Якутские буквы:

Якутский → Русский

сааҕынас

Много и бестолково рассуждать меж-ду собой о чём-л , много шуметь по какому-л поводу

Якутский → Якутский

сааҕынас

I
туохт.
1.
сааҕынаа диэнтэн холб. туһ. Түннүккэ дьиэҕэ хаайтарбыт сахсырҕалар мустан сааҕынаһаллар. Эрилик Эристиин
2. кэпс. Туох эмэ туһунан солуута суох үгүстүк кэпсэт, быстыбат сахсаан оҥоһун. ☉ Много и бестолково рассуждать между собой о чём-л., много шуметь по какому-л. поводу
Эһиги, дьахталлар, эр киһини кытта тэҥ бырааптанныбыт диэн сааҕынаһаҕыт да, хата биһиги көҥүлбүт кэҥээтэ, һа-һа-һа! А. Софронов
Ырыынакка дьон бөҕө тоҕуорар, Сахсырҕалыы сааҕынаһан Мэссээннэр, эр-саҕа буоланнар, Сэргииллэр сиидэс таҥаһы. Баал Хабырыыс
ср. монг. загинах ‘ругать’
II
даҕ. Сааҕыныыр, сааҕынаан иһиллэр. ☉ Издающий лёгкий протяжный гул, жужжание (напр., о мухе)
Кэҕэ курдук Сэлээр кэпсээннээх, Сахсырҕа курдук Сааҕынас саҥалаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сааҕынас сахсырҕалар кини үрдүгэр түһэннэр, сүгүн утуппатахтар. Л. Толстой (тылб.)
△ кэпс. Олус үгүс, олус хойуу (сахсырҕаны этэргэ). ☉ Сильно жужжащий (о рое мух)
Остуолун үрдэ сүрдээх: Таракаана кытарыҥнас, Иһитэ төрүт сууйуллубат, Сахсырҕата сааҕынас, Хайаан тыына тууйуллубат? С. Тимофеев

Еще переводы:

сааҕынаһыы

сааҕынаһыы (Якутский → Якутский)

сааҕынас I диэнтэн хай. аата. «Табаар сыаната уларыйар үһү», — дии-дии сааҕынаһыы буолбута
□ Сахсырҕалар үрүт-үрдүлэригэр түсүһэ-түсүһэ, сааҕынаһыы бөҕө. В. Ойуурускай

ырҕаҥнас

ырҕаҥнас (Якутский → Якутский)

ырҕаҥнаа диэнтэн холб. туһ. Сир үчүгэйин апчарыйан ылаары эмиэ сис баайдар ырҕаҥнастылар, ыадаҥнастылар, суугунаһыы-сааҕынаһыы бөҕө буолла. И. Гоголев

бырааптан

бырааптан (Якутский → Якутский)

туохт. Ханнык эмэ быраабынан туһан. ☉ Получить, заиметь какие-л. права
Эһиги, дьахталлар, эр киһини кытта тэҥ бырааптанныбыт диэн сааҕынаһаҕыт да, хата, биһиги көҥүлбүт кэҥээтэ, һа-һа-һа! А. Софронов
Бырааһынньыкка Ананий Золотовскай дакылаатыттан быыбардыыр, быыбарданар, үлэлиир, үөрэнэр, сынньанар бырааптанныбыт. М. Доҕордуурап
Сэбиэттэр дьокутааттара, аны урукку буолбатах, улахан бырааптанан тураллар. М. Попов

таарк

таарк (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. т. Хаппыт тириини тыҥыраҕынан эмискэ тарбаан ылбыт курдук, аһаҕас, уһун соҕус тыас. ☉ Подражание звуку, возникающему при царапании, скоблении сухой кожи
Аҕыс уоммун аҥаардастаан Оһох төрдө ороннонон, …… Күүрк-күүрк күрдьүнэр, Таарк-таарк тарбанар сааспар саҥа ыччат дьон Сааҕынаһар этилэр — «Сыыҥ-сыраан сырайдаах Сыыла көспүт Сыраҕана-күкүнэ» диэн. Өксөкүлээх Өлөксөй

сарыкынас

сарыкынас (Якутский → Якутский)

I
сарыкынаа диэнтэн холб. туһ. Арай бараллара чугаһаабыт тураахтар мээнэ көтөн сарыкынаһаллар. Болот Боотур
Дьахталлар …… ону истэн баран кимий да кимий диэн сарыкынастылар. Н. Лугинов
II
даҕ.
1. Сарыкынаан көтөр, сарыкыныыр тыастаах. ☉ Трепещущий, издающий такой шум
Сааһын ахсын тиллэр аҕай Сарыкынас сахсырҕалар, «Саахар, саахар» диэн арай Сааҕынаһар буолааччылар. Л. Попов
2. көсп., кэпс. Дьоһуна, солуута суох санаабычча оҥорор идэлээх. ☉ Бездумно суетливый, легкомысленный. Сарыкынас майгылаах киһи

быыгынас

быыгынас (Якутский → Якутский)

I
быыгынаа диэнтэн холб. туһ. Бадараан буолбут суолу дэлби ньыҕайан, хаспах оҥортоон тыраахтардар, массыыналар быыгынаһаллара, сыыгынаһаллара. Далан
Ахтыбыт санааҕа сулустарым атын үлүгэр сонун уоттарынан быыгынаспыт, сабыс-саҥа дуйданан, өҥнөнөн тахсан турар курдук буолаллар. Н. Заболоцкай
Халлааҥҥа быыгынаспыт үөр сулустар урукку турар сирдэриттэн улам халбарыйан биэрэн истилэр. В. Яковлев
II
даҕ. Биир күдьүс оргууй дыыгыныыр тыастаах. ☉ Ровно и тихо гудящий
Куйаас күммүт сырылас, Кумаар-бырдах быыгынас Үлэ-хамнас үлүмнэс, Үгүс хотуур күлүмнэс. Күннүк Уурастыырап
Кулгааҕын тыаһа Куугунас буолла, Быыра ох курдук Быыгынас буолла. П. Ойуунускай
Бырдах быыгынас, Күүгэс күүгүнэс, Сахсырҕалар Сааҕынаһаллар. Ф. Софронов

эймэлэс

эймэлэс (Якутский → Якутский)

I
туохт. Суугун-сааҕын буол, айдаар-куйдаар (элбэх киһини этэргэ). ☉ Шуметь, галдеть, гомонить (о толпе), поднимать гвалт
Биримиэнэ саҕана тиэргэҥҥэ тахсан, саҥа-иҥэ бөҕөнү түһэрэн, сүүрэн-көтөн эймэлэһэбит. П. Аввакумов
Үрдүбэр дьон саҥата эймэлэстэ. Т. Сметанин
II
даҕ. Киһи тугу да кыайан араарыа суох курдук айдааннаах, суп-суугунас, сап-сааҕынас (хол., дьон түмсүүтэ). ☉ Наполненный шумом-гамом
Киһи ханан да кыайан барыа суох курдук элбэх киһилээх болуоссат эймэлэс этэ. «ХС»
Үөрэх саҕаланан, оскуола иһэ эмиэ оҕо аймах саҥатынан эймэлэс буола түспүтэ. «ХС»
Куйах, сарыал курдук күндэлэс, Хонууга аттаах дьон эймэлэс, Буору-күдэни бурҕатар. А. Пушкин (тылб.)

аатыгар

аатыгар (Якутский → Якутский)

аат дьөһ.
1. Хайааһын туохтан эрэ төрүөттэнэрин көрдөрөр. ☉ Выражает причину совершения действия
Кинээс, Киһиэхэ Үчүгэй ааккар, үтүөҕэр Бу көмүһү эйиэхэ бэрдэрбитэ. И. Чаҕылҕан
Кини Кэбээйи балыктаах аатыгар олохсуйан тот олорорго санаммыт. Т. Сметанин
Кинилэр быйылгы үүнүүлээх үтүө сайын аатыгар, бэл, кырдьар саас сыламтатын умнубуттар. Н. Заболоцкай
△ Туох эмэ чиэһигэр ананыы дэгэттээх. ☉ Имеет оттенок посвящения в честь кого-чего-л.
Сүҥкэн улуу Кыайыы аатыгар Сүрэхтэн долгуйан үөрүөҕүҥ. Күннүк Уурастыырап
Саҥа дьыл аатыгар, Саҥа кыыс дьолугар Бу уоттаах бакаалы, Бу төлөн тапталы — Көтөҕүөх, көмүһүөм! Көтөҕүөх, Өкүүчэм! П. Ойуунускай
2. Ситим тыл суолтатыгар төрүөт салаа этиилэри холбуурга туттуллар. ☉ В значении союза присоединяет объектнопричинные придаточные предложения
Аттыгар сайыҥҥы уу чуумпу улугурбут аатыгар, сахсырҕалар, куолуларынан, туох да быһаарыыта суох сааҕынаһаллар. Н. Заболоцкай
Куоракка киирбит аакка Күүлэйдиэххэ дии санаан, Көрүн-нарын көлөтүн Көҕүлүттэн тутуһар. И. Чаҕылҕан
Быһатын эттэххэ, оҕонньор дьалкыйа, дьаарбайа түһэн ыллаҕа дии, күөх сайын кэлбит аатыгар. Н. Заболоцкай

ырыынак

ырыынак (Якутский → Якутский)

аат.
1. Араас табаары, аһы-үөлү эрээт-эрээтинэн тэлгэтэн, үксүгэр таһырдьа эргинэр баһаар, атыы-тутуу дэлэйдик барар сирэ. ☉ Место розничной торговли под открытым небом или в торговых рядах, рынок
Ырыынакка дьон бөҕө тоҕуорар, Сахсырҕалыы сааҕынаһан. Баал Хабырыыс
Мин сарсыныгар Кытай ырыынагар барарга толкуйдаммытым. ЭКС ТБТ
Максим ас-үөл атыылаһа ырыынагынан, маҕаһыынынан барда. Күрүлгэн
2. эргиэн. Атыы-тутуу, табаар эргиирин эйгэтэ. ☉ Сфера товарного обращения, товарооборота, рынок
Ырыынак ыгыыта ыксатта — Ыйытыы кытта харчыланна. Ахсаана Сонтуой
Валентин кэлиэ-барыа, мин атыылыам, ырыынагы үөрэтиэхпит. Огдо
Ырыынак кэмигэр дойду экэниэмикэтэ, оҥорон таһаарыыта, үбүн систиэмэтэ уонунан сылларга тохтообокко сиҥнэн түһэ турар. «Кыым»
◊ Үлэ ырыынага — үлэҕэ наадыйыы уонна үлэ миэстэтин таһаарыы эйгэтэ. ☉ Сфера спроса и предложения на рабочую силу, рынок труда
Үлэ ырыынагар дьоһуннаах миэстэни ылар эрэ буоллахпытына уларыйыыны-тэлэрийиини бэйэ туһатыгар эргитэр, кэлии дьону кытта күрэстэһэр кыахтаахпыт биллэн турар суол. «Кыым»

аҕыс уон

аҕыс уон (Якутский → Якутский)

төһө ахс. аат.
1. 80 сыыппараны, чыыһыланы, ахсааны көрдөрөр. ☉ Восемьдесят. Аҕыс уон солкуобай. Аҕыс уон бугулу туруорбуттар
□ Аҕыс уон сэбирдэхтэн тиһиллэн оҥоһуллубут кинигэтин арыйар. Н. Якутскай
Бассабыык Серго аатынан холкуос Аҕыс уон ыалын Аарыма ууһа Арастаал диэммин. Эллэй
2. 80 сааһы көрдөрөр. ☉ Обозначает возраст — 80 лет (в притяж. ф.). Оҕонньор быйыл аҕыс уона
□ «Оттон мин аҕыс уоммун туолуохпар диэри өлбүгэм суох», — диэн чоҥкуйа кырыарбыт курдук маҥан баттахтаах Оллоон саҥа аллайда. М. Доҕордуурап
Онтон алта уоммун ааһан, Сэттэ уоммун ситэн, Аҕыс уоммун аҥаардастаан олордохпуна [ыччат дьон сааҕынаһар этилэр]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Биһи аҕыс уоннаах аар кырдьаҕаспыт Сергей Зверев айылҕаттан тойуксут. Л. Попов
3. Норуот айымньытыгар, поэзияҕа, кэпсэтии тылыгар аллитерацияҕа дьүөрэлээн туттуллар, «үгүс, элбэх» диэн суолталаах. ☉ В фольклорной аллитерационной поэзии и разговорном языке часто употребляется в значении неопределенного множества
Дьобуруопа диэн Тоҕус уон үйэ тухары туругурбут, Аҕыс уон үйэ тухары аатырбыт, Сэттэ уон үйэ тухары силигилээбит сир аххан баар эбит ини сэгэрдээр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Аҕыс уон үрэх араллааннаан айгыстан, Айдааран-айманан киирэн, Аан ийэ дойду буолан, Аатырбыт-аарыгырбыт эбит. Ньургун Боотур
Тастыҥ дойду түөкүнүн Таас иэнинэн ыытаарыҥ, Аҕыс уон албастарын Арыйталыыр буолаарыҥ. С. Зверев