Якутские буквы:

Якутский → Якутский

салгылааһын

салгылаа диэнтэн хай. аата. Салгылааһын хайаан да наада

салгылаа

туохт.
1. Эккин салгыҥҥа оҕустар, салгыҥҥа сылдьан чэбдигир (киһини этэргэ); түүгүн куурдун (көтөрү этэргэ). Освежиться, взбодриться на свежем воздухе, принять воздушную ванну (обычно о человеке); обсушиться на солнце (о водоплавающих птицах). [Хотун суунан баран] Хоҥорой дуопсун тумулугар Самаан сайын дайдытын Сайаҕас салгыныгар Саппаҕырбыт этин Сайа оҕустаран салгылаата. П. Ойуунускай
Күөлбүтүгэр уйаламмыт кубалар …… биһигиттэн адьас куттаммат этилэр. Үүтээммит аттыгар кытыыга тахсан күнү күннээн салгылыыллара. «ХС»
2. Салгын киирэн чэбдигир, сөрүүдүй (дьиэни этэргэ). Проветриться (о помещении)
— Кэһэй, тоҕо түннүгү аһаҕас бырахпыккыный? — Салгылаатын диэммин. В. Гаврильева
3. Салгын охсон кыратык куур, сараҕый. Подсохнуть на воздухе, на ветру. Тыалга инчэҕэй таҥас син салгылыыр
4. көсп., кэпс. Ханна эмэ кэлэн дьарыга, сыала-соруга суох мээнэ олор, сырыт. Прохлаждаться без дела
[Үчүгээйэп:] Дорообо, Ваня. Хайа тоҕо манна салгылаатыҥ? С. Ефремов

Якутский → Русский

салгылаа=

1) отдыхать, прохлаждаться на свежем воздухе; 2) принимать солнечные или воздушные ванны; загорать.


Еще переводы:

проветривание

проветривание (Русский → Якутский)

с. 1. (по гл. проветривать) салгылатыы; проветривание помещения дьиэни салгылатыы; 2. (по гл. проветриваться) салгылааһын; салгыҥҥа сылдьыы.

проветриться

проветриться (Русский → Якутский)

сов. I. салгылаа; комната проветрилась хос салгылаата; 2. (побыть на свежем воздухе) салгыҥҥа сырыт.

выветриться

выветриться (Русский → Якутский)

сов. 1. (о запахе) салгылаа, салгый, көт; 2. перен. (забыться) көтөн хаал, умнулун; 3. геол. салгынтан алдьан (салгынынан алдьатылын).

освежиться

освежиться (Русский → Якутский)

сов. 1. (проветриться) чэбдигир, сөрүүкээ, салгылаа; воздух освежился салгын чэбдигирдэ; 2. (о восстановлении сил) чэбдигир, дьэгдьий, сэргэхсий; 3. (в памяти) саҥалыы өйдөн, өйдөнөн кэл.

салгыннан

салгыннан (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Салгын киирэн салгылаа, киһи тыынарыгар үчүгэй буол (дьиэни этэргэ). Проветриваться (о помещении). Түннүк аһыллан дьиэ салгыннанна
2. Кыра тыаллан. Дуть, веять (о слабом ветре)
Арҕааттан кыра салгыннаммытыгар бөһүөлэк иһигэр оргуйа олорор тымныы тумана кыратык сыҕалынна. В. Яковлев

лыыбалаа

лыыбалаа (Якутский → Якутский)

  1. Лыыбата бэлэмнээ. Заквашивать рыбу
    Лыыба — мааны ас. Күөллэр курааннаан уолбатахтара буоллар күһүн бэйэм да лыыбалыам этэ. И. Егоров
  2. кэпс. Тугу эмэ сатаан сараҕыйбат, салгылаабат курдук быыһа суох гына сим, үрүт-үрдүгэр кыстаа. Складывать что-л. плотно, не оставляя места для доступа воздуха, света.
салгы

салгы (Якутский → Якутский)

аат. Кус тахсан түүтүн куурдунар ууттан быган турар дулҕата, буора, маһа. Что-л., выступающее из воды (напр., кочка, бревно), куда забираются утки, чтобы обсушиться на солнце. Салгыга кустар олороллор
Кус тахсан салгылыыр маһа, ол аата салгы мас. «ХС»
ср. тюрк. йалҕу, йалҕин ‘солончак’

салгылат

салгылат (Якутский → Якутский)

салгылаа диэнтэн дьаһ
туһ. Уолу сүүрүктээх ууга оҕустарбыттар, хотуттан-соҕурууттан кэлэр көй салгын тобулу оҕустун диэн баараҕай үрдүк маска салгылаппыттар, быртах этин-хаанын ыраастаабыттар. Саха фольк. Түүлээх таҥаһы тэбээн, салгылатан уонна таһырдьа куурдан …… ыраастаныллыахтаах. Дьиэ к. Ынахтар ньылбы сытыйан, түүлэрэ түһэр уонна …… , таһырдьа салгылата таһаардахтарына, сулбу титирииллэр. «ХС»

талкынньы

талкынньы (Якутский → Якутский)

аат. Сыҥаах төрдө, сыҥаах иэдэс уҥуоҕун кытта холбоһор иэччэҕэ. Место соединения челюстей, височно-нижний челюстной сустав
Үөрэкөтө талкынньытын «оонньотон», килиэп бытархайа айаҕыттан саккырыырыгар кыһаммакка, имири-хомуру аһаан барда. П. Тобуруокап. «Бирикээһи толор! — диэн тоҕо барда. — Эбэтэр бэйэҥ талкынньыгын таһаарыам!» Р. Баҕатаайыскай
Талкынньыларын силгэтэ улугуран, аллараа сыҥааҕа ыпсыбат. Н. Борисов
Кини уола салгылаабыт номоҕон сирэйин одуулаата, биллэр-биллибэт тараҕайданан эрэр, кырдьаары гыммыт киһи сүүһэ сүүстээх, бөҕө-таҕа талкынньылаах. К. Симонов (тылб.)

луҥкур

луҥкур (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Луҥку быһыылан, былыттанан чуумпур (халлааны этэргэ); чуумпур, наскый (тыаны, сиридой дуну эт эргэ). Становиться пасмурным и тихим (о погоде); становиться спокойным, затихать (о природе)
Халлаан луҥкурбут.  Оттоох уу атаҕар Көччөх кус маатыргыыр, Луҥкурбут күөл хараҕар Балык оонньоон чалымныыр. С. Васильев
Көстөр-көстүбэт күөх саҕах таах туруу бараан дойду. Чураадыйа луҥкуран сытта. И. Данилов
Улуу э б э убаҕас уута луҥкурда, кыыспыт былыт хараҥаран барда. С. Данилов
2. эргэр. Бүтэйдэнэн кыайан салгылаабакка сииккэ ыллар, сытый. Отсыревать, гнить
От түгэҕэ луҥкурбут. ПЭК СЯЯ
ср. эвенк. лунгур ‘вечер’