Якутские буквы:

Якутский → Якутский

самалыктан

самалыктаа диэнтэн бэй., атын туһ. Ити иэдээн кэнниттэн икки сыл эмиэ элбэх кыһалҕанан, Алексей оҕо иннигэр араас моһоллорун самалыктанан, …… ааспыта. Д. Апросимов

имэлик-самалык

имэликсамалык ой (сырыт) - адьас хаалсыбакка, кутурук уопсан, сымсатык туттанхаптан ой (сырыт). ☉ Не отставая, проворно, бойко следовать за кем-чем-л.. Кэнниттэн имэлик-самалык ойон истэ

самалык

  1. аат.
  2. Туох эмэ алдьаммытын, хайаҕаһын самааһына, абыраҕа эбэтэр үрдүнэн хос тигиитэ, хос тутуута. ☉ Заплата, нашивка, накладка. Ыстаан самалыга. Дьиэ эркинин саҥа самалыга. Хотуур тууратын самалыга. Сон сиэхтэрин тоҕонохторугар самалык олордуталаабыттар
    □ [Ширяев] бэл илии хотуурун тууратын үрдүнэн самалык тардыы тимирэ суох от оҕустарбат буолара. ЕХД КТ
  3. көсп. Туохха эмэ эбии, эбиилик. ☉ То, что служит добавкой, дополнением, придатком к чему-л.
    Кылаассабай охсуһуу тыҥаабыт кэмигэр Саха сирин ураты көстүүтэ — аҕа уустаһыы эбии самалык буолбутун суруйааччы кыраҕытык ойуулуур. «Кыым»
    Гражданскай сэрии тугунан түмүктэммитэ, хайдах бүппүтэ поэма [«Ойуун түүлэ»] самалыгар көстүбэт. Өксөкүлээх Өлөксөй
    «Урааҥхай» диэн тыл саха аатыгар самалык буолар. ЧМА ЭТНББ
  4. даҕ. суолт. Туохха эмэ эбии эбэтэр хос оҥоһуу буолар. ☉ Являющийся добавлением, придатком или пристройкой к чему-л.
    Бастаан балыыһаларын биир уһугар балтыһахтыы самалык тутууну ыытар буолтара. «Кыым»
    Үүккэ да, эккэ да идэтийэр биригээдэлэргэ барыларыгар производство самалык салаатын быһыытынан сылгыны биэриэххэ сөп. АГГ СТК
    ◊ Самалык сэбирдэх — хос сэбирдэх диэн курдук (көр сэбирдэх)
    Арыт сэбирдэх тууратын төрдүнэн самалык сэбирдэхтэр үүнэллэр. КВА Б
    ср. др.-тюрк. йамаҕ ‘заплата’, йамаҕлыҕ ‘заплатанный’, тат. ямаулык ‘материал, годный на заплату; заплата’

Якутский → Русский

имэлик-самалык

диал. проворно, бойко следовать за кем-чем-л., не отставая; кэнниттэн имэлик-самалык ойон истэ он проворно следовал за ним, не отставая.

самалык

заплата # самалык ой= диал. быстро и легко бегать; самалык уопсар = диал. не отставать от кого-л. в беге, идти вровень с кем-л.

Еще переводы:

заплата

заплата (Русский → Якутский)

ж. абырах, самалык; поставить заплату самалыкта уур; весь в заплатах буту ннүүтэ абырах.

айгыраа

айгыраа (Якутский → Якутский)

I
туохт.
1. Хамнаан, саахынаан маҥнайгы туруккунааҕар кэбирээн бар (хол., тутуу, массыына эҥин). ☉ Расшатываться, расстраиваться, прийти в негодность (обычно о строениях, механизмах)
Айгыраабат алаһа дьиэтэ туттуҥ, аҕыраабат аал уотта оттуҥ. Эрилик Эристиин
Харатаайаптар бэйэлэрэ олорор дьиэлэрэ даҕаны хайдах эрэ айгыраабыт, онон-манан сыбаммыта эргэ таҥаһы абырахтаабыт курдук самалыктанан көстөр. Н. Якутскай
Төттөрү-таары ыраах сиринэн эргийэргэ тыраахтара даҕаны улаханнык айгырыыр. «ХС»
2. Кырдьыыттан, ыарыыттан, оһолтон мөлтөө (доруобуйа туругун, ис-тас уорганнар тустарынан). ☉ Расслабляться, расшатываться от болезней, травм, старости (о состоянии здоровья, различных органов)
Көхсүн уҥуоҕа көтүллүбүт тымтай курдук Көҥүрүйбүт быһыылаах, Арҕаһын уҥуоҕа Алдьаммыт холуода курдук Айгыраабыт быһыы-лаах. С. Васильев
Тымныы салгын кини тыҥатыгар кутуллан киирэн айгыраабыт этинсиинин чэбдигиртэ. Н. Лугинов
3. көсп. Сатарый, алдьанан-кээһэнэн бар (уопсастыбаҕа араас көстүүлэр тустарынан). ☉ Расстраиваться, приходить в упадок (об общественных, социальных и других явлениях)
Уобалас үрдүнэн 1916 сыллаахха улахан кураан буолан, дьон-сэргэ олоҕо олус айгыраабыта. П. Филиппов
Эдэр салайааччы айгыраабыт артыалы сүһүөҕэр туруорарга үгүстүк сыраласпыта. «ХС»
II
дьүһ. туохт.
1. Дэлэйдик, сиэдэрэйдик намылыйан түс (хол., үүнээйи хойуу сэбирдэҕин, симэх эҥин туһунан). ☉ Свисать, ниспадать (напр., о роскошных кронах деревьев, богатых украшениях)
Үрдүк тиит мастар сэдэх-сэдэхтик үүнэн лиҥкинэһэн, хойуу мутукчалара таҥнары айгыраан, бөдөҥ хатырыктара күн уотугар саһарымтыйан көстөллөр. Н. Заболоцкай
Мин ыллыахпын баҕарабын, — Арыт санньыйар курус күҥҥэр, Ыллыыр ырыам сырдык тыла Ахтар алааһыҥ чараҥа буолан Айгырыы хамныы түһэр гына. С. Данилов
Сибэкки ойуулаах былааты бобуонньуктуу бааммыт, айгыраабыт кыһыл көмүс ытарҕалаах, төгүрүк маҥан сирэйдээх толуу дьахтар буолускай сылабаартан чэй кутар. В. Протодьяконов
2. көсп. Дьоһумсуй, ыараа, дархаһый; оргууй дьоһуннук дархаһыйа хамсаа. ☉ Быть важно медлительным, гордым; важно, гордо колыхаться, тихо шевелиться
Аллара — аҥааттан, айгыраан, Элиэнэ сүүрүгэ күүрбүтэ. Күннүк Уурастыырап
Кини [хотун], хааман айгыраан киирэн, сиргэммит курдук туттанхаптан, уҥа ороммут дуомугар олорон кэбиһэрин кытта, мин хотоҥҥо түһэн хаалбытым. Р. Кулаковскай
Аҥаатта нусхайар айылҕа силигэ Айгырыы ситэрин тухары биһиги Өргөйө туруохпут, өрүү баар буолуохпут. М. Ефимов. Тэҥн. айгыһын

тик=

тик= (Якутский → Русский)

I шить; ырбаахыта тик = сшить рубашку; хам тик = зашить (напр. что-л. разорванное); самалык тик = латать, класть заплату.
II жалить; тигээйи тикпит его ужалила оса.

уобус

уобус (Якутский → Якутский)

уоп I диэнтэн холб. туһ. [Күн Толомон Ньургустай] Үөлүллэн турар Буур тайаҕы тардан ылан, Олорон кэбистэ да, Уһаты-туора Уопсубутунан барда. ТТИГ КХКК
♦ Кутурук уопсан көр кутурук
Ойууру өрө барчалаан Эһэм бу тиийэн кэллэ. Олох кутурук уопсан Өрө ытынна тииккэ. Баал Хабырыыс
Ыттара өлбүт эһэ үрдүгэр түһэр, куттаннаҕа буолуо, куоппут эһэни кутурук уопсубат. «Кыым»
Олук уопсар көр олук. Билигин да бултаан, кадровай булчуттары тиҥилэх үктэһэр, олук уопсар. «ХС»
Самалык уобус түөлбэ. — саппай уобус (үктэс) 2 диэн курдук (көр саппай). Кыра уол убайын кэнниттэн харса суох самалык уопсар. Саппай уобус (үктэс) көр саппай. Айсен аҕатын ситтэ, оҕонньор кэнниттэн саппай уобуста. Софр. Данилов
Кулгаах истэринэн, тыл кэпсээнинэн буоллаҕына, киниэхэ тэҥнээх, саппай уопсар киһи төрөөбөтөх. Саха сэһ. II
Тилэх уопсар көр тилэх. Уолчаан, чэпчэки хаптаһын ааны тэлэйэ баттаат, таһырдьа ыстанна. Кинилиин эдьиийэ тилэх уобуста. «ХС»

эбиискэ

эбиискэ (Якутский → Якутский)

    1. аат. Туохха эмэ эбии, эбиилик. ☉ Прибавка, добавка к чему-л.; подкорм
      Булдунан, балыгынан уһуннук ыал буолар кыахпыт суох, эбиискэҕэ эрэ. А. Фёдоров
      Ыһыкпыт туоматыгар [балыктаан] боччум эбиискэни киллэриммитинэн барбыппыт. Н. Заболоцкай
      Буос ынаҕы минеральнай туустардаах, битэмииннээх эбиискэлэринэн толору, былааннаммыт рационунан аһатыллар. ТВН ФБНь
  2. тыл. үөр. Тыл эбэтэр этии суолтатын дэгэттиир уларыйбат көмө саҥа чааһа. ☉ Служебная часть речи, придающая какой-л. оттенок значения слову или высказыванию, к которому она относится, занимая постпозицию, частица
    Сүрүн суолтата суох саҥа чаастарыгар ситим тыл, эбиискэ, саҥа аллайыы, дьөһүөл киирэллэр. АВМ ҮКТТҮө
    Даҕааһын аат суолтатын күүһүрдэргэ эбиискэ уонна хоһулааһын ньымалара туттуллубуттар. АНК БТТ
    Ааттар бөлөхтөрүгэр киирбэт, уларыйбат саҥа чаастара (дьөһүөл, сыһыат, эбиискэ) сорох түһүккэ туруулара баар. ВИП СТПС
  3. даҕ. суолт. Эбиллэн биэрэр, эбии буолар. ☉ Добавочный, дополнительный
    Дьадаҥы бааһынай көлө туһугар, эбиискэ сир туһугар …… кулаакка баран көрдөһөргө тиийэрэ. БИД
    [Үүнээйи] угун үүнэр төбөтүн кыптыыйынан быһыллар, онто салгыы үүммэт, ол оннугар эбиискэ уонна самалык силистэр үүнэллэр. ВДИ ҮөКОБҮ
детали машин

детали машин (Русский → Якутский)

массыына дэтээллэрэ (1. Массыына, прибор, оноһук араас аналлаах, тус-туспа быһыылаах, туох да арааран ылыллар самалыга суох биир кэлим чаастара: буолта, сөкүлүөпкэ, баал, сыап уо. д. а.; 2. Массыынаны оноруу туһунан үөрэх.)

Категория: Машиностроение
абырах

абырах (Якутский → Якутский)

аат.
1. Туох эмэ алдьаммытын (көтүллүбүтүн, хайдыбытын, тостубутун, сиҥнибитин эҥин) чөлүгэр түһэрии, өрөмүөннээһин; оҥорон туһаҕа таһаарыы. ☉ Ремонт, починка
Быйыл эн [оһох] да абыраххыттан ордубат дьон буоллубут. Амма Аччыгыйа
Саатар күрүө эҥин абыраҕар сылдьыаҥ этэ. А. Федоров. Сарсыныгар ийэтэ кичэллээхтик абырахтаабыт ырбаахытын, илбирийбитэ эмиэ абырах күүһүнэн эрэ тулуһа сылдьар ыстаанын кэппитэ. Уустаах Избеков
2. Туох эмэ алдьаммытын сабар, самыыр самалык, киллэһик. ☉ Заплата, заплатка
Хотун икки сиринэн сибиниэс абырахтаах, лааҕа бараммыт тимир тэриэлкэни биэрдэ. Суорун Омоллоон
Бачыыҥката буоллаҕына эргэрэн, олус өр кэтиллэн, төбөтө салтайан уонна хас эмэ абырах, киллэһик оҥоһуллан, ханнык да холуоһаҕа — саҥаҕа да, эргэҕэ да наадыйбат таҥас буолбут этэ. Н. Заболоцкай. Үрдүк күүлэлээх ампаар айаҕар ситэ түспэтэх кур түүтэ онон-манан сыһыартаабыт абырах курдук күкээрийэн көстүбүт хара ыт түүрүллэн сытар. А. Федоров
♦ Төбө (бас) абыраҕа кэпс. — арыгыга баттаппыт киһи «эмтэнээри» иһэр арыгыта. ☉ Вино, оставленное для похмелья
Бары кыһалҕаттан быыһаабыт доҕоругар Кэйэр Ыстапааҥҥа «төбө абыраҕа» диэн ааттаан бүтүн иһити туруорбута. Н. Босиков
Ээ, төбө абыраҕа барахсан ханна тиэрпэтэҕэ, тугу оҥорботоҕо баарай. И. Егоров
Бары мустан аһаатылар. Бас абыраҕа ааттааннар, Бар дуома арыгылаатылар. П. Ершов (тылб.)

мунду

мунду (Якутский → Якутский)

I
аат. Күөлгэ үөскүүр сырдык өрөҕөлөөх хараҥа систээх кыра балык. ☉ Гольян озёрный
Уоһук ытыыытыы тымтай түгэҕин одуулаһар: аҕыйах мунду уонна быччыкы эрэ баар. Н. Якутскай
Доропуун оҕонньор, били эспит тууларын хат сөргүтэн мунду бөҕөтүн хостоон эрэрдии субуйа-суккуйа олордо. Н. Заболоцкай
Күөлтэн ч у г а с , булгунньах тэллэҕэр кулуһуну күөдьүччү оттон, мундуну үөлэн, чэй өрү нэн аһаары олорбуппут. Н. Габышев
♦ Кытыа мунду (буол) көр кытыа. Куралай Кустук дьэ эбии өһөҕө үллэн, өһө-сааһа умайан, хаана чаккыраан, бүтүннүү кытыа мунду б у о л а н …… охсуһуу киэнэ содуомнааҕар утаппыттыы баҕаран, өрө кыбдьыгырыы турда. Д. Апросимов. Мунду булумах (буол) — булкуллан, тугу да күттүөннээҕи быһаарбат, оҥорбот курдук буол. ☉ Запутаться в мыслях, быть сбитым с толку
Тиэхээс төбөтүн иһэ мунду булумах. Өр утуйбакка сытан, сарсыҥҥы муҥха дьонун санаан таҕыста. Н. Босиков
«Күнүскүбүн ыан баран тии йиэм», — диэбит ийэтин саҥата иһил лэргэ дылы гынар. Устунан сыбах сыбыы турар дьахталлар көһүннүлэр. Барыта мунду булумах. Н. Босиков
Мунду миинин курдук — барбатах балык миинин курдук диэн курдук (көр балык). Бырабылыанньа дьиэтин иһэ ыы-быччары. Мунду миинин курдук будулуччу көрбүт, кыпкыһыл сирэйдээх холуочук дьон тэлбиҥнэһэллэр. П. Егоров
Улуу д ь ы л обургу мунду миинин курдук Буһуруктуйан киирэн барда. С. Зверев
Иккиэйэх хаалан бараннар бы рааттыылар үп-үрүҥ тумаҥҥа бү рүттэрэн, күннэрин көрбөккө, мунду миинин курдук бүдүө-бадыа иһигэр сылдьан бултаатылар. «ХС». Мунду сырыыта — олус түргэн, суһал кэлии-барыы, сыыдам сырыы. ☉ Стремительное движение вза двперёд
Оччолорго эдэр-сэнэх буоламмыт сырыыбыт мунду сырыыта буолар. В. Иванов
ср. эвенк. пунну ‘гольян’
II
аат. Туох эмэ тимир сэп алдьанан, кэбирээн эрэр сирин бөҕөргөтөргө сыһыарыллар абырах, самалык. ☉ Планка или пластинка, железка, припаянная для скрепления двух частей ч его-л. металлического
Мунду уур. ПЭК СЯЯ
Хотуур төбөтүгэр тимир ууһа мунду уурбут. СГФ СКТ

ыама

ыама (Якутский → Якутский)

аат.
1. Балык, үөн-көйүүр эбэтэр кыыл төрүөҕэ. ☉ Молодь рыбы, личинки насекомых, приплод животных
Дьараҕа мустар быыкайкаан балык ыамаларын тута сатыыра да, уон тарбаҕын быыһынан саккырыыллара. Далан
[Кырса] ардыгар уон алтаҕа тиийэ оҕону төрөтөн ньырылатар. Эймэҥнэһэн элбэх ыама диэтэҕиҥ. И. Федосеев
Ыран өксөччү тартарбыт тыһы бөрө уонна кини ыамалара — эдэр бөрөлөр — салааска тула үөмэхтэстилэр. В. Протодьяконов
Чыып [кутуйах] буор анныттан ханнык эрэ хомурдуостар ыамаларын булан ылбыта. В. Бианки (тылб.)
2. көсп., эргэр. Ким эмэ ыччата, төрүөҕэ. ☉ Чей-л. потомок, отпрыск
Сатана бөҕө ыамата дэлэйин бэркиһиибин ээ. Тохсуолар дуу, үөдэн дуу. Суорун Омоллоон
«Биллэр дьон ыамалара эбиттэр, — дии саныыр. — Онно-манна тиийэн-түгэнэн, кинилэртэн киһи тугу да кистиэ суох». Н. Якутскай
Ыамаларыҥ сыгынньах истэрэ кытара сылдьар. И. Гоголев
3. көсп., бот. Үүнээйи силиһин самалык үнүгэһэ. ☉ Отпрыск корневой, придаточный побег (у растения)
Биэ эмиийин уонна атын да үүнээйилэри силис ыамаларынан ууһаталлар. КВА Б
Кэйигэс уга ыамаларынан ууһуур. КВА Б
Ыт тылын силиһин ыамаларын уһуна биир квадратнай миэтэрэлээх сиргэ тоҕус уон миэтэрэҕэ тиийэр. ЛИК СОТҮҮүТ
4. көсп., сөбүлээб. Киһини (ордук оҕону, эдэр киһини) төрүттэринэн үөҕүү курдук туттуллар. ☉ Бранное слово, обычно адресуемое ребёнку или молодому человеку по отношению к их происхождению, отродье
Лобуох ыамата чолоҕор, оттон бэйикэй! Күннүк Уурастыырап
[Михаил:] Эйиэхэ төрөппүт ийэҕинээҕэр, кырдьык иннигэр өлөн эрэр бырааккынааҕар ити туора топпут, кытарчы уойбут баай ыамалара ордук буоллахтара дии! С. Ефремов
Ол иһин, тууһут Ньукулай ыамата туох аанньа буолуой. М. Попов
♦ Төрүт киһи (ыал) төрүөҕэ, ытык киһи (ыал) ыччата (ыамата) көр төрүөх
Удьуор киһи урдуһа, төрүт киһи төрүөҕэ, ытык киһи ыамата барахсан эбиккин. ПЭК ОНЛЯ III
Эн даҕаны Ытык ыал Ыамата буоллаҕыҥ, Төрүт ыал Төрүөҕэ буоллаҕыҥ. П. Ойуунускай. Төрүт киһи төрүөҕэ Ытык киһи ыамата Буолуо дии санааммын, Үтүө киһи истэҕэ диэммин Алта уонча сүүстээх остуол аһа Астаабытым таах хааллаҕа. Саха фольк.

тардыы

тардыы (Якутский → Якутский)

  1. тарт диэнтэн хай. аата. Дьаакыптаахха бу киэһэ Таас тардыыта буолбута. Күннүк Уурастыырап
    Билигин наар остуолбалары туруорууга, боробулуоханы тардыыга күүстэрин ууран үлэлииллэр. М. Доҕордуурап
    Төһө да кырыйдарбын, төрөөбүт тайҕам тардыыта Сүрэҕим тэбиитин тэтимниирэ, Сүһүөҕүм күүһүн эргимниирэ. С. Зверев
    Сыл аайы биирдии тардыыга отутчалыы-түөрт уончалыы куорам собо кэлэр. А. Фёдоров
    Ыччаты профессиональнай-техническэй үөрэхтээһиҥҥэ тардыыга балачча үлэ барар. И. Пахомов. Кыстык бириэмэтигэр үөр табалары бөрө тардыытыттан өрүһүйэр дьаһаллары эрдэттэн олохтуур наада. ТСА ТС
    Кыргыттар уонна уолаттар уу отун тардыытыгар барбыттара. «ББ»
  2. Көлөҕө (хол., оҕуска, акка) тиэйиллэр таһаҕас. ☉ Воз, который тянет упряжной скот
    Сынньаммыт табалар тардыыларын ыарырҕаппакка бэрт чэпчэкитик айанныыллар. И. Данилов
    Бастакы кыра холкуостар тэриллиилэрин үктэһэ таһаҕас тардыытын былаана диэн булгуччулаах сорудах тириэрдиллэрэ. АНП ССХТ
    [Аҕа] бу олорорун көрдөххө — сайыҥҥы куйааска тардыытын таппатах оҕус курдук иһин түгэҕиттэн өрө мэҥийэ олорбут. ПЭК ОНЛЯ I
    △ Көлө төһө таһаҕаһы ылар кыахтааҕа (мээрэй быһыытынан). ☉ Тяговая сила, тяговые возможности упряжного скота (как единица меры)
    [Болтоһо:] Биир сыл тайҕаҕа баран сылдьан, оҕус тардыытынан көмүһүхарчыны аҕалан, соҕотохто күөс үллэрин курдук, аатын билбэт буола байан олорор. А. Софронов
    Оҕус тардыытынан тиэйэн аҕалбыт аһын-үөлүн иһиттэргэ угуталаабыта. «Чолбон»
    Хайа, уонна тиит сыарҕа ыараханын оҕото сыттаҕа дии — бэйэтэ биир тардыы. ВВ ЫСЫ
  3. Өрүс, күөл тула уу ылар сирэ, өрүс, күөл диэки түһүүлээх сир. ☉ Бассейн реки, озера
    Мастар быыстарынан Индигиир тас үөһэ тардыылара эҥэлдьиһэн көһүннүлэр. Т. Сметанин
    Бүлүү тардыыта алмааһынан эрэ буолбакка, атын даҕаны туһалаах хостонооччуларынан эмиэ баай. И. Данилов
    Өрүстэр тардыыларын киэҥэ араас буолар. МНА ФГ
  4. эргэр. Нэһилиэнньэттэн хомуур, нолуок. ☉ Подать, налог
    [Дьэллиикэп Дьэкиим:] Сылгы сүөһүгэ эмиэ тардыы түһүөх тустаах. П. Ойуунускай
    Суут ороскуота диэн ааттаан, бүтүн нэһилиэк үрдүнэн тардыыны тарҕаппыт сурахтаахтара. Болот Боотур
    Үлэлээбэппин даҕаны, тардыыны даҕаны биэрбэппин. Бэс Дьарааһын
    Оччотооҕуга кинээс өлбүгэтэ диэн тардыы нолуок баара үһү. ФГЕ СТС
  5. Оһох буруота үөлэһинэн үөһээ диэки тахсар хаамыыта. ☉ Тяга (в печи)
    Сыгынньах ойуун үс сиргэ чоххо уурбут сыалара ууллан сырдьыгыныыллар, борооххой буруо буолан, эриллэ-эриллэ, оһох үөлэһин тардыытынан таһырдьа субуруйаллар. Н. Якутскай
    Оһох тардыыта үчүгэй. Сотору буолаат, умайан тиҥинээн-таҥынаан барбыта. «ХС»
  6. Хотууру угар олордон баран хамсаабат гына чараас тимиринэн кэлгийэ эрийии. ☉ Обмотка пятки косы с косовицей, сделанная из тонкой железной полоски
    [Хотуур] «олоруута көллөгөр, кэтэҕэр ытаһа охсуохха бэрт эбит. Тардыыта сылаабай, дууската үөһэ», — дии санаата. Э. Соколов
    Ыстапаан Саабыс …… эргэ хотуурун булан, тардыытын кытаатыннаран, биитин таптайан биэрдэ. КФА СБ
    Бэл илии хотуурун тууратын үрдүнэн самалык тардыы тимирэ суох от оҕустарбат буолара. «ХС»
  7. Уһаныыга тимири (хол., биилээх сэп биитин) чараас гына тэнитэ таптайыы. ☉ Ковка в тонкую пластину, полоску (напр., лезвия режущих предметов)
    Киэҥ хочо налыыта Кииллиппит эйигин, Хотууруҥ тардыыта Хоп курдук ол иһин. А. Бродников
    Лариса көмүстэн оҥоһуу тиэхиньикэтин баһылаабыт диэххэ наада. Кутууну, таптайыыны, тардыыны, дьөлөн-эргитэн киэргэтиини, солотууну киһилээбэт эбит. «Кыым»
  8. муус. Биир дорҕоону уһуннук тардан ыллааһын, уһатыы (ырыаҕа). ☉ Протяжное произношение звука, протяжность (в пении)
    Сахалыы ырыа диэн бэрт буолар эбит ээ, ол эрээри дьигиһитиитэ, тардыыта суох буолар эбит дии? Т. Сметанин
    Алгыһын киһи эрэ тыынакыаҕа тиийбэт, Кыыл Уолун аатырар сэттэ кылыһахтаах тардыынан түмүктээн баран, чуумпуну иһиллээбиттии төбөтүн хоҥкутан турда. Э. Соколов
    Николаев бэртээхэй ырыаһыт, …… нэксиэлээх тэлиэгэҕэ олордоҕуна, ырыатын дьигиһитиитэ, тардыыта күүһүрэр. КНЗ ТС
    ◊ Тардыы көмүс (тимир) көр кө- мүс II
    [Сөмөлүөт] тардыы тимир Тараһата дарылаата. С. Васильев
    Ол [ыҥыыры] бүрүйэр көмүстэрин тардыы көмүс дииллэрэ. «ХС»
    Тардыы көмүс биһилэх Тарбаҕар кэккэлэспит. А. Пушкин (тылб.). Тардыы ситимэ тыл үөр. — туох кимиэнэ эбэтэр туох киэнэ буоларын көрдөрөр ситим. ☉ Принадлежность, притяжательность как способ связи слов
    Баһылатар ситимнэр түөрт араастаахтар: сөпсөһүү, салайыы, сыстыы, тардыы. ЧМА СТСАКҮө
    Холбуу тыллар ордук үгүстүк сыстыы уонна тардыы, ол кэнниттэн салайыы ситимнэринэн үөскүүллэр. АПС СТЛ. Тардыы сыһыарыыта тыл үөр. — туох кимиэнэ эбэтэр туох киэнэ буоларын көрдөрөр сыһыарыы. ☉ Аффикс принадлежности
    Предмет кимиэнэ буоларын көрдөрөр тардыы сыһыарыыта -быт араастарын булуҥ. ПНЕ СТ
    Судургу аат тыл тардыы сыһыарыыта суох буолар. ФГГ СТКТҮК
    Быһа тардыы көр быһа. [Амма Аччыгыйа «Алдьархай» диэн сэһэниттэн] быһа тардыылары аҕалтаатыбыт. ПБН КСКТ