мест. указ. вот этот, именно этот; субу киһи вот этот человек; субу сиргэ вот на этом месте; саманыаха вот этому, именно этому; на это; к этому; к тому самому; саманыаха эбэн биэр вот к этому нужно прибавить ещё; саманыаха биһиги киһибит этэр... фольк. и вот на это наш человек говорит...; саманы вот это, вот это самое; вот этого, этого самого; саманы тыытымаҥ вот это не трогайте; самантан вот отсюда, от этого самого; самантан кыратык быс вот отсюда отрежь немного; куорат самантан биэс километр отсюда (именно от этого места) до города пять километров; саманан а) а вот этим, именно этим; тем самым; саманан хайдах үлэлиэ-ҥий? как ты этим (инструментом) будешь работать?; б) вот тут, здесь; кини саманан ааста он прошёл именно тут; саманнааҕар чем вот этот; чем этот самый; саманнааҕар үчүгэй саалаах у него ружьё (ещё) лучше, чем это; саманна вот здесь, именно здесь; сарсын эмиэ саманна көрсүөхпүт завтра встретимся здесь же.

көр баҕалаа эрэ
Саҥара баҕалаан көр эрэ, саманна ытан кэбиһиэм. Эрилик Эристиин

частица
чуолаан эттэххэ; чахчы. Именно здесь - чуолаан манна, саманна. Именно тот - чуолаан ол, сол. Именно так - ситигирдик. Именно они сделали - чахчы кинилэр оҥорбуттар. Некоторые ребята, а именно Петя и Сеня, побежали вперед - сорох оҕолор, чуолаан эттэххэ, Петялаах Сеня, урут сүүрдүлэр

нареч.
чопчу, чахчы

мест. м. (этаж., это с, эти мн.) 1. бу, ити, ол; я узнал тебя в эти дни мин эйигин бу күннэргэ билли м; 2. (со ел. "самый", "вот", "именно") бу; на этом самом месте я ночевал дважды саманна мин иккитэ хоммутум.

II частица 1. усил. субу, дьэ, оттон, =рыый, =ыый (арыт куолас уларыйыытынан бэриллэр); говорите же! саҥарыый!; мы поедем сегодня же биһиги субу бүгүн барыахпыт; ведь выдумал же ты! дьэ өйдөөн таһаар-быккын дии!; когда же будете готовы? дьэ хаһан эн бэлэм буолаҕын?; 2. после нареч. и мест, сол, эмиэ (сороҕор атын күүһүрдүү бэлиэлэринэн бэриллэр); тот же сол; такой же эмиэ оннук; здесь же эмиэ манна, саманна.

сах I диэнтэн атын
туһ. Этиҥ чугас маска сааллар, чаҕылҕан саҕыллар. А. Сыромятникова
Субу саманна үчүгээй-үчүгэй иэйии аан маҥнай саҕыллыбыта. С. Федотов

көр салалта
1.
[Ленин] Саҥарбыт саҥатын саламтата, Санаабыт санаатын үтүөтэ Саманна тиийэ кэлэн, Сааһыгар самнан олорбут Саханы сайыннаран эрэр. Эрилик Эристиин

дэгиэ диэн курдук
Саманна түбэспит Сарт элиэ обургу Сытыы баҕыа тыҥыраҕын сарбаппытынан «Сап» гына харбаан эрдэҕинэ, Ийэ куо барахсан Бүтүн көхсүнэн бүөлүү түһэн, Күндү көмүһүн көмүскээн ылла. Р. Баҕатаайыскай

мест А. (именно) су=, си=, с=; эта самая книга субу кинигэ; в этом самом месте субу сиргэ, саманна; 2. (как раз, прямо) саамай, олох, хара; усамого моря олох муора кытыытыгар; с самого утра хара сарсыардаттан; на самом ветру олох аһаҕас тыалга; в самом расцвете сил күүһүн-уоҕун муҥутуур үгэнигэр; 3. (сам по себе) бэйэтэ (да); достаточен самый факт - согласия сөбүлэспит чахчыта бэйэтэ да сөп; 4. (для образования превосх. ст.) самый хороший ордук үчүгэй; самый близкий друг ордук чугас доҕор; в самом деле 1) (в действительности) дьиҥэр; 2) (точно, правда) кырдьык, кырдьык даҕаны; на самом деле дьиҥэр; в самый раз разг. уот харахха, лоп курдук.

дьүһ. туохт. Түөскүн мөтөт. ☉ Выпятить грудь
Саланыы туһунан сыана буолтугар, Түгүнүүрэп Өлөксөй түөһүн өтөтөр: «Салайыыны ситиһэр саманна сытар – Салытыннара бирикээстээ, дьыала бүтэр». Р. Баҕатаайыскай
Аны мин дойдубар көтөбүн. Уоҕум киирэн, уҥуоҕум чэпчээн Бэл түөспүн өтөтөбүн. С. Тарасов
Миитэрэпээн туран түөһүн өтөтө-өтөтө хаамыталыыр. Л. Габышев