көрсүс диэнтэн төхт
көрүҥ. Кинилиин Москваҕа улахан Овчинниковскай переулокка …… көрсүһүтэлээбитэ. И. Федосеев
Чулуу революционердары кытта куруук көрсүһүтэлиирэ. МП ККС

аат. Былдьаан ылыы (хас да төгүл эбэтэр хас да киһиттэн). ☉ Захватывание чего-л. у кого-л., изъятие (многократное)
Оробуочайдар уонна революционердар полкалар сэптэрин-сэбиргэллэрин былдьаталааһыны сокуоннайдык бигэргэтэн, кинилэр (меньшевиктэр) былааһы бэйэлэрэ бэйэлэриттэн былдьаатылар. В. Ленин (тылб.)

аат. Ыра санаатынан олорор, ыраланарын сөбүлүүр киһи. ☉ Человек, который предаётся мечтам, склонен к мечтательности, мечтатель
[Ванеев] үтүө ыралаах киһи этэ. Дьиҥнээх революционердар, бука бары, реалистар, ону тэҥинэн ыраһыттар. М. Прилежаева (тылб.)

аат. Олус киэҥник биллии, аатырыы (үчүгэйинэн да, куһаҕанынан да, үксүгэр дьиҥ бэйэтэ сирэйинэн биллибэккэ-көстүбэккэ). ☉ Широкая известность, популярность (обычно заочная); дурная слава, скандальная известность
Тимофей Андреевич Бурцев бастыҥ ыанньыксыт быһыытынан аатасураҕа киэҥник биллибитэ. «Кыым»
Саха бастакы революционерын К.Г. Неустроев аата-сураҕа киэҥник биллэр. П. Филиппов
«Бу сорбун-муҥмун, бу ааппын-сурахпын!» — диэн бабыгырыыбабыгырыы, ытаан ыгдаҥныыр. Күннүк Уурастыырап

туохт. Кимиэхэ эмэ буруйдуур уурааҕы таһаар, бириигэбэри таһаар. ☉ Приговорить кого-л.
Байыаннай полевой суут саха бастакы революционерын, учуонайын К.Г. Неустроевы ытан өлөрөргө бириигэбэрдээбитэ. «ХС»
[Монголияҕа] өскө суут кими эрэ өлөрөргө бириигэбэрдээтэҕинэ, ол киһини ытык Богдо-ула көстүбэт сиригэр, хайа хаспаҕар илдьэн өлөрөллөрө. И. Федосеев

аат. Күүс өттүнэн күһэйэн тугу эмэ оҥорторооччу; ыгантүүрэн атаҕастааччы-баттааччы. ☉ Тот, кто силой заставляет кого-л. что-л. делать, насильник; притеснитель
Куораты ороспуойдар, талаанньыттар, күүһүлээччилэр ордуулара оҥороору гыналлар. Амма Аччыгыйа
Нуучча оробуочайа — революционер, ол эрээри кини күүһүлээччи да, догматик да, ону-маны өйдөөбөт да киһи буолбатах. Дж. Рид (тылб.)
Күүһүлээччилэр куттарын-сүрдэрин куттал ыга тууйбута. М. Горькай (тылб.)

прил.: концентрационный лагерь концентрационнай лааҕыр (капиталистыы дойдуларга билиэннэйдэри эбэтэр революционердары уонна уорбаланар дьону хаайыыга тутар сир).

ситим сыһыан холб. Этиллибит санааны быһаарар, чуолкайдыыр, түмэр сыалтан кэпсээһин саҥа форматыгар көһүүнү көрдөрөр. ☉ Выражает субъективный переход к новой форме изложения передаваемой мысли с целью пояснения, расшифровки или обобщения прежней мысли (иначе говоря, другими словами, то есть)
Атыннык эттэххэ, ити революционердар соруктара буоллаҕа дии? А. Федоров. Кини саныырынан, киһи киһиэхэ доҕор, табаарыс, быраат буолла да, ким да туһунан куһаҕаннык саҥарар, атыннык эттэххэ, кими да кириитикэлиир табыллыбат. Софр. Данилов
Ол отдел тыа хаһаайыстыбатын боппуруостарын быһаарыахтаах, атыннык эттэххэ, оройуон тыатын хаһаайыстыбатын ыстааба буолуохтаах. «Кыым»

с. линчевание (АХШ-гар Линч суута диэн ааттанааччынан сууттааһын — реакционной элеменнэр негрдэри, революционердары суута суох кыыллыы дьүүллээһиннэ-рэ).

аат.
1. Тыл этээччи киһи. ☉ Тот, кто произносит речь; оратор
Араатар тылын түмүктүрүүгэр тыһыынчанан норуот ытыһын тыаһа өрө ньиргийэ түһэр. Эрилик Эристиин
Мин үйэбэр араас араатары истибитим. Софр. Данилов
Араатар этиитин салҕаан барда: «Саллаакка уон аҕыһыттан отутугар диэри саастаах дьон бары бараллар». М. Доҕордуурап
2. Тыл этэр талааннаах, уус тыллаах киһи. ☉ Тот, кто обладает даром речи, красноречием
[Амма Аччыгыйа] П.А. Ойуунускай туһунан ахтыытыгар төлөннөөх революционер, араатартрибун туһунан норуокка уос номоҕун кэриэтэ буолбут, «дьикти сурахтары», кини туһунан ырыалары кытта туһанар. ФЕВ УТУ
Кини төлөннөөх араатар, дьыалабыай партийнай салайааччы этэ. «ХС»
3. көсп. Тылынан кыырыы, мээнэни дойҕохтооһун. ☉ Пустозвонство, пустословие
Маҥнайгыттан үлэни сатаан ыыппатах буолан баран, аны кэлэн араатар туһалаабат. Амма Аччыгыйа