нареч. саталлаахтык, сатамньылаахтык; умело взяться за работу үлэҕэ саталлаахтык ылыс.

сыһ. Түргэнник, уурбут-туппут курдук, барытын кичэллик, орун-оннугар ууран. ☉ Быстро, ловко, аккуратно, так, чтобы все было на своем месте
«Оо, хонор сирбэр хойутаары гыммыппын», - диэтэ уонна дьыпдьап хомунан, быраһаайдаһа охсон, тахсан барда. Р. Баҕатаайыскай
Кэргэнэ, дьиэтин иһин дьып-дьап хомуйаат, үлэтигэр барбыта. П. Аввакумов
Табаарыһым курдук, дьып-дьап туттунарга аны үөрэнээйэмий. «ХС»
△ Барытын сөптөөхтүк, киһи тугу да тутуспатын курдук. ☉ В полном порядке, безупречно
Сүөкүччэ дьиэни сөбүлүү көрдө. Ыраастык дьып-дьап туттан олорор эбиттэр. П. Аввакумов. Киһи барыта знамя кэлэригэр кичэйэн бэлэмнэммитэ. Знамяны байыаннайдыы дьып-дьап туттан көрсүөххэ наада этэ. И. Кожедуб (тылб.)
△ Сатамньылаахтык, туттарга олус үчүгэй гына (оҥоһуллубут). ☉ С большим мастерством; удобно. Касказик икки саҥа, дьып-дьап оҥоһуллубут оҥочолору аҕалыа. Доҕордоһуу т.

прил. саталлаах, сатамньылаах; умелое руководство сатамньылаах салалта.

прил. үлэһит, кыһамньылаах, сатамньылаах.

ж. сатамньылаах буолуу, (сатаан) сиэрдээхтик туттуу, сиэрин табыы; проявить тактичность сатамньылаах буолууну көрдөр, сатаан сиэрдээхтик тутун.

прил. сатамньылаах, (сатаан) сиэрдээхтик туттар, сиэрин табар; тактичный человек сатамньылаах киһи; тактичное поведение сиэрин табан туттуу.

прил. разг. 1. (слаженный) хотоойу, сатамньылаах, суурхай; спорная работа хотоойу үлэ; 2. (выгодный) барыстаах, тахсым-тыа, көтөҕүллүмтүө; спорая мука көтөҕүллум-туе бурдук.

даҕ. Сатанар, сатамньылаах, үчүгэй буолар, табыллар. ☉ Тот, которому всегда везёт, удачливый. Табаарыстара кинини олоххо табыллымтыа киһинэн ааҕаллар
□ Аркадий сүрдээх табыллымтыа архытыакта
Оҥорбут бырайыага барыта тутуллан иһэр. Н. Лугинов

аат. Киһи атаҕын, сүөһү, кыыл илин атаҕын өҕүллэр сүһүөҕүн сирэй өттө. ☉ Сустав, соединяющий бедро и голень; место сгиба на ноге, где выступает этот сустав, колено
Дулҕаны оҕус тобугар баайан угуттууллара. Амма Аччыгыйа
Этэрбэһин устан, даба баккытын тобугун ньыппарынан кэбиспит. Күннүк Уурастыырап
Быарбынан сыыллым. Тобукпар, тоҕонохпор күһүҥҥү тымныы уу билиннэ. Т. Сметанин
♦ Сүүһүн көлөһүнүн уллуҥаҕар (тобугар), уллуҥаҕын (тобугун) көлөһүнүн сүүһүгэр аҕаан көр аҕаа
[Баһылай:] Баайым-үбүм, сүүһүм көлөһүнүн тобукпар аҕаан, тобугум көлөһүнүн сүүспэр аҕаан муҥнана-муҥнана муспутум кэннибэр хаалара кэллэ. А. Софронов
Топпутун <тобуга> уйбат көр тот I. Бэйэтэ буруйдаах. Дьон төһө эмэ өйүүтайыы сатаабыттара. Топпутун тобуга уйбат. М. Тимофеев. Тобугар хат буолбут кэпс., күл.-ооннь. — ыараханнык турар-олорор, барыан-кэлиэн сүрэҕэлдьиир, сылааргыыр, наар олорон тахсар. ☉ соотв. тяжёл на подъём
Чэ, доҕор, тобуккар хат буолбуккун дуу, бара охсуохха. НАГ ЯРФС II
Тобуккунан доҕуй көр доҕуй. Тоҕус уон үрэҕи Муустаах далайтан Соҕуруу Дьугдьуурга диэритин Тобукпунан доҕуйбут Муҥутуур Мутуктуур Тарбааскын Мин ахан буоллаҕым ини?! Амма Аччыгыйа. Халлаан хабарҕатынан, муора тобугунан көр муора. Баай, мэник иккигэ халлаан хабарҕатынан, муора тобугунан. Саха фольк.
◊ Тобук таайсыыта — саха оонньуута: хараҕа баайыылаах оонньооччу кэккэлэһэ олорор алта-сэттэ киһи тобугар биир-биир олорон, кинилэр кимнээхтэрин ыйытан таайыахтаах. Барыларын таайдаҕына, кыайыылааҕынан тахсар, сыыстаҕына, буруйданар. ☉ Якутская игра: игрок с повязанными глазами идёт вдоль сидящих в ряд людей, садясь к каждому поочерёдно на колени, с помощью наводящих вопросов он должен угадать каждого из сидящих
Если он угадывает всех, становится победителем, а если нет — его штрафуют. [Тобук таайсыыга] таайааччы сэттэ киһини барытын таайдаҕына, кыайыылааҕынан тахсар. ФАС ӨОо
Тобук талкы көр талкы. Тобук талкыны суон тииттэн лэкээни быһан оҥоһуллар. АНП ССХТ. Тобук таҥаһа эргэр. — сарыынан эбэтэр торбос тириитинэн тигиллибит, уллуҥ сутуруоҕа маарынныыр тобукка кэтиллэр кылгас таҥас. ☉ Тёплая повязка на колено, сшитая из замши или выделанной шкуры телёнка, наколенник
Быаны дьахтар ньилбэгэр хатара олус ыарыылаах буолан, тобук таҥаһын тиктэллэр. АЕЕ ӨҮОБ
[Сааһыттар] ол күн этэрбэстэрин абырахтаннылар, тобук таҥаһа тигиннилэр, батарантаастарын бэлэмнэннилэр. В. Арсеньев (тылб.). Тобук хамса түөлбэ. — оборон тардыллар курдары үүттээх мас, оборчо. ☉ Курительная трубка из просверленной насквозь деревяшки
Оҕонньор тобук хамса тардар. Тобук (тобуккуттан) тардыһын көр тардыһын. Дьоннор хонууга лөкөрүстүлэр, Чоноһон тобуктарыттан тардыстылар. С. Васильев
Дьуона оҕонньор тыытын ортотугар тобугуттан тардыстан олорон аа-дьуо кэпсиир. С. Никифоров. Тобук тардыһыыта — саха оонньуута: икки күрэхтэһэр киһи илиилэрин кэннилэригэр сис туттан, тобуктарын ыга кыпчыйсан баран утарыта олороллор. Биирдэрэ иккиһин тобуктарын күүһүнэн икки аҥыы араара сатыахтаах, араардаҕына кыайыылаах тахсар. ☉ Якутская национальная игра: два игрока сидят на стульях друг против друга, замкнув руки сзади
Один из них сжимает колени у другого. Если второй игрок разъединит свои колени, то становится победителем. Тобук тардыһыыта оонньууну тэҥ уҥуохтаах оҕолор оонньууллара ордук сатамньылаах. ФАС СТОо. Тобук хараҕа — тобук хаппаҕын (харчы уҥуоҕун) анна. ☉ Подколенная впадина
[Абааһы киһи] тоҕус уон бууттаах тимир тирэх этэрбэһи тобугун хараҕар диэри туруору тардынан кээспит. ПЭК СЯЯ
Тойон киһини Тобугун хараҕынан Тоҥуу хаар түһэн кэбистэ. Саха фольк. [Кулун Куллустуур] Тоҥ буору Тобугун хараҕар диэри Тобулу тирэннэ. ТТИГ КХКК
ср. др.-тюрк. тобых ‘лодыжка’, кум. тобукъ, кирг. томух ‘надколенная чашечка’, карач.-балк. тобукъ ‘колено’