сущ
(мн. ч. нет)
самааска

ж. 1. (действие) самааскалааһын, сыбааһын; замазка окон түннүктэри самааскалааһын; 2. (вязкое вещество) самааска.

герметик самааска, герметик (тыын таһаарбат, салгыны киллэрбэт гына дэтээллэри холбуурга (ыпсарарга) туттуллар паастаҕы маарынныыр сыстаннас маасса.)

туохт. Самаасканан эбэтэр онно маарынныырынан туох эмэ быыһын, хайаҕаһын сыбаа. ☉ Заделывать замазкой или её заменителем щели, трещины, замазывать
Тэлиэгэ көлөһөтүн оҕунуохтуурга, түннүгү самааскалыырга сымала ордук. АЕЕ ӨҮОБ

аат. Соторго, сууйарга аналлаах таҥас лоскуйа, өрбөх. ☉ Тряпка
Аркадий тирээпкэтин арыый ыга турбута. Н. Габышев
Самаасканы кумааҕыга эбэтэр тирээпкэҕэ суулаан, сииктээх сиргэ уураллар. Дьиэ к. Муостаны күн аайы инчэҕэй тирээпкэнэн сотуллуохтаах. РВА ДьЫКБ

эргит диэнтэн тиэт
көрүҥ. Көлөпүнэ миигин көтөҕөн ылан, үөһэ-аллара эргиппэхтээтэ. Н. Заболоцкай
Кыра уол уруул барааҥкатын төттөрү-таары эргиппэхтиир. Р. Кулаковскай
Олорбохтуу түстүм, чуумпурбар эриллэ сылдьар саам самааскатын эргиппэхтээтим. Т. Сметанин

түктүйэлиир састааптар, герметиктэр (тыын таһаарбат гына оҥорорго туттуллар химическэй састааптар, маты-рыйааллар (паасталар, самааскалар, суурадаһыннар уо. д. а.). Т. с. суудуналар, амфибиялар куорпустарын тутууга уо. д. а. массыыналары, аппарааттары оноруута киэҥник туттуллаллар.)

аат.
1. Тугу эмэ оҥорорго, тутарга төрүт буолар туох эмэ (хол., тутууга — хаптаһын, бэрэбинэ). ☉ Материал (напр., строительный)
Биһиги көрүүбүтүнэн, бу туой туох да булкааһа суох самааска буолуон уонна тутуу матырыйаалыгар барыан сөп. М. Доҕордуурап
Бүлүү биэрэктэригэр таас чох, к ө м үс, тутуу матырыйааллара, онтон да атын сыаналаах хостонор баайдар көһүннүлэр. И. Данилов
Куораттан тутуу матырыйаалын былдьаһан кэриэтэ ылабыт. С. Васильев
2. Хаһыаты таһаарарга, кинигэ, научнай үлэ суруйарга төрүт буолар чахчылар, сибидиэнньэлэр; ханнык эмэ дьыала көрүллүүтүн, быһаарыллыытын хааччыйар докумуоннар. ☉ Материал (источник, сведения, да н н ы е). Эр и л и к Эр истиин с уруйарын таһынан өссө типографияҕа наборщик буолан, «Кыым» матырыйаалын т а л а р а
Софр. Д анилов. П. А. О й у уну скай …… Саха тылын арпагыраапыйатын уонна тиэрминнэрин үөрэтиигэ муспут матырыйаала билигин даҕаны туһалаах. «ХС»
Салайааччылар, матырыйаалы сирийэн үөрэтэн, силиэстийэ былаанын оҥорон, бэрт түргэнник ылсарга сорудахтаатылар. М. Попов
3. кэпс. Миэтэрэнэн сатаҕай таҥас. ☉ Материал (ткань). Көстүүм тиктэриэххэ үчүгэй матырыйаал

I
туохт.
1. Тыаһаамаууһаама, ах бар, ньим бар. ☉ Затихать, успокаиваться
Сүүрэр атахтаах үксэ түүн чэччилиир, көтөр кынаттаах элбэҕэ күнүс көрүлүүр буолан, тыа хаһан да толору чуумпуран турбат. Амма Аччыгыйа
[Макаар оҕонньор кэпсээнин] олус чуумпуран Оҕо аймах иһиллиир. Баал Хабырыыс
Туруорбах балаҕан бэрт бүтэҥитик чуумпуран турар. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Намыраа, уоскуй (уу ньуурун этэргэ). ☉ Затихать, становиться ровным, спокойным (о водной глади)
Бүгүн күн ырааһырбыта, муора чуумпурбута сүрдээх. П. Филиппов
Киэҥ Лена иэнэ хараара-көҕөрө чуумпурбут. Н. Павлов
Өрүс да, чуумпуран, холкутуйбута сүр. И. Находкин
3. көсп. Түптээх, сынньалаҥ, холку буол (дьон олоҕун этэргэ). ☉ Становиться спокойным, размеренным, мирным (о жизни)
Охсуһуу сыллара ааһан Олох чуумпурбутун санатан, Улуу Ленаҕа долгуттар Утуйаары уу түгэҕэр Умсан хааллылар. Т. Сметанин
II
аат. Саа уоһун ыраастыырга уонна самааскалыырга аналлаах уһун синньигэс тэрил. ☉ Ружейный шомпол
[Убайа] инитигэр ох, чуумпур, кыргыс, булт сэбин оҥорон бэлэмниир. Саха сэһ. I
Олорбохтуу түстүм, чуумпурбар эриллэ сылдьар саам самааскатын эргиппэхтээтим. Суорун Омоллоон
Саабын сотобун чуумпурунан, Уот аттыгар сынньанабын Кус, сордоҥ үөлэн баран. И. Гоголев

I
сыстаҥнаа диэнтэн холб. туһ. [Ылдьаа] Ылгын чыҥыйа курдук Ылбаҕайдык ылыбырайан, Ытыктанааччылары эрэ кытта Ыксалаһар, сыстаҥнаһар. Р. Баҕатаайыскай
[Молоковоз Иван:] Һа! Ньыкаас кыыска барытыгар сыстаҥнаһа сатыыр идэлээх. И. Семёнов
«Өстөөхтөрү кытта биһиги өссө хаһан да сыстаҥнаһа илик этибит», — диэн салгыы эппитэ уһун ысыыт. Н. Гоголь (тылб.)
II
даҕ.
1. Туохха барытыгар сыста сылдьар, силимниҥи, сыстаҕас. ☉ Липкий, клейкий (напр., о слизи)
Сайын аайы Кэтириинэ эмээхсин туой курдук сыстаҥнас буору мэһийэн, балаҕан тас эркинин сыбаан иһэр эбит. П. Аввакумов
Уонча чиэппэр дириҥи түспүтүн кэннэ, араҕастыҥы сырдык өҥнөөх, самааска курдук сыстаҥнас буор булкаастаах кумах дьапталҕата кэллэ. Тумарча
[Бэс тэллэйин сэлээппэтэ] ньалҕаархай, килэбэчигэс, сииктээх кэмҥэ сыстаҥнас салыҥынан бүрүллэр, кытархай араҕас өҥнөөх. Г. Угаров
2. көсп. Кимиэхэ эмэ эйэргии, чугаһыы сатыыр. ☉ Приветливый
Били бастаан сыстаҥнас, сылаанньыгас Розата тыйыстыйан, кытаатан иһэрэ. Далан
3. көсп. Биирдэ сыстан баран арахпат, салгымтыалаах, арахсан-төлөрүйэн биэрбэт. ☉ Прилипчивый, назойливый, надоедливый
[Итинник холуннарыы] ыарахан уонна киһи ис-иһиттэн кэлэйэ сиргэниэх сыстаҥнас курдуга. Э. Соколов
Кини [эписиэр] эмискэччи улугура түстэ, сидьиҥ, сыстаҥнас, абаккалаах улугуруу кинини баһыйда. В. Васильев