и. д. от түҥэт = раздел, распределение чего-л.; ср. түҥэтик .

делёж, делёжка, раздел, распределение; сир үллэһигэ ист. земельный раздел; балык үллэһигэ делёжка рыбы; дохуот үллэһигэ распределение дохода.

раздел, распределение чего-л.; колхозтаахтар дохуоттарын түҥэтигэ распределение дохода колхозников; сир түҥэтигэ уст. земельный передел; буор түҥэтик уст. коренной передел земли; ср түҥэттии .

ж. I. (действие) ууруу, тэлгэтии, дьаарыстааһын; 2. (плановое распределение) тарҕатыы, тарҕатан түһэрии; делать раскладку тарҕатыыта оҥор.

и. д. от ааҕыс = взаимный расчёт, счёты; колхозка дохуот аахсыыта распределение доходов в колхозе.

аат. Тугу эмэ (хол., харамайдары, үүнээйилэри, оҥоһуллубут бородууксуйаны о. д. а.) тустаах бэлиэлэринэн, маарыннаһар өрүттэринэн кылаастарга араартааһын, наардааһын. ☉ Распределение чего-л. (напр., каких-л. продуктов промышленности, представителей мира животных, растений и т. п.) на группы, классы по качеству, наличию или отсутствию каких-л. признаков, свойств, классификация
Бородууксуйа хаачыстыбатын түмүктүүр көрдөрүүнэн кылаастааһын буолар. ИСП БХҮС

аат. Тугу эмэ өлүү-өлүү арааран үллэстии, үллэһик (хол., өлүү сири этэргэ). ☉ Раздел, распределение, делёж (напр., доли земли). Сир түҥэтигэ
□ Түҥэтиккэ кыра быраакка өлүү тиксибэтэҕэр, «эн маны салаа» диэн үтэһэни биэрбиттэр. Амма Аччыгыйа
Түҥэтик быһыытынан Костя Манасов уонна Гена Бологуров биирдии нагааннаммыттара. Эрилик Эристиин
◊ Буор түҥэтик көр буор
Лоп курдук биэс уон сыл буолла буор түҥэтик олоҕурбута. Суорун Омоллоон
Кылаан түҥэтик (үллэһик) көр кылаан II. Бу быйылгы кытаанах дьылга булгуччу кылаан түҥэтиги ыытыахтаахпыт, туох үүммүтүн уоспутунан үллэстиэхтээхпит. Суорун Омоллоон

аат.
1. Сыл хонугун барытын ааҕар, үксүгэр истиэнэҕэ ыйанар кыра кинигэ эбэтэр лиис. ☉ Книжка с перечнем всех дней в году (с различными справочными сведениями), календарь
Уол сарсыарда ойон турда да, халандаар лииһин хайа тардар. П. Филиппов
Устя халандаары арыйталыыр. ЧКС ЫаЫЫ
Быһыллар халандаар лиистэринэн күн хаһан тахсарын уонна киирэрин кэтээҥ. МЛФ АҮө
2. Сыл хонугун ааҕыы ньымата. ☉ Способ исчисления дней в году. Күн халандаара. Григорианскай халандаар
□ Өбүгэлэрбит ый халандаарынан олорбуттар эбит. «Сахаада»
3. Тугу эмэ күн-дьыл хаамыытынан (күнүнэн, ыйынан) аттарыы. ☉ Распределение по времени (дням, месяцам) отдельных видов деятельности. Күрэхтэһии халандаара
□ Хат дьахтар халандаарынан аахтахха, тоҕус ый (уон акушерскай ый) буолан баран, сиппит оҕону төрөтөр. ТЕН ИДь

аат.
1. Биирдии киһиэхэ эбэтэр ыалга, хаһаайыстыбаҕа тиксэр өлүү (сири түҥэтии саҕанааҕы), өлүү сир. ☉ Доля земли, выделяемая подушно, земельный надел (при переделе земли), пай. Паай сир
□ Сир бастакы үллэһигэр, Борокуоппай көрдөһөн туран паай сирин уонна уһаайбатын оннун манна анатан, кыстык угун саҕа туруорбах балаҕан оҥостон, бэйэтэ туспа буруо таһааран, ыал буолбута. А. Бэрияк
Бу бөлөх дьүүлүнэн силиэттэр Уопсай дьон мунньаҕын тартылар. Сири паай өлүүнэн түҥэттэр Боппуруос сүҥкэнин туттулар. Эрилик Эристиин
Аны баай, дьадаҥы диэн суох буолуохтаах, киһи барыта тэҥ буолуохтаах, сири дууһанан паай өлүүнэн түҥэтиллиэхтээх. Ф. Захаров
2. Дохуоту дууһанан түҥэттии (маҥнайгы холкуостар саҕана). ☉ Подушное распределение доходов (во времена первых колхозов)
Холкуостан ылар дохуот бастаан утаа паай быһыытынан түҥэтиллэрэ. И. Аргунов
3. Кэпэрэтиип чилиэннэрэ киллэрэр үптэрэ, усунуостара. ☉ Доля, вносимая пайщиками кооператива
Бахсы эргиэнин тэрилтэтэ табаар эргиирин икки сыллаах былаанын, соҕотуопка, килиэп астааһынын, нэһилиэнньэни паайга киллэрии уонна паай үбүн хомуурун былааннарын болдьоҕун быдан иннинэ …… толорбута. «ХС»
Кинигэ атыытын, килиэби астааһын, паай үбүн хомуурун, кэпэрээссийэҕэ чилиэни тардыы, …… барыһы ылыы былааннара бары аһары түстүлэр. «Кыым»
Кэпэрээссийэҕэ тардыыга, паай усунуоһун хомуйууга былаанын эмиэ лаппа аһарда. «Кыым»

аат. Тугу эмэ чаас, өлүү араартаан түҥэтии. ☉ Делёж, деление, распределение чего-л.
Оттон мин көлүөнэбэр Тура илик памятник, Албан аат үллэһигэ Үтүрүһэр сэмэйдик. И. Гоголев
«Дохуоттарын үллэһигэ, бириэмийэлэрэ эҥин хайыырый?» — Григорий Данилович чуолкайдаһарын тохтоппото. Р. Баҕатаайыскай
Тардыы түһүүтүгэр, кинээс талыытыгар, сир үллэһигэр бэйэ-бэйэлэрин утары этиспэт этилэр. Н. Павлов
◊ Административнай үллэһик — ханнык эмэ дойду, судаарыстыба нэһилиэнньэни олорор сирдэринэн салайар уорганнара, хабар территориялара (хол., Саха сиригэр нэһилиэк, улуус дьаһалтата). ☉ Административно-территориальное деление
Иккис аан дойду сэриитэ саҕалана илигиттэн Гитлер уонна кини хос моонньохторо Сэбиэскэй Сойуус сиринуотун административнай үллэһигин оҥорбуттара. К. Турсункулов (тылб.)
Буор үллэһик — буор түҥэтик диэн курдук (көр буор). Мантан инньэ, эһиил эҥин, буор үллэһик буолуо. Н. Павлов
Маннык буор үллэһик түмүгэр били I Өспөх нэһилиэгин оттонор сирин үс гыммыттан иккитин ылан олорбут биэс баай Афанасьевтар бас билэр сирдэрэ олус улаханнык сарбыллыбыт. БИГ ӨҮөС
Кылаан түҥэтик (үллэһик) көр кылаан II. [Балыксыт:] Бар дьон, кыра норуот быйылгы күөх сирэм быйаҥыттан улаханнык туһанныбыт. …… Бэрт абырал буолла, кылаан үллэһик таҕыста. П. Ойуунускай
Ол хамыыһыйа нэһилиэк үрдүнэн кылаан (түү) үллэһиги ыыппыта, онно баайдартан элбэх от быһыллыбыта уонна дьадаҥыларга бэриллибитэ. БИГ ӨҮөС. Үллэһик ахсаан аат. — түҥэтиигэ (үллэриигэ) предмет хастыы тиксэрин көрдөрөр, хастыы? төһөлүү? диэн ыйытыыларга хоруйдуур ахсаан аат. ☉ Разделительные числительные.