суһумнаа 1, 2 диэн курдук
Хотугу халлаан анныгар Хорҕолдьун кэмбинээтин тутуута Суһумура сардаҥарда. «Кыым»
Нуурал өрүс толбоннурда, Илин халлаан суһумурда. С. Есенин (тылб.)

ж. рентгеноскопия (предмети эбэтэр киһи органнарын рентген сардаҥаларынан анал экриҥҥа сардаҥардан кө- РҮҮ)-

несов. что сыралыт, (сардаҥардан) таһаар; излучать тепло итиини сыралыт; излучать свет сырдыгы таһаар; её глаза излучают радость кини харахтара үөрүү уотунан умайаллар.

с. 1. (по гл. излучать) сыралытыы, (сардаҥардан) таһаарыы; сандаардыы; 2- (по гл. излучаться) сыралыйыы, (сардаҥаран) тахсыы; сырал; излучение тепла итии сыра-лыйыыта.

ж. калька (1. чертеһи, ойууну сардаҥардан устан ыларга туттуллар дьэҥкир кумааҕы эбэтэр таҥас; 2. оннук оҥоһуллубут куоппуйа; 3. лингв, атын омук тылын үтүгүннэрэн үөскэтиллибит тыл эбэтэр этии).

I
бачыгыраа II диэнтэн холб. туһ. Кэмэ суох элбэх хоруобуйалаах дьиэлэр бачыгыраһан көһүннүлэр. Эрилик Эристиин
Сотору үүнүүлээх ходуһаҕа бугуллар бачыгыраспыттара. Далан
Халлааҥҥа сулустар тахсан бачыгыраспыттара. Ч. Айтматов (тылб.)
II
даҕ. Үрүт-үөһэ улаханнык хабырыта барар, таһыргыыр (тыас туһунан). ☉ Трескучий (о звуке)
Бачыгырас тыас ортотугар ыһыыхаһыы бөҕө буолбута. Эрилик Эристиин
III
даҕ.
1. Чугас-чугас кэккэлээн турар; бөлөхтөспүт, кэчигирээбит (бэрт элбэх туох эмэ). ☉ Находящиеся близко друг от друга (о множестве предметов), скученный. Бачыгырас дьиэлэр. Бачыгырас бугуллар
△ Элбэх, хойуу; туох эмэ тас өттүн бүтүннүү бүрүйэр (ойуу-бичик туһунан). ☉ Насыщенный, густой; густо покрывающий поверхность чего-л. (об узоре). Бачыгырас ойуулаах матаарчах иһиттэри бааралаатыбыт. Саха фольк.
2. көсп. Ыспыт курдук хойуу, саба ыһыллыбыт (сулустар тустарынан). ☉ Густо усеянный (о звездах)
Үрэх күнү, ыйы, бачыгырас сулустары уутугар сардаҥарда оонньотор буоллаҕа. Л. Попов
Халлаан бачыгырас сулустарын ыйбытым. «ХС»

1. даҕ.
2. Анал үөрэҕи бүтэрбит, идэлээх (киһи). ☉ Получивший, имеющий специальное образование, образованный
   Дьэ, бу учуутал, үөрэхтээх киһи, эн олоҕу сардаҥардан көрөрүҥ чахчы, ыраах өттүбүт, атын дойдуларбыт хайдах-туох олороллоруй? А. Сыромятникова
   Үөрэҕи, билиини тарҕатар баҕалаах үөрэхтээх дьоннор учууталлыы кэлбиттэрэ. П. Филиппов
   Үөрэхтээх байаныыс суох буолан хуорга сатыыры-сатаабаты барыларын туһаналлара. АҮ
3. эргэр. Ааҕар-суруйар кыахтаах. ☉ Умеющий читать и писать, грамотный
   Бэйэҥ эмиэ ааҕар-суруйар үөрэхтээх киһи курдук эбиккин. Н. Неустроев
   Дайыыла ликбез эрэ үөрэхтээх киһи, нэһиилэ ыскылааттаан ааҕар, суруйар. Софр. Данилов
4. аат суолт., кэпс. Наука ханнык эмэ салаатыгар идэтийэн үлэлиир киһи, учуонай. ☉ Специалист в какой-л. области науки, учёный. Тыл үөрэхтээҕэ
   □ Чернышевскайы Маркс «нуучча улуу үөрэхтээҕэ» диирэ, кинини сүүнэтик ытыктыыра. Амма Аччыгыйа
   Аны ол Темзаны быһыттаан, уу күүһүнэн элэктэриичэстибэ уотун ыларга Англия үөрэхтээхтэрэ мөккүһэллэр. П. Филиппов

туохт.
1. Сардаҥанан сырдаа, сардаҥа сырдыктан; сырдаа. ☉ Светиться, загораться лучами (напр., о солнце); светиться, быть светлым, хорошо освещённым
Сайыҥҥы сандал маҥан күнүм Саабылаан батас иэнин курдук Сардаҥара ойон тахсар. П. Ойуунускай
Сааскы ыраас сарсыарда Сардаҥара сырдаабыт. Р. Баҕатаайыскай
Саҕахха урут сырдыыр Сардаҥарар сулуһу — Сахам кыыһын сүрэҕэ диэн Сөбүлүүбүн олуһун. А. Кондратьев
△ Сардаҥаланан, уоттанан көһүн (хол., күндү таас туһунан). ☉ Светиться, излучать свет (напр., о драгоценном камне)
Хаар …… үөс өттө изумруд таас курдук иһиттэн сардаҥаран, көҕөрүмтүйэн көстөр буолар эбит. Амма Аччыгыйа
△ Сырдаан, уоттанан көһүн (киһи сирэйин, харахтарын туһунан). ☉ Светиться радостью, счастьем (о глазах, лице человека)
Байыаннай киһи хатааллаах кубаҕай сирэйиттэн харахтарын араарбакка, сардаҥара мичээрдээбитинэн Аанчык аргыый туран кэллэ. Амма Аччыгыйа
Мичээрэ сардаҥарар харахпыт Билигин ылтаһын өҥнөннө. С. Тимофеев
△ Олус ыраас, сырдык дьүһүннээх буол. ☉ Светиться, выделяться чистотой и белизной
[Туйаарыма Куо] Саҥардаҕын ахсын Сардаҥаран көстөр Сандаа чаҕыл Лэчигир көмүс тиистээх. П. Ойуунускай
△ Хайа эмэ туспа өҥүнэн суһумнаан, кыыһан көһүн, тык. ☉ Излучать вокруг сияние, свечение
Онно эн көр махтана Былатыаннаах Махсыымы, Сарыал уот былаахтара Сардаҥара хамсыырын. С. Данилов
Элбэх да сардааналар! Сардааналартан тулаҥ сардаҥаран остуоруйа сирин-дойдутун курдук кыыһа умайан олорор. «ХС»
Манна хас мас лабаалара — Миэхэ санаам кустуктара, Ууну-тыаны сырдата Тыгаллар дии сардаҥара. Чэчир-72
2. Курдары көһүн, ыйдаҥар. ☉ Пропускать свет, просвечивать, виднеться, просматриваться сквозь что-л. [Туйаарыма Куо] Толомон маҕан күнүм Туналҕанын курдук Туналҕаннаах ньуурдаах, Тахсан эрэр күнүм Сардаҥатын курдук Таҥас бүтэй сардаҥаран көстөр Талба нарын таманнаах. П. Ойуунускай
[Сахалар] сардаҥарар ыраас сүүрүктээх үрэххэ сөтүөлээн тахсыбыт курдук эйэҕэстэр, имигэстэр, ис киирбэхтэр. Амма Аччыгыйа
3. көсп. Киһи санаатыгар күндүтүйэн, сандаара сырдаан көһүн. ☉ Быть привлекательным, дорогим сердцу, памяти
Элбэх омук, үгүс үрэх Эгэлгэтин сүүмэрдээн, Саҥа олох, саҥа сүрэх Сардаҥарда, сэгэрдээр! Эллэй
Сахам сирэ үүнэн-үрдээн Сардаҥаран көстөр курдук: Ирбэт тоҥу дьөлө үүттээн Үөһэ араас өҥнөөх кустук Тыга сытар аллараттан Тыыннаах дьикти өҥнөрүнэн. С. Тарасов