нареч. дьиҥнээҕинэн, хайдах баарынан; объективно рассмотреть вопрос боппуруоһу хайдах баарынан көр.

1) перебирать, чистить (внутренности); 2) перен. разбирать, рассматривать, анализировать; боппуруоһу ырыт = рассмотреть вопрос; 3) карт, тасовать.

несов. 1. см. рассмотреть; 2. кого-что (считать) кер, аах; он рассматривает это как нарушение дисциплины кини маны дьиссипилиинэни кэһии быһыытынан көрөр.

ж. 1. хаптал, ньуур; плоскость стола остуол ньуура; 2. ав. кынат; плоскость самолёта самолёт кыната; 3. (область, сфера) хабаан, өрүт; рассмотреть вопрос в другой плоскости боппуруоһу атын өттүнэн көр; # катиться по наклонной плоскости таҥнары түһэн ис.

побуд. от илдьирий = 1) приводить в негодность; превращать в лохмотья; уол атаҕын таҥаһын илдьириппит мальчик износил обувь; 2) крошить, размельчать; разваривать; ыарыһахха хааһыны илдьирит = разварить кашу для больного; 3) перен. тщательно прорабатывать, анализировать, рассматривать; бу боппуруоһу илдьиритиэххэ наада необходимо тщательно рассмотреть этот вопрос.

сов. 1. кого-что (взять по одному) ылаттаа, ылыталаа, барытын ыл; 2. что (рассортировать) биирдии бэрий, сааһылаа, араартаа; 3. что (на части) көтүр, араартаа; разобрать стену дьиэ эркинин көтүр; 4. что (рассмотреть, проанализировать) ырыҥалаа, ырыт; ырытан көр; разобрать вопрос боппуруоһу ырытан көр; 5. что, гром, ырыт; разобрать предложение этиини ырыт; 6. что и без доп. (понять) арааран өйдөө, арааран көр; разобрать почерк буочарын арааран ӨЙДӨӨ.

I
туохт. Тугу эмэ бары өттүнэн чинчийэн бил, чуҥнаа. ☉ Рассмотреть, изучить что-л. со всех сторон
Слепцовтары ырааҕынан кыйан-хайан: кинилэр Уйбаан бартыһааннаан сылдьыбытын билбэттэрин, байыаннай лүөччүк буолан кыргыһа сылдьан, дьоруойдуу өлбүтүнэн ааҕалларын билбитэ. М. Ефимов
Чэйдээн баран мин дьэ эрдийдим. Таастары барытын кыйанхайан көрдүм. И. Данилов
II
аат. Бэрээдэгэ суох хаһыы-ыһыы, айдаан-куйдаан. ☉ Беспорядочный крик, шум, гомон, суматоха
Саша хайдах буоллуҥ? Баттаттыҥ дуу? Кый-хай бөҕөнү түһэрдиҥ ээ. П. Аввакумов
Ырааһыйаҕа мустан олорор кыыллар ортолоругар ыҥырыа уйатын тоҕо тардыбыт курдук дьүүлэ-дьаабыта биллибэт кый-хай, айдаан-күүгээн биирдэ оргуйа түспүт. Эвен фольк. Олбуор иһигэр кэлии-барыы, үтүрүһүү-хабырыһыы, көлөлөөхтөр кыйдара-хайдара. Ч. Айтматов (тылб.)