зараза; сарааса тарҕаныыта рас пространёние заразы.

даҕ. Намыһах, лаглаҕар, адаархай лабаалаах. ☉ С густой рас кидистой кроной, приземистый
Барбахтаан иһэн, сыыр чабырхайыгар турар, хойуу наҥнархай лабаалаах соҕотох бэс анныгар тохтуу биэрдэ. Күннүк Уурастыырап

несов. 1. кого-что (дёргать) тардыалаа, илгиэлээ, мускуй; он нервно теребил волосы кини кыыһыран баттакын мускуммах. ^тыыра; 2. кого, перен. разг. (приставать с рас-просами) тырыта тыыт, миский.

туохт. Т и м э хтэм мэккэ эбэтэр тимэхтэргин төлөрүтэлээн та ҥа һыҥ эҥээрдэрэ аһаҕас сырыт. ☉ Рас пахнуть полы одежды, расстегнув, раскрыться
Сонун нэлэркэйдээ.  Саһыл тыһа сонун тимэҕин сүөртэлээн, икки эҥээрин нэлэркэйдээн олорор. Эрилик Эристиин

(разо-, разъ=, рас=) приставка, суолтатынан: 1. туохтуурдары үөскэтэр уонна көрдөрөр: 1) бытарытыыны, кыралааһыны, хол. разбить үлтүрүт; разломать тоһуталаа; 2) араартааһыны, түҥэтиини, хол. развести араар, аҥы-аҥы ыыт; разложить тарҕата уурталаа; разбросать тарҕата быраҕыталаа, ыһаттаа; 3) аҥы-аҥы барыыны, хол. разбежаться үрүө-тараа сырые; 4) хайааһын предмеккэ бүтүннүүтүгэр тарҕанарын, хол. разрисовать уруһуйунан сап, саба уруһуйдаа; 5) хайааһын түмүгэр ситиһиини, хол. разбогатеть дэлби бай; 6) уруккуга утары хайааһыны, хол. разлюбить таптаабат буолан хаал; 7) хайааһын наһаатыйыытын, хол. разыграться наһаа оонньоон бар; 2. даҕааһын ааты уонна аат тылы үөскэтиигэ туттуллар, туох эмэ хаачыстыба көстүүтүн бэлиэтиир, хол. развесёлый наһаа көрдөөх, наһаа көрүдьүөс.

туохт.
1. Кү рэ х м у ҥхатыгар нырыыны ойбоҥҥо уган балыгы муҥха диэки үүр, үргүт. ☉ Гнать рыбу, ударяя по дну озера длинным берёзовым шестом, во время осеннего подлёдного лова неводом
Оҕо, дьахтар өттө нырыылаан балыгы үргүтэргэ күөл уҥуоргу өттүгэр хаамыстылар. Уустаах Избеков
Муҥха түспүтүн кэннэ аҕыйах киһи муҥха икки өттүнэн нырыылыы хааллылар. ВА ИиТ
2. көсп. Тугу эмэ үлтү сыс, тэбис. ☉ Рас терзать, разодрать кого-л., разбить что-л. Баҕар, бу үрүҥ хаар үллүктээх хонуулары оччолорго фашист тааҥкаларын тимир тиһиликтэрэ нырыылаан аас пыттара буолуо. Н. Кондаков
Купку гас хагдаҥ эһэ өмүттэн хаалбыт киһини тулутуо дуо, саба баттаан, нырыылаабытынан барбыт. Н. Заболоцкай

мах бэрдэр I — туохтан эмэ уолуйан, өмүттэн ыксаан хаалан тугу да бу лан этимэ, тылгыттан матан хаал. ☉ Рас терявшись от неожиданности, испуга, лишиться слов, дара речи, опешить
Бары суоһар сонунтан мах бэрдэрбиттэр, инникитин кинилэр олохторугар, үлэлэригэр туох хамсааһын, долгуйуу тахсыахтааҕын субу түгэҥҥэ, быһа барыллаан да, сабаҕалаабаттар. У. Нуолур
Сергей мах бэрдэрбитэ, тугу да булан утары этэр кыаҕа суох буола түспүтэ. В. Васильев. Биһиги бары да уйан сирбитин күүтүллүбэтэх өттүбүтүттэн эмискэ таарыйтаран, тугу да диэн доҕорбутун уоскутуохпутун булбакка, мах бэрдэрэн хааллыбыт. Н. К о н д а к о в ; мах бэрдэр II — олус элбэх астан кыраны да сиэн баран тотон хаалбыт курдук буол. ☉ Внезнапно утратить желание есть (напр., от обилия разнообразной пи щи)
Кырдьык да, ас элбэҕин көрөн, хай дах эрэ мах бэрдэрэн хаалла. Айталыын. Таарыччы [отону] ытыһан ылан аҕыйахтык сиэмэхтээтэ да, сотору сөп буолан мах бэрдэрдэ. Тумарча