1. высок, холодное оружие; 2. перен. острый, проницательный; өргөс-кылаан өйдөөх с острым проницательным умом.

1) имеющий острое, колющее оружие; 2) перен. острый, проницательный (о взгляде, уме).

1) тонкий, проницательный; мындыр өй тонкий ум; 2) искусный; мындыр оҥоһук искусное изделие.

1) острый, отточенный; сытыы быпах острый нож; сытыы анньыы острая пешня; 2) перен. острый, резкий; пронзительный; сытыы тыал резкий ветер; сытыы иһиирии пронзительный свист; 3) перен. острый, проницательный; сытыы ей острый, проницательный ум; сытыы тыл острое слово; сытыы харах острый глаз.

нареч. 1) тонко; проницательно; 2) искусно, умело.

даҕ.
1. Мэнигэ, тэбэнэтэ суох, оттомноох. ☉ Смирный, тихий, спокойный
Кини өйдөөх, көрсүө, сэмэй оҕо, хайаан даҕаны үөрэҕи ылыаҕа. В. Протодьяконов
Көрсүө сирэйдээх-харахтаах эдэр киһи киирэн кэллэ. П. Филиппов
2. Өйдөөх, толкуйдаах. ☉ Умный, толковый, мудрый
Көҥүл санаалаах, Көрсүө мэйиилээх, Көнө сүрэхтээх Аан Алахчын хотун. П. Ойуунускай
Оннук, мин эппиппинэн буоллун. Көрсүө тыл бэлиэ! П. Аввакумов
ср. п.-монг. кэрсэгү ‘проницательный, сметливый, умный’

прил. 1. (отточенный) сытыы, кылааннаах; острая бритва сытыы бирииппэ; 2. (суживающийся) упуктаах, сытыы; острый нос лодки оҥочо упуктаах тумса; острый угол упуктаах муннук; 3. (проницательный) сытыы; острый ум сытыы ей; 4. (язвительный) сытыы, кыпыылаах; острая шутка кыпыылаах элэк; у него острый язык кини сытыы тыллаах; 5. (на вкус и т. п.) сытыы, хатан; острый запах сытыы сыт; острый соус хатан соус; 6. (сильный) дьөлүтэ кэйэр, быһыта тыытар; острая боль быпыта тыытар ыарыы; 7. (напряжённый) сытыы, сытыырхайыылаах; острое положение сытыырхайыылаах балаһыанньа; острая классовая борьба сытыы кылаассабай охсуһуу.

даҕ.
1. Сытыы харахтаах, кыраҕы; ырааҕы үчүгэйдик көрөр. ☉ Обладающий острым зрением, зоркий; наблюдательный
Булчут туох-ханнык иннинэ көрүгэс, сэрэхтээх уонна истигэс, түргэн туттунуулаах, табыгас ытааччы буолуохтаах. Н. Якутскай
Ыт эрэ барыта кылаабынай дьоҕурунан кини ону-маны билимтиэтэ …… сытымсаҕа, истигэнэ уонна көрүгэһэ буолар. АФС БЫ
2. Ырыҥалаан билимтиэ; таба сыаналыыр (хол., инникини эбэтэр туох эмэ уустугу). ☉ Проницательный; умеющий предугадывать, прогнозировать будущее, прозорливый
Кини олох сайдан иһэр саҥа өрүттэрин ордук көрүгэс буолара. Д. Таас
Онуоха эбии Давыдов таптал дьыалатыгар көрүгэһэ суоҕа, онон үгүс кини өйүгэр тиийбэт этэ. М. Шолохов (тылб.)

1. аат., үрд. Биилээх-уһуктаах тимир сэп (батас, батыйа, үҥүү, быһах, кынчаал о. д. а.). ☉ Холодное оружие. Былыргы кэмҥэ ким үҥүү, Өргөс-кылаан ылбытай? — Ол күн улууһун көмүскүү Ньургун Боотур турбута. Эллэй
   Өргөс-кылаан, Үҥүү-батас тутуоҕуҥ, Бүтүн дойду Уорҕатынан күүрэн, Ньыгыл кэккэ Фронунан туруоҕуҥ! А. Абаҕыыныскай
2. даҕ. суолт. Сытыы, чаҕаан, тобулхай (тыл, өй). ☉ Острый (ум, язык), проницательный (ум)
   Тыыллар тыйыс быччыҥнаах, Төлөн умайар түөстэрдээх Өргөс-кылаан өйдөрдөөх Үлэһит кылаас, өрө тур! Эллэй
   Ити дьыл үйэлэргэ сөҥө сыппыт өстөһүүлэр күөдьүйэн тахсаннар, амырыыннык адьырыһыы, өргөс-кылаан тылларынан өтөрүтэ үөхсүү күүрбүт дьыла этэ. Р. Кулаковскай

прил. 1. чараас, синньигэс; тонкая тетрадь чараас тэтэрээт; тонкий карандаш синньигэс харандаас; тонкие нитки синньигэс сап; тонкий слой пыли быыл чараас араҥата; тонкие чулки чараас чулку; тонкая талия синньигэс биил; тонкие пальцы синньигэс тарбахтардаах; 2. (о звуках, голосе) синньигэс; тонкий голос синньигэс куолас; 3. (изы- сканный — о пище) күндү; тонкие вина күндү арыгылар; 4. нарын; у него тонкие черты лица кини сирэйин быпыыта нарын; 5. (искусный) уран, мындыр; тонкая работа уран үлэ; 6. (сложный) мындыр, сэрэхтээх; тонкий вопрос мындыр боппуруос; тонкое дело сэрэхтээх дьыала; 7. (чуткий, изощрённый) уран, чуор, сытыы; тонкий слух уран кулгаах; 8. (проницательный) мындыр; тонкий ум мындыр ей; 9. (отличающийся умом, вкусом) мындыр; мындыр өйдөөх; тонкий критик мындыр критик; тонкая женщина мындыр өйдөөх дьахтар.