1) способный, легко воспринимающий, быстро схватывающий (обычно о детях); 2) разг. развитой, эрудированный.

даҕ.
1. Дьоҥҥо эйэҕэс майгылаах, дьон кыһалҕатын чугастык ылынар, өйдүүр, тоҥкурууна суох. ☉ Чуткий, отзывчивый, добрый (напр., о характере, отношении). Сайаҕас сыһыан. Сайаҕас майгылаах
□ [Василий Петров:] Сүрдээх сайаҕас, сүрдээх өйдөөх киһи эбиккин, сүрэхпин үөртүҥ. П. Ойуунускай. Санньыйбыт олохтоох Сахачаан омук дьонугар Сайаҕас доҕор буолбутуҥ, Саргы туһун туойбутуҥ. Амма Аччыгыйа. Сайаҕас, үчүгэй майгылаах, үтүө санаалаах киһи бэйэтэ төрүөҕүттэн култууралаах. Далан
Кэпсэтэн, билсэн бардахха, кинилэр бары амарах сүрэхтээх, сайаҕас дьон эбиттэр. А. Фёдоров
△ Киһи оннук майгытын көрдөрөр, оннук санаатын этэр. ☉ Выражающий чуткость, отзывчивость, доброту человека (напр., о словах, голосе, улыбке). Мин кимтэн да маннык нарын, Сайаҕас тыллары истэ илигим… И. Гоголев
Өлөксөй сайаҕас, дьэҥкэ куолаһынан дакылаатын саҕалаата. В. Протодьяконов
2. көсп., поэт. Киһи сүрэҕин-быарын ортотунан киирэр, сылаас, минньигэс (хол., мутукча тыллар сыта). ☉ Приятный, ласковый (напр., о ветре, запахе)
Карпат хайатын сайаҕас тыала кини биһигини бигээбитэ. Л. Попов. Сайыҥҥы күннээх чагда Сайаҕас чэбдик сыта Саймаарыйа тарҕанна, Санаам чэҥэ уулунна. В. Миронов
Саас сайаҕас салгынныын, күөх илгэлиин мин дьиэбэр кутуллан киирдэ. Т. Сметанин
3. Тугу баҕарар ордук хомоҕойдук, ордук сатаан өйдүүр; хомоҕой өйдөөх. ☉ Понятливый (человек); восприимчивый, пытливый (ум)
Прогимназияҕа киирбит чунуобунньуктар, атыыһыттар, олохтоох сахалар оҕолорун ортолоругар сайаҕас өйдөөх, үтүө санаалаах ыччаттар эмиэ бааллара. П. Филиппов
♦ Санна сайаҕас, өттүгэ үүттээх — аһаҕас сарыннаах, үүттээх өттүктээх киһи диэн курдук (көр аһаҕас). Көр бу, дьиэлээх киһи! Санныҥ сайаҕас, өттүгүҥ үүттээх курдук эбиккин. Саха фольк.

даҕ. Дьоҥҥосэргэҕэ үчүгэй сыһыаннаах, тоҥкурууна суох, үтүө майгылаах. ☉ Чуткий, отзывчивый, доброжелательный
Ф.А. Сивцев былыргы политсыылынайдарга үөрэммит, бэрт нууччаһыт, олус эйэҕэссайаҕас, көрдөөх-нардаах киһи этэ. Амма Аччыгыйа
Дьэбдьиэни оҕо эрдэҕиттэн эйэҕэс-сайаҕас, улгум-дьэллэм, сытыыхотуу кыыс дииллэрэ. Болот Боотур
Киһи үтүө көрүҥнээх, үгүгэй майгылаах, эйэҕэс-сайаҕас буолуох буоллаҕына — Лоокуут эрэ оннук буолуох курдуга. Дьүөгэ Ааныстыырап