раздор, ссора, распри; скандал; иирээни тардыма ! не устраивай скандала!

1. и. д. от араҕыс =; 2. 1) раскол; раздор; 2) разлука, расставание; 3) развод.

ссора, скандал; дрязги; иирсээн төрдө повод для раздора; яблоко раздора; иирсээни тарт = затевать ссору.

любитель раздоров, ссор, распрей; любитель скандалов; иирээннээх ыал скандальная семья.

аат. Кимнээх эмэ ыккардыларыгар сатаспат сыһыан, тапсымыы; иирээн. ☉ Отсутствие взаимопонимания между кем-л., разлад; раздор. Үлэҕэ сатаһымыы
□ Иккиэннэрин мичээрдээбит сирэйдэрин көрө түһээт, кинилэр икки ардыларыгар, көстүбэтэҕин да иһин, ханнык эрэ сатаһымыы тахсыбытын өйдүө этэ. И. Тургенев (тылб.)

аат. Этиһии-охсуһуу, сөбүлэспэт буолуу. ☉ Раздор, ссора, скандал, ругань
Икки ойуун иирсээнэ суох олорбот (өс хоһ.). [Баһымньы:] Миигин тойон оҥордоллор, мин иирсээни ууратыам этэ. А. Софронов
Өр гымматылар, оҕонньордоох уол иирсээннэрин төрдүн-төбөтүн була оҕустулар, дьүүлүн-дьаабытын ырыппытынан бардылар. Амма Аччыгыйа
Иирсээнтэн туох үтүөтэ кэлиэй? Н. Лугинов. Тэҥн. иирээн

даҕ. Харсар кыдьыктаах, кырыктаах (үксүгэр атыыр оҕус туһунан). ☉ Имеющий агрессивный норов, бодливый (обычно о быке)
Харсыыгынан аакка киирбит хара атыыр оҕустаахтар. Күннүк Уурастыырап
Куп-кугас түүлээх оҕус муҥнаах бүтүн үөр сүөһүттэн уратыта диэн өсөһө уонна харсыыга буолуо. Н. Заболоцкай
ср. др.-тюрк. харшы ‘вражда, раздор; противник’

туохт.
1. Күөрдүнэн үрдэрэн, чоҕу сирэлит (тимиринэн уһанарга). ☉ Раздувать мехом, мехами (огонь)
Күөрт күөртээн, балта балталаан, Кыһыл тимир кытаҕастаах Уһана олордоҕум. Л. Попов
Күөрчүтүнэн, куолутун курдук, Табунанов оҕонньор кэлистэ. Кыһатын өрөн, күөртээн сирэлиппитинэн барда. М. Доҕордуурап
2. көсп. Тугу эмэ соруйан күөдьүтэн, күүрдэн, күүһүрдэн, тэптэрэн биэр (хол., иирсээни, айдааны). ☉ Преднамеренно раздувать, преувеличивать, разжигать что-л. (напр., ссору, раздор)
Кулаактар аҕа уустаһан, атааннаһыыны күөртүү сылдьаллар. Амма Аччыгыйа
Өһөгөйдөөх өс-саас үөскээтэ, Өлүү сүрэҕи уотунан күөртээтэ. Т. Сметанин

с. 1. бот. сиэмэ, туорах; семена растений үүнээйилэр сиэмэлэрэ; 2. семена мн. (зёрна для посева) сиэмэ, ыпыы сиэмэтэ; 3. перен. (начало, источник чего-л.) төрүөт; семена раздора иирсээн төрүөтэ.

с. яблоко; # адамово яблоко анат. хабарҕа болчуоҕа; глазное яблоко анат. харах мөкүнүгэ (харах шар быһыылаах эттигэ); яблоко раздора иирээн яблокота, иирээн тор-до; в яблоках (о лошади) чуоҕурдаах, чуоҕур (сылгы).