1) падать, валиться, рушиться; эргэ сарай үрдэ самныбыт рухнул потолок старого сарая; ыраахтааҕы былааһасамынна пала царская власть; 2) погибать, пропадать.

1) обваливаться; валиться, рушиться; сыыр сиҥнибит берег обвалился; харыйа тыалтан сиҥнибит ель повалилась от ветра; 2) исчезать (о молоке у коровы); ынахпыт синньэ сиҥнибит у нашей коровы исчезло молоко (букв. вымя у нашей коровы обвалилось).

1. туохт. Тас иэҥҥинэн тиэрэ эбэтэр ойоҕоскунан түс (туох эмэ улахан, көлөттүгэс айаннаан иһэн, хол., көлө). ☉ Перевернуться вверх дном или повалиться набок, опрокинуться (при езде — о чём-л. большом, громоздком)
   Уһун синньигэс элгээн устатын тухары киһи өлүгэ бөҕө сылбахтанар, таҥнастыбыт сыарҕалар аттылара барыта кыа хаан. Н. Якутскай
   Атыыр бөрө таҥнаста сытар Байанай салааскатын тиҥсирийбитинэн барда. В. Протодьяконов. Таҥнастыбыт тааҥкалар, Тимир адаар лааҥкылар, Суох дэриэбинэ онно, Соҕотох дьиэ оһоҕо… И. Чаҕылҕан
2. көсп. Өрүттэр, көнөр кыаҕа суох буола айгыраа, төннүбэттик эһин. ☉ Приходить в упадок, рушиться, прекращать существование
   Аҕыйах хонук иһигэр дьоллоох олоҕо таҥнастан хаалбытыттан өйө-санаата булкуллубут Герасим аҕабыыт …… Едлини кытта илии тутуспута. Эрилик Эристиин
   Хаайыыттан тахсан баран кыбыстан үөрэҕэр барбатаҕа. Дьэ, онтон ыла, уу илпитин курдук, наар таҥнастар аакка түспүтэ. Тумарча
   Биһиги бэйэбит нэһилиэги салайыахпыт, бары быыпсайдар, чыыннар таҥнасталлар! А. Сыромятникова. Тэҥн. түҥнэһин

туохт.
1. Ыарахаҥҥын уйуттубат буолан суулун, сууллан аллара түс (хол., сири, эргэрбит тутууну этэргэ). ☉ Обвалиться, обрушиться, провалиться (под собственной тяжестью или от ветхости)
Өтөх чаампылыын, үөлэстиин сиҥнэн эрэрэ. Д. Таас
Сиҥнэн сытар сыгынахтар кэннилэриттэн былыргы суол омооно көстөр. А. Фёдоров
Хаспыт сирдэрэ сиҥнэ, уунан туола турбута. А. Сыромятникова
2. кэпс. Ыйааһыҥҥын уйбакка сытан хаалар гына олус хойуутук, өлгөмнүк үүн (астаах, туораахтаах үүнээйини этэргэ). ☉ Полечь под тяжестью плодов
Ньургустаана, өтөх саҕатыгар хаптаҕас хойуу, сиҥнэ сытар үүнүүтүгэр түбэһэн …… сиэн амтаһыйа олордо. В. Протодьяконов
Былырыыҥҥы солооһуҥҥа нэчимиэн ыһыллыбыта бурдуга сиҥнэр гына үүнэн эрэрэ. М. Доҕордуурап
3. көсп. Суулун, урусхаллан, эһин. ☉ Рушиться, превращаться в руины, отмирать
Батталлаах баай, ыраахтааҕы былааһа сиҥнэн, кини хаһан хараҕын көрөрүн, өрөгөйө үрдүүрүн тулуйбакка күүтэрин этэрэ. Саха фольк. Капиталистическай систиэмэ акылаата күнтүүн сытыйан, эмэҕирэн, сиҥнэн түһэн иһэр. Софр. Данилов
Сиккиэр тыал онон киириэҕэ, Сэбиэскэй былаас, баҕар, онон сиҥниэҕэ. С. Васильев
4. көсп. Өлөр-өһөр суолгар киир, өл. ☉ Находить свою гибель, погибать
Саа тыаһа… Этиҥнии сааллар… Ыһыыхаһыы… Дьон сиҥнэр. С. Данилов
Бэйи, тохтооҥ, сэнээбиккититтэн сиҥниэххит. И. Гоголев
Сэриинэн киирбиттэр, Сэрииттэн сиҥниэхтэрэ. А. Абаҕыыныскай
ср. др.-тюрк. йых ‘валить, разрушать’

аат.
1. Уллуҥах кэлин өттө. ☉ Задняя часть ступни, пятка
Тилэҕэ күлтэччи хабыллан таҕыста, от үргээн угунньа симиннэ. Болот Боотур
Мин аргыстарым …… сырсан тилэхтэрин тыаһа тибир ойо турда. Т. Сметанин
Байанай …… сыгынньах атахтарын тилэҕэ чигди мууһугар сыстан уотунан салаамахтаата. П. Филиппов
2. Атах таҥаһын уллуҥун кэлин өттө. ☉ Задняя (пяточная) часть обуви, задник
Оноҕочоон Чоохоон этэрбэһин тилэҕэр бүргэс тиктибит. Саха фольк. Этэрбэс тилэҕэ бөрө аһыытыгар сириттэн «парк» гынна. Т. Сметанин
♦ Тилэҕин (тиҥилэҕин) көрдө- рөр — түргэнник куотар, тэскилиир, атахха биллэрэр. ☉ соотв. показывать пятки
Милииссийэлэр кэлиэхтэрин иннинэ уоруйахтар тилэхтэрин көрдөрөн хаалбыттар. «Кыым». Тилэҕин элэтэр — элбэхтик хаамар, сатыы сылдьар. ☉ Много, часто ходить куда-л. (в связи с хлопотами, заботами; букв. сбить пятки)
Оҕо иннэ диэн Ийэ эмиийин ыанньытар, Оҕо туһа диэн Аҕа тилэҕин элэтэр. С. Васильев
Мээнэҕэ тилэҕиҥ элэйбэтэх оҕонньор буолуоҥ ээ. Р. Баҕатаайыскай
Тииҥниибин диэммин Тилэхпин элэттим. М. Соров
Тэҥн. тиҥилэҕин тириитин бараата. Тилэҕэ хараарда — тиҥилэҕэ харааран хаалла диэн курдук (көр тиҥилэх). «Истэбин!» — диэт, уолум тилэҕэ хараара турда. И. Никифоров
— Дьоммут ханналарый? — Тилэхтэрэ хараарбыта ыраатта. ДАЛ УуУоО
«Чэ-чэ, бар!» — дэтэн баран, сыыһа-халты чэйдээт, ахтылҕаннаах доҕоттордоох бөһүөлэгим диэки сүүрэн тилэҕим хараара турбута. «ХС»
Тилэх баттаһа (үктэһэ, тэпсиһэ) көр баттас. Булчуттарбыт биһиэнэ Тилэхтэрин тэпсиһэн Тэҥҥэ сүүрэн тиийэннэр Тиити тула турдулар. Т. Сметанин
Ньиэмэстэр уолуйан куоппуттара. Кинилэр кэннилэриттэн тилэх баттаһан, дэриэбинэҕэ киирбиппит. И. Сосин
Тайахтарым мин ыппыппынааҕар, арааһа, түргэнник ыстаннылар быһыылаах, ыттарым тилэх үктэһэ турдулар. С. Федотов
Тилэх биэр — буут биэр диэн курдук (көр буут I). Арай, сутаабыт бөрө иҥсэтин баһыттара куттаннаҕына тилэх биэрэр. «ХС». Тилэх бэрдэр — суулун, эһин (үйэ, былаас туһунан). ☉ Быть упразднённым, рушиться (напр., об эпохе чего-л., о власти). [Саһыл Ойуун — Оруос Баайга:] Эн бэйэҥ билэн олордоҕуҥ — эрэллээх-эҕэрдэлээх эргэ үйэбит Тиэрэ тэптэрэр, тилэх бэрдэрэр Тиксиилээх күчүмэҕэй күнэ кэлбитин. П. Ойуунускай. Тилэхтээх тиэстибит, атахтаах айгыстыбыт фольк. — элбэх киһи сылдьыбыт, тэпсибит. ☉ Много народу поперебывало
Тилэхтээх тиэстибит, атахтаах айгыстыбыт дойдута буолла. НАГ ЯРФС II. Тилэх уоп- сар — хаалсыбакка батыһар. ☉ Идти, ходить по пятам, не отставая (букв. хватать ртом пятку)
Бастакы ыт күрүөнү үрдүнэн түстэ, эккирэтээччибит да тохтоон-толлон турбата, тилэх уобуста. В. Сыромятникова
Саапаан доҕорун батыһан тилэх уобуста. А. Бродников. Тайҕа маһын тоҕо кулаан Тайах бэрдэ тамаһыйар! Тайыыны туппутунан Уолан киһи тилэх уопсар! ПП М. Тилэххин (тилэххинэн) тэнит — киэҥ сири үгүстүк сатыы сырыт, кэрий. ☉ Обойти много мест, побывать во многих местах (обычно пешком — букв. раздвинуть пяткой)
Барыларын былыр Ньукулааһалыын тилэхтэринэн тэниппит сирдэрэ эбиттэр. Амма Аччыгыйа
Хаалбыта тилэхпин тэниппит Кылбаархай хонуулаах кырдалым. Күннүк Уурастыырап
Киэҥ Арассыыйа хотуну атахтарын тилэҕинэн тэниппит аххан бэйэтэ эбит. Н. Заболоцкай
Эт тилэҕинэн — эт атаҕынан диэн курдук (көр атах). [Бурҕаллай:] Иннэ-кэннэ биллибэт Иҥин эгэлгэ систэрин Эт тилэхпинэн Кэмниир эрэйбиний? П. Тобуруокап
Эт тилэҕинэн элбэх сири мээрэйдээбитэ. В. Барабанскай
◊ Ытыс тилэҕэ — ытыс бэгэччэк диэки өттүнээҕи көп этэ. ☉ Мягкая часть ладони (у запястья; букв. пятка ладони)
Үрэкиин …… ыараханнык өрө тыынна, кэтит сүүһүн ытыһын тилэҕинэн сотунна. Болот Боотур
Богатырёв моонньун модьу ытыһын тилэҕинэн имэриммэхтээтэ. Р. Баҕатаайыскай
Бүөтүр Уйбаанабыс төбөтүн хаччаҕайын ытыһын тилэҕинэн имэринэр. И. Никифоров
Лөкөй …… сүүһүн көлөһүнэ бычыгыраан тахсыбытын ытыһын тилэҕинэн ньухханан кэбистэ. Тумарча. Тэҥн. тиҥилэх