нареч. 1. (близко) ыга, ыкса; 2. диэри; вплоть до утра сарсыардааҥҥа диэри.

сов. разг. лахсыс, лабаҥхалас; мы заболтались до утра биһиги сарсыардааҥҥа диэри лахсыстыбыт.

туохт. Кыратык куур (туох эмэ улаханнык илийбитэ эбэтэр үөлэ ааһарын этэргэ). ☉ Слегка подсохнуть (напр., о свежем сене, шкуре)
Ханныктык эмэ сараҕыйбыт этэрбэстэрин анньынаннар таһырдьа тахсыбыттара, ардах түһэрэ мөлтөөбүт. И. Сысолятин
Киэһэ сүлүллүбүт тирии оһох сыралыгар сарсыардааҥҥа диэри киһи тиһиккэ тиһэр гына сараҕыйан бэлэм буолааччы. Я. Семёнов
Ардахха баттаппыт субууну …… сараҕыйа түспүтүн кэннэ, кыра, үрдүк гына бугулланар. ПАЕ ОС
ср. туркм. сарыкмак ‘подсыхать’, казах. сорыҕу ‘подсыхать; высыхать (слегка)’

туохт.
1. Иллэҥ буол. ☉ Иметь перерыв, свободное время, получать передышку
Хайа, бу дьахтар, иллэҥсийбит буолларгын, үрүҥ дьиэҕэ тахсан сээкэйдэ көмөлөс эрэ! А. Софронов
Иллэҥсийбит киэһэтэ буолан, учууталын кытта дьэ, ону-маны кэпсэтээри аттыгар кэлэн олордо. Бэс Дьарааһын
Сүөдэр Сүөдэрэбис иллэҥсийдэр эрэ, сымнаҕас кириэһилэҕэ тимирчи түһэн олорон, хоһоон кинигэтин ылан ааҕарын сөбүлүүр. П. Аввакумов
2. Босхолон (хол., миэстэ); кураанахтан (иһит туһунан). ☉ Освобождаться (напр., о месте); опорожняться, очищаться (напр., о емкости, посуде)
Иһит иллэҥсийдэ дуо?  Күнү быһа иллэҥсийбэтэх аудиториялар дьэ, кураанахсыйан, сарсыардааҥҥа диэри уучуумпуга иһийэллэр. Н. Лугинов
Биир миэстэ биһиги кылааска иллэҥсийдэ. Ф. Софронов

көһүт 1 диэнтэн атын
туһ. Өр көһүтүллүбүт күн дьэ күөрэйдэ. Амма Аччыгыйа
Тохтуу түс, аэродромтан туох дииллэр, сарсыардааҥҥа диэри ону көһүтүллүө. Н. Якутскай
Партком мунньаҕа көһүтүллүбэтэх өрө күүрүүлээхтик саҕаланан барда. «ХС»
♦ Көһүтүллүбэтэх ыалдьыт — ыҥырыллыбатах, көрсүөҕү баҕарыллыбат, эбэтэр, төттөрүтүн, ыҥырыллыбатах уонна эмискэ кэлэн үөрдүбүт ыалдьыт. ☉ Неожиданный, нежданный (потому нежелательный или, наоборот, появившись неожиданно, обрадовавший присутствующих) гость
[Мохсоҕол:] Тойонуом, Сынаҕы Баай иһэр! [Нүһэр Дархан:] Көһүтүллүбэтэх ыалдьыт... Хайыахпытый, Ымайа көрсөрбүтүгэр тиийэбит. И. Гоголев
Оо, Үүйэ кэллэ!.. — көһүтүллүбэтэх ыалдьыт соһуччу кэлбитин курдук, Симон хаһыытыы түстэ, аҥаар атаҕынан дугуммахтаата. Л. Попов

сыһ.
1. Тугу да кистээбэккэ, туох баарынан, көнөтүнэн. ☉ Откровенно, совершенно искренне, начистоту
«Кини биһигини онно [Мииринэй куоракка] бэйэтэ билигин илдьэ бараары сылдьар», — Варя ырааһынан кэпсээбитэ. Н. Якутскай
Табаарыстар, ырааһынан кэпсэтиэхэйиҥ. Мин эһиэхэ тугу толкуйдуурбун барытын эттим. Л. Брежнев (тылб.)
Миша, киитэрэйгин! Көнөҕүн диэн хайҕаабытым, ханна баарый? Ырааһынан сыгааҥҥын. «ХС»
2. кэпс. Харчынан, атынынан буолбатах (төлөө). ☉ Наличными деньгами, наличкой (платить)
[Кулуба:] Ону билигин ырааһынан ууран биэрбэт буоллаххына, баайгыттан булан ылаары кэллибит. А. Софронов
— Тоҕус уон сүүһү билигин ырааһынан ыл, уонун сарсыардааҥҥа диэри күүт. Амма Аччыгыйа
[Дьэкиим] Хаһан да ырааһынан итиччэ харчыны бас билбитэ суоҕа. Болот Боотур

даҕ.
1. Чуумпу, нуһараҥ (күн-дьыл туһунан). ☉ Тихий, безветренный (о погоде)
Налыгыр, нуһараҥ киэһэ «Балыктаах» сайылыгын ыга куус та. М. Доҕордуурап
Биир налыгыр, ичигэс сарсыарда балыыһаҕа сурук аҕалбыттара. А. Чехов (тылб.)
2. көсп. Холку, намыын (киһи майгытын туһунан). ☉ Тихий, спокойный (о характере человека). Сайаҕас налыгыр саҥаска …… Саамал кымыс оҥорторон, Сарсыардааҥҥа диэри Саатыыр буолуоҕуҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кырдьаҕас учуутал киһи бодотун хаайыы ыар усулуобуйатыгар букатын ыһыктыбатаҕа, саҥата-иҥэтэ ыллыктаах, майгыта-сигилитэ холку, налыгыр буолара. Далан
Баар буолаллар ээ, Андрей Саввич Эллээйэп курдук үгүс кэпсээннээх, налыгыр киһи кута-сүрэ тэһийэр дьоно. «ХС»
3. Субуруйбут, аллара түспүт. ☉ Свисающий, спадающий вниз
Налыгыр сон.  Ньалыка көҕүллээх, Налыгыр сиэллээх, Намылхай кутуруктаах …… Маҥан атыыр сылгыта обургу. Күннүк Уурастыырап
◊ Налыгыр орон (олох) түөлбэ. — кэтэҕэриин орон. ☉ Передняя лавка, находящаяся напротив камина в якутском традиционном жилище
Мин эбэбиниин атахтаһан налыгыр ороҥҥо сытарбыт. И. Гоголев
Биһирэм аһылыкка ыҥырыллыбыт бэйэтин дьонун, хаҥаластары дархан, налыгыр олохторго ыҥыртаабыта. Далан
ср. бур. налагар ‘пологий’

аат.
1. Туох эмэ кэккэлэччи тиһиллэр, иилиллэр быата. ☉ Верёвка, на которую нанизывают что-л. в ряд
Киэһэ сүлүллүбүт тирии оһох сыралыгар сарсыардааҥҥа диэри тиһиккэ барсар гына сараҕыйан бэлэм буолааччы. Я. Семёнов
Ындыыга аналлаах чөмпүүлэ табаҕа икки тиһигинэн иккилии утаҕынан холбонон иилиллэр. «ХС»
2. Тугу эмэ (хол., бэрэмэдэй, хааһах айаҕын, атах таҥаһын) тиһэр быа. ☉ Завязка, ремешок, шнур (продевается из петли в петлю)
Бэрэмэдэй тиһигин төлүтэ тардыалыыр тыастара иһиллэр. Н. Якутскай
Хааһах тиһигин быыһынан өҥөйөн көрбүтэ, атах эт кытаран сытар. М. Доҕордуурап
[Миитэрээс] хааһаҕын тиһигин сүөрэн, биир хара саһылы таһаарда. В. Протодьяконов
3. Туох эмэ уһун субурҕа курдук кэккэтэ. ☉ Ряд каких-л. предметов, расположенных в одну линию. Хайа тиһигэ. Сэргэ тиһигэ
□ Субан туруйа тиһигинии Субуллан өрө көтө Уот сүллүгэс сэнэрээттэр Уһулута ойон таҕыстылар. И. Эртюков
Көтөрдөр тиһиктэрэ сороҕор үөһэ күөрэйэрэ, ардыгар аллара намылыйара. В. Арсеньев (тылб.)
4. Бэйэ-бэйэтин кытта сибээстээх, сааһыламмыт, утумнаах чаастан турар туох эмэ биир кэлимэ. ☉ Нечто целое, представляющее собой единство закономерно расположенных и находящихся во взаимной связи частей, система. Тыл грамматическай тиһигэ
□ Саха тылын атын түүр тылларыгар маарыннаабат да гына көрүҥнүүр уһулуччу уратытынан бүтэй дорҕооннорун тиһигэ буолар. СПА СТИ
♦ Тиһигин быспакка көр быс
Онтон ыла Кэнчээри суруга тиһигин быспакка кэлэрэ. М. Попов
Сатарах самыыр тиһигин быспакка түһэн сыыйа турар. Н. Павлов
Тиһигэ суох — тиһигин быспакка диэн курдук (көр быс). Катя сыанаҕа тахсан баран тиһигэ суох уон үстүү-уон түөртүү ырыаҕа тиийэ ыллыыра. Софр. Данилов
Массыыналар тиһигэ суох субус да субус буоллулар. В. Яковлев
◊ Оҕуруо тиһигэ — утах быаҕа эбэтэр сапка кэккэлэччи тиһиллибит оҕуруо. ☉ Нанизанные на одну нить бусинки, бусы
Ити кэнниттэн Эргийэ баттаан көрдөххө, Оҕуруо тиһик ойуулаах Ураһа суох буолбут эбит. П. Ядрихинскай
Кыыс Хотун оҕуруотун тиһигин иҥнэҥнэтэн көрдө. А. Сыромятникова
ср. др.-тюрк. тизим ‘ряд, вереница; нить жемчуга’

аат.
1. Итэҕэл өйдөбүлүнэн киһи өйүн-санаатын иччилиир, өллөҕүнэ этиттэн-хааныттан арахсан үөһэ көтөр ураты тыын. ☉ Дух, душа (бессмертное нематериальное, божественное начало в человеке)
Аҕабыыт өлбүт дьон дууһаларын таҥараҕа атаарар, төрөөбүттэри сүрэхтиир. Амма Аччыгыйа
Оҕом туһугар дууһабын да биэрэрбин кэрэйбэт этим. П. Аввакумов
Египтяннар киһи өлүгэ сытыйбатаҕына дууһата төттөрү кэлиэн сөп диэн итэҕэйэллэрэ. КФП БАаДИ
2. Киһи ис санаата, ис санаатынан айылгыта. ☉ Внутренний мир человека, душа
Киһи дууһатын аймаама. Ырыа норуот дууһатын көрдөрөр дииллэр. Суорун Омоллоон
Киһи дууһата хараҕыттан биллэр. Н. Павлов
3. кэпс. Киһи (киһини сирэн, сэнээн этэргэ). ☉ Душонка (о человеке с пренебрежением, ирон. оттенком)
Бэйэтэ да итинник айыллыбыт дууһа, тугу да улахаҥҥа уурбат. А. Софронов
Суонда ол киһини күрэтиэх дууһа үһү дуо? Софр. Данилов
4. Биир киһи, киһи (дьон ахсаанын ааҕарга). ☉ Душа (человек - при указании количества: одна душа, две души и т. д.)
Улуус иһинэн дууһа баһынан сири түҥэттии уурайыаҕа. П. Ойуунускай
♦ Дууһаҕын аралдьыт - ис санааҥ аймалҕанын санаабат буола сатаа, сэргэхсийэр, аралдыйар түгэннэ бул. ☉ Рассеять душевные переживания, отвлечься от горестных мыслей (букв. отвлекать душу). Аттыгар дууһатын аралдьытар истиҥ доҕотторо бааллара. Дууһаҕын ас - кистэлэҥ ис санааҕын кимиэхэ эмэ кэпсээ. ☉ соотв. раскрывать душу кому-л., перед кем-л. [Кыыстыын] Иккиэ эрэ буолларбыт Дууһабын аһан биэрэбин
Эвен фольк. Итинник учууталы үөрэнээччи таптыыр, хаһан даҕаны умнубат, киниэхэ дууһатын аһар эбит. «Кыым». Дууһаҕын туттар - кими эмэ олус таптаа, куккун туттар. ☉ соотв. души не чаять в ком-л.
Ол киһи хотойдуу хараҕар Дууһабын туттардым быһыылаах. С. Данилов
Туохтан киниэхэ бачча дууһатын туттарбытын бэл бэйэтэ бэркиһиир. Болот Боотур. Дууһаҕын уур - туох баар сатабылгын, кыһамньыгын киллэр. ☉ соотв. вкладывать душу во что-л. Марфусалов үлэ ханнык да салаатыгар буоллун, мэлдьи дууһатын ууран, бэринэн үлэлиир буолара. «Кыым». Дууһата аһаҕас кэпс. - ис санаатын кистээбэт, элэккэй, сайаҕас майгылаах. ☉ соотв. душа нараспашку. Дууһата аһаҕас киһини дьон сөбүлүүр. Дууһата сырдаата - ыар санааттан босхолонон үөрдэ, санаата көнньүөрдэ. ☉ На душе светло, отлегло на душе
Итини истэн мин дууһам сырдаан кэллэ. И. Данилов. Тэҥн. көхсө кэҥээтэ. Дууһата таҕыста харыс т. - өллө, тыына быһынна. ☉ соотв. испустить дух, отлетела душа (букв. душа его вышла)
Сотору дууһата тахсыбыта, тыына быстыбыта. Н. Якутскай
Аҕам тыыннааҕын баттаспытым буолан баран, дууһата тахсыан эрэ иннинэ тиийбитим. И. Тургенев (тылб.). Дууһата тырыттар - туга эрэ табыллыбатыттан иһигэр кыйыттар. ☉ соотв. душа надрывается у кого-л., душа разрывается от чего-л.. Били түгэни саныы-саныы дууһата тырыттар. Дууһата үөрэр - санаата олус көнньүөрэр, ис-иһиттэн үөрэр. ☉ Душа радуется у кого-л.. Эдэрдэр эрчимнээх үлэлэриттэн киһи дууһата үөрэр. Дууһата ыалдьар - улаханнык санааргыыр, санаата олус түһэр. ☉ соотв. душа болит за кого-л., у кого-л.. Кини оҕото атын сиргэ үөрэнэ барарын санаатаҕына дууһата ыалдьар. Дууһата эрэ тахсыбакка сытар - өлөрө төрүт чугаһаабыт, өлөөрү сытар. ☉ соотв. елееле душа в теле. Эһэтэ ол кэмҥэ дууһата эрэ тахсыбакка сытар этэ. Дууһатыгар киир - ким эмэ ис санаатын билэ сатаа, туоһулас. ☉ Влезать кому-л. в душу. Сүтүктээх киһи дууһатыгар киирэ сатаама. Дууһатыгар тур - өлөр, тыынын быс (киһиэхэ сыһыаннаах). ☉ Посягать на чью-л. жизнь, убивать кого-л. [Өлөксөөс:] Дьиҥнээх бандьыыт сылдьар эбит, кини мин аҕам дууһатыгар турбут курдук. Н. Туобулаахап
Барыта уон алта ньиэмэс дууһатыгар турдубут. Т. Сметанин. Дууһатын моруулаа - ким эмэ баҕарбатын соҥноон уһуннук эрэйдээ. ☉ соотв. тянуть за душу кого-л.
Сарсыардааҥҥа диэри дьиэбэр ыыппакка ону-маны кэпсээн дууһабын моруулаата. «ХС». Дууһатын таҥараҕа биэрдэ калька - тыына быһынна, өллө. ☉ Отдавать богу душу (умирать). Эбэтэ эрэйдээх дууһатын таҥараҕа биэрбитэ ырааттаҕа эбээт. Дууһатын уһугуннар кэпс. - киһи ис туругун сэргэхсит, санаатын көтөх. ☉ Заинтересовывать кого-л. чем-л., растормошить (букв. душу его будить)
Киһи төһө да кэпсээн, көрдөрөн дууһаларын уһугуннарбат оҕолоро бааллар. Н. Босиков. Дууһа хаһыыта калька - киһи ис туруга айманыыта, сиэкэнийиитэ. ☉ Крик души
Кырдьыга, ити тугу да туһалаабат дууһа хаһыыта этэ. Н. Босиков. Ис дууһатыгар тиийэ - олус дириҥник, улаханнык (хол., долгуй). ☉ До глубины души, до самого сердца (напр., волновать). Ис дууһатыгар тиийэ долгутар тыллары эттилэр. Ис дууһатыттан - уйулҕата долгуйуор диэри, олус истиҥник. ☉ От всей души, искренне
[Үүйэ] Валерий Ивановиһы, урут үөрэппит учууталын, киһи быһыытынан ис дууһатыттан ытыктаабыта. Л. Попов
Николай Титов мэтээлинэн наҕараадаламмытыттан ис дууһатыттан олус үөрбүтэ. У. Нуолур
Кини эйигин кытта ис дууһатыттан кэпсэтэрин, санаатын атастаһарын ситиһиэххэ баар. ПДИ КК. Сырдык дууһалаах - көнө майгылаах, үтүө санаалаах, кыһамньылаах. ☉ Добрый, бескорыстный, добросовестный (человек) (букв. со светлой душой). Сырдык дууһалаах буола улаат
◊ Ис дууһа - киһи төрүт айылгыта. ☉ Сущность человека
Оттон кистэлэҥ ис дууһата хайдах курдук баайый, дэлэгэйий, күүстээҕий! Суорун Омоллоон
Сэһэн боростуой дьон ис дууһалара баайын, сүрэхтэрэ ырааһын, санаалара үтүөтүн арыйан көрдөрбүтэ. Софр. Данилов
русск. душа, душка

I
туохт.
1. Сайын түүлээн кыайан көппөт буолан, биир сиргэ тохтоон аһаа, уой (куһу-хааһы этэргэ). ☉ Линять и, находясь всё лето в одном месте, нагонять жирок (о водоплавающих птицах)
Андылыын, хаастыын эбэҕэ бары сайылыыллар, саараллар. Күннүк Уурастыырап
Кыыл түүлүүр. Көтөр эмиэ саарар. Оттон киһи тириитэ уларыйбат. Г. Угаров
2. көсп. Үөһэттэн, халлаантан сиргэ түс, түһэн тохтоо, сатыылаа. ☉ Спускаться, сходить с небес на землю (напр., о лучах солнца)
[Таҥара — Үөһээ уолугар:] Үөһэттэн төлкөлөнөн түстүҥ дуу, аллараттан анатан таҕыстыҥ дуу, аан дойду сай-күдүө салгыныттан салаттаран саардыҥ дуу? Өксөкүлээх Өлөксөй
Сир аннынааҕы күөллэри Көрбүт киһи баар ини! Сырдык им сири курдары Чахчы буолуо саарара. М. Тимофеев
△ Баар буолан кэл, тиийэн кэл (күн-дьыл туһунан). ☉ Наступать, приходить (о временах года)
Тыа сиригэр саас саарар, Күн түһээри элиэтиир. В. Миронов
II
аат.
1. фольк., поэт. Судаарыстыба баһылыга, ыраахтааҕы. ☉ Царь, государь
Таҥараттан, саартан, талбаттан Көҥүл сордоох дьоҥҥо кэлбэт, Көҥүл дьоллоох сырдык соргутун Бэйэбит эрэ булуохпут. П. Ойуунускай
Өстөөхтөрүн өһөрөн, үөрэн-көтөн чөрөйөн, Чурумчуку баран иһэр, Чупчуруйдаан саарга тиийэр. Эллэй
Таһырдьаны өҥөйөн, Саар төннөрүн кэтэһэн Сарыысса олорбута. В. Чиряев
2. Атын ааты кытта тардыы форматыгар ситимнэһэн «ким-туох эмэ бастыҥа» диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ В притяжательном сочетании с другим именем существительным употребляется в значении «тот (то), который (к-рое) является самым лучшим, самым значительным из кого-чего-л.»
Төгүл бараан дойдуга омук ааттаахтара, улуус үтүөлэрэ, саха саардара, урааҥхай буурдара, дьон талыылара, киһи кэрэмэстэрэ бааллар үһү ээ. ПЭК ОНЛЯ II
Уохтаах уот курбуула, Уһуутуур уһун турба, Сатарытта оонньуур Саа саара Саабыйар саам барахсан, дорообо! П. Ойуунускай
Бүөтүр кэргэнэ Маарыйа, оччолорго …… туох баҕарар үлэни тулуппат дьахтар киэнэ таллан саара этэ. Айталын
♦ Сахаттан саар ордук фольк. — таһыччы, холооно суох ордук. ☉ Лучший из всех
Саха Саарын тойон Сахаттан эрэ Саар ордуктук, Киһиттэн эрэ Кирис үрдүктүк, Урааҥхайтан эрэ Ураты улаханнык Сананна. П. Ойуунускай
◊ Үрүҥ саар эргэр. — нуучча ыраахтааҕыта, үрүҥ ыраахтааҕы. ☉ Русский царь
Өйдүүбүт биһиги өлүүнү-сүтүүнү, Үс бастаах өксөкү тыҥыраҕын, Үүһүнэнкииһинэн өлбүгэ түһүүнү, Үрүҥ саар үтүргэнэ ынырыгын. Эллэй
III
аат.
1. Култаҕар, төгүрүк эттик. ☉ Тело шаровидной формы
Астрономнар Сир диэн саар уонна бэйэтин киинин тула эргийэр дииллэрэ. АЕВ ОҮИ
Төгүрүк эттиктэртэн саамай дьоһуннаахтарынан саар буолар. ВНЯ М-5
Этиҥнээх ардах кэнниттэн элэктэриичэстибэ тоҕо саар буола сүүмэҕэлэһэрий? А. Алдан-Семёнов (тылб.)
2. Оннук быһыылаах оонньуур. ☉ Небольшой предмет шаровидной формы (напр., игрушка)
Кинилэр үһүөн Тымныы оҕонньору, дьуолка араас симэҕин, элбэх чаҕылхай саардары, сулустары, мөһүүрэлэри тобус-толору көтөҕөн дьиэлээбиттэрэ. Н. Заболоцкай
Тэһии куобахтар буоланнар Бөкүнүһэ, төкүнүһэ сырсаллар Билийээр саардара. «ХС»
Малахитовай саары тутан турар. М. Горькай (тылб.)
◊ Салгын саара — 1) чэпчэки гааһынан толоруллар саар курдук быһыылаах көтөр аппараат. ☉ Летательный аппарат, поднимаемый в воздух лёгким газом, заполняющим его шаровидную оболочку, воздушный шар
Көтөн иһээччилэр бэйэлэрэ даҕаны бастаан көппүт түгэннэриттэн ыла салгыннарын саара төһө ыраах сири барбытын билбэттэр этэ. Ж. Верн (тылб.); 2) салгынынан эбэтэр гааһынан туолбут чараас бүрүөлээх саар курдук быһыылаах оҕо оонньуура. ☉ Наполненная воздухом или газом шарообразная игрушка с тонкой растягивающейся оболочкой, воздушный шар
Оҕо оонньуур салгын саара илиититтэн төлө тутулуннаҕына үөһэ өрө тахсар. ПАВ Ф-6. Сир саара — аан дойду, Сир (планета). ☉ Земной шар
«Киэр буолуҥ Вьетнам сириттэн, Хааннаах талаанньыттар!» — Сир саарын бары өттүттэн Бырачыас хабырыттар. И. Эртюков
Сир саарын үс гыммыт иккитэ уунан бүрүллэн турар. САИ ССРС ФГ
Материктар географияларын үөрэтэргитигэр эһиги сир саарын бүтүннүүтүн айылҕатын усулуобуйаларын кытта билистигит. КВА МГ
IV
даҕ., эргэр.
1. Үрдүгүнэн орто гынан баран киэҥ, кэтит; киэҥ олохтоох (хол., иһити этэргэ). ☉ Небольшой по высоте, но с широким основанием (напр., о сосуде). Саар ыаҕас. Саар тымтай. Саар булгунньах
□ Саар ыаҕас муҥунан саамал кымыс оҥорторон, Санаабытын тарҕатан, Сарсыардааҥҥа диэри Саатыаҕыҥ эрэ, Сайаҕассайдам саҥастаар! Өксөкүлээх Өлөксөй
Сайыҥҥы күнүм Саар күөс айаҕын саҕа Самалдьыйа тахсыытынан Сирилэс итии тыал үрэн сирилэттэ. ТТИГ КХКК. Үрдүк маҥан хайа саҕа Өрөгөйталаан үрдээтэ, Саар булгунньах саҕа Саргы-дьаалы элбээтэ! Саха фольк.
ср. бур. сара ‘чаша’
2. Орто уҥуохтаах; орто саастаах (киһини этэргэ). ☉ Среднего роста; среднего возраста (о человеке). Саар киһи
□ Мичил аллайан Аҕам дьахтар Ахтар айыыһытын Айхалын Айахтаттым — Саар оҕолорбор Саргыгытын салайдым. П. Ойуунускай
Сүүһүн хаба ортотугар Саар дьахтар Толун туһахтатын саҕа Сардаҥалаах эбир дьаҕыл мэҥнээх. Д. Говоров
♦ Саар тэгил <уҥуохтаах> — орто үрдүк, бигэ-таҕа, модьу уҥуохтаах (киһи). ☉ Среднего роста, плотный, кряжистый (о человеке)
Саша — саар тэгил уҥуохтаах, киппэ быһыылаах-тутуулаах, …… кугас уһун кыламаннарын быыһынан саһарчы көрбүт эйэҕэс киһи. Н. Заболоцкай
Кыһыл былаах анныгар саар тэгил уҥуохтаах, суон соҕус мөкүккэй быһыылаах, хара бараан томтоҕор сирэйдээх, …… киһи табахтаан бускута турар. Бэс Дьарааһын
◊ Саар бараан дойду фольк. — орто бараан дойду, Орто дойду. ☉ Средний мир, место проживания человека
[Чыычаах] Күннэтэ күөрэйэр күндү маҥан күннээх, Сарсыҥҥыта сардаҥарар саһарҕалаах ыйдаах Саар бараан дойдутун Талыы, талба иэнигэр Таалаан-тайаан, Ааһарбат ачатын аһаан, …… Күүс киллэрэр. Суорун Омоллоон