жалостливый, сердобольный, сострадательный; отзывчивый.

сердобольный, сострадательный, отзывчивый; амарах сүрэхтээх имеющий отзывчивое сердце, с отзывчивым сердцем.

прил. 1. сүрэх; сердечный приступ сүрэх таарымтата; сердечная мышца сүрэх былчыҥа; 2. (добрый, отзывчивый) истин-, ис сүрэхтэн (оҥоһуллар); сердечный характер истиҥ майгы; сердечный разговор ис сүрэхтэн кэпсэтии; 3. (связанный с любовью) ис сүрэх; сердечные тайны ис сүрэх кистэ-лэҥнэрэ.

прил. 1. сэргэх, чуор, билигэн; чуткая собака сэргэх ыт; чуткое ухо чуор кулгаах; 2. (чувствительный) уйан; нервный и чуткий человек киҥнээх уонна уйан киһи; 3. (отзывчивый) сайаҕас, сэргэх; чуткое отношение сайаҕас сыһыан; # чуткий сон сэргэхтик утуйуу.

даҕ. Атын киһи эрэйин өйдүүр, ону чэпчэтэ сатыыр майгылаах. ☉ Жалостливый, сердобольный, сострадательный; отзывчивый
Нуучча, көннөрү омуннаахха дылы гынан баран, сүр аһыныгас буолааччы. Амма Аччыгыйа
Эйигиттэн ураты аһыныгас сүрэхтээҕи хара тулаайах хаалыахпыттан ыла көрөбилэ иликпин. Н. Якутскай
Саныахха куһаҕан. Мин сымнаҕаспынан, аһыныгаспынан туһанан, аанньа ахтыбат курдук быһыыланаллар. С. Ефремов

даҕ.
1. Кэччэгэйэ суох, дэлэгэй. ☉ Щедрый, нескупой. Кини бэрт дьэллэккэй киһи: бэстилиэнэйин да туран биэрэрин кэрэйиэ суоҕа
2. Улгум, киһи тылын ылынымтыа, сайаҕас; аһаҕас майгылаах, дууһалаах. ☉ Послушный; восприимчивый; отзывчивый, открытый, прямодушный
Эдэр киһи бөппүрүөк, тэбиэс буолар куолута да, мин былыр сүр дьэллэккэй, хоргус этим. А. Софронов

даҕ. Дьоҥҥосэргэҕэ үчүгэй сыһыаннаах, тоҥкурууна суох, үтүө майгылаах. ☉ Чуткий, отзывчивый, доброжелательный
Ф.А. Сивцев былыргы политсыылынайдарга үөрэммит, бэрт нууччаһыт, олус эйэҕэссайаҕас, көрдөөх-нардаах киһи этэ. Амма Аччыгыйа
Дьэбдьиэни оҕо эрдэҕиттэн эйэҕэс-сайаҕас, улгум-дьэллэм, сытыыхотуу кыыс дииллэрэ. Болот Боотур
Киһи үтүө көрүҥнээх, үгүгэй майгылаах, эйэҕэс-сайаҕас буолуох буоллаҕына — Лоокуут эрэ оннук буолуох курдуга. Дьүөгэ Ааныстыырап

даҕ.
1. Холку, намыын, куруубайа, толооһо суох (хол., ырыа, муусука туһунан). ☉ Спокойный, тихий, нежный, плавный (напр., о музыке, песне)
Сүрдээх холку, намырыын Сүрэҕи-быары үөрдэ, Дьиэлэр аайы ол ырыа, Дьиэрэһийэн киирдэ. С. Тимофеев
2. кэпс. Көнө, сымнаҕас, куруубайа суох (киһини этэргэ). ☉ Добрый, отзывчивый, негрубый (о человеке). Намырыын киһи
3. көсп. Сылаас, сымнаҕас, олус тымныыта суох (килиимэт туһунан). ☉ Тёп лый, мягкий, нехолодный (о климате)
Орто Азия итии дойдуларыгар, дойду намырыын килиимэттээх киин оройуоннарыгар эбэтэр хабараан тымныылаах хотугу оройуоннарыгар тутуллар дьиэлэр хайдах даҕаны биир быһыылаах-таһаалаах буолбаттар. МАЕ УОРОС

дьүһ. туохт.
1. Сырыынньа улахан сүүстээх сирэйгин кимиэхэтуохха эмэ утары тоһуйа тутун. ☉ Выставлять своё лицо с покатым лбом
Сүөдэр сөһүргэстии түстэ, Сөрүү тутунна, Хантайда, ньылайда, Хатырыгы сирэйинэн таҕайда. С. Васильев
Сарсыарда дьиэтигэр бараары аһаан бүтэн эрдэхпитинэ, биир тайах өрүһү туораан харбаан ньылайан иһэр эбит. «ХС»
2. көсп. Илин-кэлин түс, бэрт буола сатаа (үксүгэр дуоһунастаах киһиэхэ). ☉ Подхалимничать, угождать, льстить (обычно человеку более высокого положения)
Эйигин да итэҕэйбэппин: олус ньылайбытыҥ бэрт, баттахтыын ньалҕаархайгын! Л. Попов
Чэ, инженер төһө да ньылайдын, көрөн иһиэхтэрэ. Итинтэн санаарҕыахха сатаммат. А. Сыромятникова
Бирикээсчик Уйбаан тойон диэки бэриниилээхтик көрөн ньылайда. П. Ламутскай (тылб.)
ср. алт. дьалакай ‘ласковый, добродушный, отзывчивый; подхалим, льстец’

даҕ.
1. Элбэхтэ этиппэт, толоругас, түргэн-тарҕан (киһи). ☉ Податливый, отзывчивый, послушный, услужливый (о ком-л.)
[Солко:] Бэрт эдэркээн, сүрдээх улгум оҕо. Барахсаанап диэн. С. Ефремов
Хата, уолум барахсан улгум киһи буолан биэрдэ. В. Ойуурускай
Михаил Андреевич оҕолортон элбэх улгум көмөлөһөөччүлэрдээх буолбута. И. Федосеев
2. Бугуйумтуота суох, аллаах (ынах сүөһү, сылгы туһунан). ☉ Хорошо идущий на поводу, легко управляемый, смирный (о скоте)
Мин омоон суолум — Хоһооннорум — Мин улгум соноҕосторум! С. Данилов
Сэмэн уруккуттан билэр атын мииммитэ. Бу бэрт улгум ат. Н. Якутскай
Оҕуһум дьиэтигэр тахсарыгар баҕас дьэ улгум аҕай! Сиэлэн-хааман силликичийэр. «ХС»
ср. алт. ылгым ‘шустрый’