сыһ. Бөскөҕөр буола, бөскөҕөр гына, бөскөйүөр диэри. ☉ Очень толсто, полно, до отказа (полнеть, набивать что-л., набухать). Бу ыт, таах сытан, бөскөччү уойан хаалбыт
□ Биир бөскөччү симиллибит үрүсээктээх эдэр киһи Мииккэлээх Вованы …… күүскэ садьыйталаан кэбистэ. П. Аввакумов

туохт. Сөп түбэһиннэр, тоҕоостоох кэмин, түгэнин таба тайаннар. ☉ Предоставить удобный случай, момент для чего-л.
Дьороҕоно сотолоохто тоҕооһуннар, Оҕуурдаах тобуктаахта туһаай! С. Зверев
[Бурҕаллай] Туох ыта муҥнааҕы Тоҕо эмиэ кылыс биилээххэ, Тоҕооһуннардым буолла диэн Чугаһаан көртө. П. Тобуруокап
Күрүҥ Эриэн [тайах аата] эһэни саба түһүүтүгэр тоҕооһуннаран, муоһугар кэтэрдэн ылаат, тоҕута садьыйталаан агдатын, иһин булкуйбут. ПАК АаТХ

аат., түөлбэ. Туундараҕа тыал охсуутун хоту хаар кэрдиис-кэрдиис буола хомурахтаммыта. ☉ Снежный вал в виде ступеней, наметённый ветром в открытой местности (напр., в тундре)
Сыарҕа куолутунан эмиэ хомурах эҕирдэригэр күүскэ садьыйталаабытынан, умса-умса күөрэйбитинэн барда. Н. Заболоцкай
Ыттарым биир суукка устата сынньаммыт буоланнар, күүстэрэкүдэхтэрэ сүрдээх, сыарҕам эҕиртэн эҕиргэ охсуллан биир кэм өрүтэ көтөн иһэр. БМ БМ

туохт., кэпс.
1. Иҥсэлээхтик күүскэ обор, эм. ☉ Жадно, энергично сосать, всасывать
[Табахтаах хамсатын] оборон соппойдоҕун ахсын [оҕонньор] чарчыстаҕас сирэйэ өссө эбии мырчыстарга дылы гынара. И. Федосеев
Аана табах уурунан хамсатын соппойо олордо. М. Доҕордуурап
Оҕото иҥсэлээхтик соппойон үнүөхтээтэҕин ахсын ийэ таба тэпсэҥнээн халбарыйан биэрэр. Тулхадыйбат д.
2. сөбүлээб. Арыгыта ис, арыгылаа. ☉ Пить водку, пьянствовать
[Чиладзе] бытыылкаттан соппойо сатыыр Тетерини, …… саҥардыы сүһүөҕэр уйуттан байааттаҥнаан эрэр арбаллыбыт Айдаары уолуктарыттан ылан, дэгдэритэлээн, сүүс-сүүстэригэр охсуһуннартаан баран, умса садьыйталаата. «ХС»
[Сөдүөччүйэ:] Хайа, доҕор, бу аскын [арыгыны] бэйэҥ соҕотоҕун соппойон эрэҕин дуу? Л. Габышев
Матаҥныырап арыгытын тобоҕун куруускатыгар куттан, бүтүннүүтүн биир тыынынан соппойон кэбистэ. В. Протодьяконов

I
аат. Уу сүүрүгүрэн үөскэппит оҥхойо, дьаамата эбэтэр боллороото, томторо. ☉ Яма, вымоина или бугор, холмик, образованные течением, потоком воды
Уһун синньигэс сыарҕа эҕэлэртэн, хаар сыҥаһалартан иҥнэ-иҥнэ, ханна эрэ ыраах күүскэ садьыйталыыра, эйигин субу туура илгистэн кэбиһиэх курдук. Н. Заболоцкай
Тумустаан киирбит таас былаастаах кумах эҕэҕэ оҕолор сөтүөлээн чалымныыллар. «ХС»
Күлүктэммит эҕэм кэнниттэн быган көрбүтүм — кус бөҕө! «ХС»
II
аат. Киһи этэр тылларыгар аһаҕастык этиллибэккэ эрэ өйдөнөр туох эмэ хос санаа (хол., үгэргээһин, элэктээһин). ☉ Скрытый смысл, заключённый в речи кого-л. (напр., ирония, насмешка)
«Саһылыҥ даа?» — ойоҕун тылыгар элэктээһин эҕэтин сэрэйиэх курдук, мылаллан олорбохтоон баран, хоруй ылбакка, оҕонньор холкутуйар. Амма Аччыгыйа
Эбирдээх кэҥэриилээх кыыс эмиэ күлээри айаҕын саба туттан иһэн, оҕонньор тылларын эҕэтин дьэ өйдөөн, айаҕын аппытынан даллайан турда. И. Гоголев
«По какому случаю такой праздник?» — кини эҕэрдэлиир саҥатыгар эҕэ даҕаны, үөрүү да тэҥинэн бааллара. Далан

эб.
1. Күүркэтиилээх мэлдьэһиини көрдөрөр. ☉ Выражает риторическое отрицание
Баҕалаах санаалара Батарыа баара дуо?! П. Ойуунускай
Кини дэлэҕэ иннинэн буолан миигин кытта куоракка киириэ баара дуо?! Н. Якутскай
Түүл буолуо баара дуо: тымныы илии Соболевы уолугуттан садьыйталаата. Софр. Данилов.
△ Кэпсэтээччигэ быһа туһаайылыннаҕына ылыммат-сөбүлэспэт, сэмэлиир дэгэттэнэр. ☉ При непосредственной обращенности высказывания к собеседнику может выражать оттенок возражения или упрека
Ити курдук кытаанахтык саҥарар диэн баара дуо. А. Софронов
Бу айылаах буолан баран, аны миэстэ талымастыаҥ баара дуо?! Амма Аччыгыйа
Кэбис, инньэ диэн баара дуо? С. Ефремов
△ Бастакы сирэйгэ турар туохтуурдары кытта үксүгэр баҕарыы дэгэттэнэр. ☉ С глаголами в 1-м лице имеет оттенок желания
Саманан ыйанан баран өлөн тураргын көрүөм баара дуо. Амма Аччыгыйа
Кулан дьэллик бэйэлээх Илиэһэй бэрдин, Иннин ыламмын Иинниэм баара дуо. П. Ойуунускай
Оо, ааттаах айыы түүл дьоло Олохпун киэргэтиэҥ баара дуо? И. Чаҕылҕан
2. Этиллэр санааны эмоциональнайдык тоһоҕолоон, чорботон биэриини эмискэччи буолуу дэгэттээх көрдөрөр. ☉ Выражает эмоциональное акцентирование, выделение высказываемой мысли с оттенком неожиданности
Өйдөөн-дьүүллээн көрбүтүм баара дуо – Өһүччү көрбүттэр, Өкөйө утуктаабыттар. С. Зверев. Үүтээн балаҕаммар Көтөн түспүтүм баара дуо, доҕоор. Туруору мас сурдум иһэ Күлүмүрдүү, Күндээрэ аан Олорор эбит, оҕолоор! С. Зверев
Айаҕар түһэрэн ылла, Уруккута диэн баара дуо – Уонунан ордук уоҕурда. П. Ойуунускай