Якутские буквы:

Якутский → Якутский

сатаҕайдык

сыһ.
1. Ыпсаҕайа, сатамньыта суохтук, ыһыллаҕастык. Нескладно, неслаженно, неумело, неорганизованно. Сатаҕайдык үлэлиигит. Сатаҕайдык салайар
Сарсыардаҥ сатаҕайдык саҕаланнаҕына, күнүҥ бүтүннүү да табыллыбат. Амма Аччыгыйа
Быйыл наһаа харбааһыннаахтык сыыһа дьаһанан сүөһүлэрин олус сатаҕайдык кыстатта. Болот Боотур
Олохторо хайдах эрэ киһи билбэтинэн сатаҕайдык саҕаламмыт. В. Яковлев
2
сатаархайдык диэн курдук. Саа тыаһа уу чуумпуга олус сатаҕайдык сатараан, ой дуорааныгар охсуллан, ыраах субуһар мырааннар диэки бара турда. Уустаах Избеков
Кырдьаҕаһа бэлэһинэн сатаҕайдык күллэ уонна бытыылкаттан сып гына омурдан ылла. М. Доҕордуурап

сатаҕай

даҕ.
1. Быстаҕастарынан оҥоһуллан, бэлэмнэнэн баран холбоммокко сылдьар (хол., быһыллыбыт таҥас). Раскроенный, но недошитый
«Дьэ, көрөн кэбис, — диир Лидия Ивановна, технологическай лииньийэ саҕаланар сиригэр олорор кыыһы …… ыйа-ыйа, — кини кырыллыбыт сатаҕай таҥастары нүөмэрдиир». «Кыым»
Бинсээкпин олоппоһум өйөнөрүгэр кэтэрдэ ыйаан баран, өссө даҕаны тигиллэ илик сатаҕай сылдьар кумааҕыларбын, ыскааптан ылан, бэрийэргэ сананным. М. Попов
кэпс. Туох да оҥоһуута суох, табаарынан сылдьар (таҥаһы этэргэ). Рулонный (о ткани)
Ити пуондаҕа барыта сүүрбэ тыһыынча миэтэрэ сатаҕай таҥас, уонунан тыһыынча буут бурдук …… бэриллибитэ. ПА
2. Хомулла, дьаһалла, быһаарылла илик. Разобранный, незавершённый, недоведённый до конца. Туох да иһитэ, суута суох сатаҕай малы сатаан илдьибэппин
Билигин даҕаны үгүс искусственнай тутуулар, икки мас муоста саргы сатаҕай тураллар үһү. Н. Босиков
3. Ыпсаҕайа, сааһыланыыта, сатамньыта суох; ыһыллаҕас. Несовершенный; расхлябанный, разболтанный (напр., о дисциплине). Сатаҕай тэрээһин. Сатаҕай дьиссипилиинэ
Уулаах итинтэн салгыы холкуос иһигэр тахсыбыт бары сатаҕай быһыылары кэпсээн барда. Эрилик Эристиин
Уурбут-туппут курдук ыпсарыллыбатах айымньы, композицията сатаҕай буолар. ВГМ НСПТ
Ыһыллаҕас көстүүлээх. Беспорядочный, лишённый единого плана (напр., о селении)
Бөһүөлэк уопсай көстүүтэ олус сатаҕай, бэрээдэгэ суох. «Кыым»
4. сатаархай диэн курдук. [Уот Уһутаакы:] Үөгүлүү былаастаан, Сатаҕай сатаҕайдык Саҥа саҥаран, Сарылыы турбута үһү… П. Ойуунускай
Сатаҕай саҥанан айдааннаах соҕустук Айаатаан, хаһыыран борохуот айманна. Н. Түгүнүүрэп
«Кэһэйдин, тоҕо уорда диирий? Уоруум да хайыым, кыыбаҕатын кыатаннын ээ!» — ким эрэ кэһиэхтээх сатаҕай куолаһа бээҕиниир. «ХС»
5. түөлбэ. Сабыыта, бүөтэ суох, аһаҕас. Незакупоренный, неприкрытый, открытый
Мин өлбүт таба этин тула өттүттэн күрүөлээн кэбистим уонна аҥаар өттүн сатаҕай хаалларан, саанан айа тартым. Н. Заболоцкай
ср. алт. дьадаҕай ‘открытый’, кирг. жадаҕай ‘одинарный; незащищённый’, казах. жадаҕай ‘лёгкая одежда’

Якутский → Русский

сатаҕай

1) дырявый; сатаҕай куул дырявый мешок; 2) открытый, не имеющий упаковки; сатаҕай туус развесная соль; сатаҕай иһит-хомуос посуда, утварь без упаковки; сатаҕай табаар ткань (продаваемая на метры и отпускаемая без упаковки); 3) перен. безалаберный; неустроенный; сатаҕай салалта безалаберное руководство; сатаҕай сайылык неустроенный летник (летнее жилище якутов) # сатаҕай оройдоох ребёнок, у которого не зарос родничок; сатаҕай саҥа высокий громкий голос; сатаҕай тыас дребезжащий звук.


Еще переводы:

эститэлээ

эститэлээ (Якутский → Якутский)

эһин диэнтэн төхт
көрүҥ. [Этиҥ] арай субу төбөҥ үрдүгэр барчалаан, чачыгыраспахтаан, эмискэ сатаҕай-сатаҕайдык эститэлээн ылар. Н. Заболоцкай
Эмискэ хараҥаны устунан хайа тыыран саа эститэлээн төлүтэ биэрдэ. Далан
Сэлэлии турар саллааттар ортолоругар икки кыранаата утуу-субуу эститэлиир. ӨӨККҮ

луҥ гын

луҥ гын (Якутский → Якутский)

биирдэм тыас туохт. Күүскэ, чиҥник дэлби баран тыаһаа. Произвести сильный гулкий звук, взорвавшись
Атын саалар сатаҕайдык дар гынан эстэллэр, кинилэр киэнэ ыараханнык луҥ гынаат, дорҕооно алларанан бытааннык тарҕанан барар. Амма Аччыгыйа

сатархайдык

сатархайдык (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Сатараан, сатархай тыастаахтык. Гулко, раскатисто (звучать, разноситься). Сатархайдык тыаһаа
Аппа үрэҕин килэҥ мууһугар хараҥаҕа оҕолор хаҥкылаан, үөрэн-көтөн сатархайдык часкыһаллар, күлсэллэр. Л. Попов
2. кэпс., көр сатаҕайдык
1. Үлэни сатархайдык тэрийэр

ыһыллаҕастык

ыһыллаҕастык (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Хомуллан буолбакка, ыһыллан (олор). В беспорядке, неряшливо (жить). Ыһыллаҕастык олорор ыал
Бэрээдэгэ суохтук, онон-манан ыһыллан. Разбросанно, беспорядочно (расположиться)
Майдахаар ыһыллаҕастык олорор сэттэ нэһилиэгин кытта куһаҕана суох ситимнээхпит. Эрилик Эристиин
2. Сааһылаан буолбакка, сатаҕайдык (тугу эмэ оҥор). Нескладно, неслаженно, как попало (делать что-л.). Ыһыллаҕастык уурталаа

лиһигирээ-лаһыгыраа

лиһигирээ-лаһыгыраа (Якутский → Якутский)

тыа һы үт. туохт.
1. Олус улаханнык тыа һаа-ууһаа, бүтэҥитик-сатаҕайдык араастаан улаханнык тыаһаа-ууһаа. П р о и зводить громкий раскатистый шум, громыхать (напр., о поезде, несущемся на большой скорости)
Дьэ кырдьык, эргиччи лиһигирээн-лаһыгыраан, сырдырҕаансурдурҕаан, уһуутаан-хаһыытаан тимир суолу аан бастаан көрбүт киһиэхэ дьулаан соҕус дойду быһыылааҕа. Г. Борисов
2. Сүүр-көт, сүпсүгүр; айдаар, айман (хол., чугас ахтар киһигин эмискэ көрсөн). Быть в радостном возбуждении, радостно шуметь (напр., при неожиданной встрече с близким другом)
Кырдьаҕас доҕорун көрдөр эрэ …… эҕэрдэлиир, кэпсэтэр, көрдөрөр, быһаарар, айдаарар, күлэр-салар, лиһигириир-лаһыгырыыр. И. Данилов

халтурщик

халтурщик (Русский → Якутский)

сущ
сатаҕай, дьалаҕай үлэһит

сарсыарда

сарсыарда (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Түүн ааһан, саҥа күн саҕаланар кэмэ. Начало дня, утро. Сарсыарда буолла
    Сарсыардаҥ сатаҕайдык саҕаланнаҕына, күнүҥ бүтүннүү да табыллыбат. Амма Аччыгыйа
    Кубулуйа турар халлааннаах хоту сир кулун тутардааҕы сарсыардата. Болот Боотур
  3. көсп., поэт. Туох эмэ саҥа саҕаланар, үүнэр кэмэ. Начальный, ранний период чего-л., зарождение чего-л.
    Мин олоҕум сарсыардата, Күлүмэхчэй күнүскүтэ Саараҥныыры сатаабата, Сэрэнэр диэни билбэтэ. С. Данилов
    Оҕо саас — олох сарсыардата. Уһуктан, ойон тураҕын, Аҕаҕар аккын ыҥыырдатан, Ыһыахха оонньуу бараҕын. Эллэй
  4. сыһ. суолт. Түүн ааһыыта, саҥа күн саҕаланар кэмигэр. В утреннее время, утром
    Сарсыарда халлаан сырдаан барда. Т. Сметанин
    Кыыһа мааҕын сарсыарда оскуолаҕа барбыта, ол айыыта онон. Н. Заболоцкай
    Сарсыарда эрдэ туран, …… уолаттарга хос бэлэмнээн тигинээтилэр-таҕынаатылар. В. Яковлев
    Сарсыарда аһылык кэпс. — сарсыардааҥҥы аһылык диэн курдук (көр сарсыардааҥҥы)
    Сарсыарда аһылык кэнниттэн хоспор киирэн мин киһибин кэтэһэ олордум. Н. Заболоцкай. Бу сарсыарда — бүгүҥҥү күн сарсыардатыгар, бүгүн сарсыарда. Сегодняшним утром
    Дьиэлээх хотун бу сарсыарда барбыт. Н. Заболоцкай. Сарсын сар- сыарда — кэлэр күн сарсыардатыгар. Завтра утром. Сарсын сарсыарда үлэһиттэр кэлэллэр. Өйүүн сарсыар- да — икки хонон баран сарсыарда. Послезавтра утром. Өйүүн сарсыарда муҥхалыы барабыт. Нөҥүө сарсыардатыгар — туох эмэ кэнниттэн хонон турбут сарсыардатыгар. Утром следующего дня, следующим утром
    Сүпсүгүрбүттэрин нөҥүө сарсыардатыгар мин дьиэм таһыгар олорон көрдөхпүнэ, Дохсун кинээс хамначчыттара Хааччахтан аттары тутан аҕалан ыҥыырдаталаатылар. Эрилик Эристиин
кыахтаах

кыахтаах (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Эт-хаан өттүнэн чэгиэн, күүстээх. Физически сильный, здоровый, крепкий, мощный
Сиэгэн бэйэтин ыйааһыныттан хас эмэ төгүл ыараханы сүгэн илдьэр кыахтаах бөҕө кыыл. «ХС»
2. Тулуурдаах, кытаанах характердаах. Обладающий твердой волей, стойкий
[Саха норуота] кыахтаах, дьөрү кыаҕын таһынан да буоллаҕына, үтүөнү үтүөнэн боруостуу сатааччы. Суорун Омоллоон
Кыахтаах киһи, кытаат. Биһиги эмиэ үтүктэ таарыйа тугу эмэ оҥоро сатаан көрүөхпүт. Н. Лугинов
3. Баайдаах-дуоллаах, үптээх-астаах, дэлэгэй олохтоох. Обеспеченный, материально благополучный
Бүгүн манна кыахтаах ыаллар оҕолоро мустубуттар. Р. Баҕатаайыскай
Үлэһит ийэлээхаҕалаах, кыахтаах ыал ыччаттара …… дьалаҕайдык, сатаҕайдык үөрэнэллэр, ол эрээри хайаатар да кулаан-сабаан үрдүк үөрэх дипломун ылан тэйэр эрэмньилээхтэр. Н. Габышев
Аҕата — албакаат эрдэ өлөн, кыахтаах соҕустук олорбут ыал кырыымчык олохтонон барбыта. ПНИ АДХ
4. Үчүгэй туруктаах, баай, сайдыылаах (хаһаайыстыба эбэтэр ханнык эмэ хаһаайыстыба салаата). Успешно развивающийся, преуспевающий, процветающий (о хозяйствующем субъекте)
[Хоодуотап:] Арай биһиги холкуоспут улахан кыахтаах буоллун, ити биһиги үлэлээбит сирбитигэр хамбаайын үлэлээтин, оччоҕо биһиги холкуоспут судаарыстыбаҕа бастыҥынан бурдугу туттарыа этэ. С. Ефремов. Билигин холкуостар үгүстэрэ бөдөҥ, экономика өттүнэн кыахтаах, техниканан үчүгэйдик сэбилэммит хаһаайыстыбалар буолбуттарын кэннэ чыҥха атын балаһыанньа үөскээтэ. «Ленин с.»
5. Туох эмэ туспа дьоҕурдаах, хайдах эмэ дьайар күүстээх. Обладающий какими-л. способностями
Кырдьык даҕаны, киһи аймах дэлэгэй кыахтаах. Амма Аччыгыйа
[Марфа Николаевна:] Төрөппүт киһи мин билэбин, оҕом туох үлэҕэ кыахтааҕын. С. Ефремов
Ким хайдаҕын үчүгэйдик билэр Илья Иванович бэйэтэ талааннаах уонна кыахтаах киһини эндэппэккэ билэрэ. АҮ
6. Модун күүстээх, модун. Сильный, мощный, могучий. Урут Сэбиэскэй Сойуус модун күүстээх обороналаах улахан кыахтаах дойдулар ахсааннарыгар киирэр этэ
Улахан кыамталаах, күүстээх. Обладающий большой мощностью, сильный, мощный
Тыа хаһаайыстыбатын предприятиелара ордук кыахтаах тыраахтардарынан уонна мелиорацияҕа тупсарыллыбыт техниканан сэбилэниэхтэрэ. ЭБТ
Былааны таһынан уон модун кыахтаах ретрансляционнай телевизионнай ыстаансыйалары үлэҕэ киллэрэргэ. «Кыым»

сөптөөх

сөптөөх (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Киһи сөпсөһөр, сөп дии санаабытын курдук. Правильный, верный
Дьэ, сөптөөх суолга туруммуккун. Н. Лугинов
Бу сөптөөх уураах этэ. Суорун Омоллоон
«Кырдьык даҕаны, бу сөптөөх ыйытыы буолла ээ», — диэн кини сатаҕайдык күлэн алларастаата. В. Протодьяконов
Дириэктэр олохтоох уорганнары кытта сөптөөх сыһыаны олохтообут. В. Яковлев
2. Ирдэбилгэ эппиэттиир, сөп түбэһэр, сөп буолар, табыгастаах. Такой, какой нужно, подходящий, годный
«Истиҥ эрэ…» — диэтэ, сөптөөх тылы көрдөөбүттүү, саҥата суох олорбохтоото. Амма Аччыгыйа
Педагогическай үлэҕэ бары өттүбүнэн сөбө суохпунан оскуолаҕа үлэлиирбин сатамматынан ааҕабын. Н. Лугинов
Сүбэһиккэ сөбө суох буолаахтыам ээ. А. Фёдоров
Куоракка баран хаал, онно сөптөөх үлэ көстүө. А. Сыромятникова
Кээмэйинэн сөп түбэһэр, табыгастаах (хол., таҥнар таҥас). Подходящий (по размеру), удобный (напр., об одежде)
Оҕобор сөптөөх түү куопта лааппыга тахсыбыт диэбиттэригэр барбытым. Софр. Данилов
Бэйэтигэр сөптөөх, илдьэ сылдьар анал инструмент оҥостуммут. Суорун Омоллоон
[Кыыс] бэйэтигэр сөптөөх туос ыаҕайаларын оргуһуоҕар иилэн, …… уу баһа барда. Дьүөгэ Ааныстыырап
Эбэм миэхэ кыракый сону уонна эмиэ миэхэ сөптөөх кыра этэрбэһи кэһиитин уурбут. Н. Тарабукин (тылб.)
3. Ирдэнэрин эбэтэр буолуохтааҕын курдук, онно эппиэттиир, сөп түбэһэр. Сообразный с чем-л., соответствующий чему-л., подходящий к чему-л.
Улаханыгар сөбө суох намыыннык ньаамыргыы тоһуйда. Амма Аччыгыйа
Эн ити интеллигентнэй киһиэхэ сөбө суох сүөргү да кэмэлдьилээххин. Н. Лугинов
[Чокуурап:] Чэ, күммүт ыраатта. Сөптөөх үлэ буолла. С. Ефремов
Уоһа хатыҥыр бэйэтигэр сөбө суох эттээх. Г. Колесов
4. Туохха эмэ анаабыт курдук, көдьүүстээх, туһалаах. Годный к чему-л., подходящий к чему-л., достойный чего-л. [Сэбирдэх Сэмэн:] Тыый, дьэ, тардыас киһи буоллаҕа, үлэҕэ саамай сөптөөх киһи, кими кытта кэпсэтэн күнү-дьылы барыаҕай! П
Ойуунускай. Тула өттүнээҕи айылҕата бэрт кэрэ, куруорт оҥорорго сөптөөх сир буолуоҕа. Суорун Омоллоон
[Михаил:] Табаарыс Павловы биһиги бары билэбит, сөптөөх хандьыдаат. С. Ефремов
5. Тэҥнээх, холоонноох, дьүөрэлээх (ордук киһини этэргэ). Подходящий, равный кому-л., достойный кого-чего-л. (обычно о человеке)
Дьэ, мин эйиэхэ сөптөөх атас буолуом. Н. Неустроев
Сүүһүнэн ааҕар үрүҥ-хара сүүрүктээх, төһө эмэ элбэх кулут дьонноох, кырдьык даҕаны, тойоҥҥо сөптөөх, сүдү киһи эбит. Эрилик Эристиин
Сомсооҥҥо сөптөөх кыыс, дьахтар суоҕун кэриэтэ этэ бу кыракый нэһилиэккэ. В. Титов

сиидэс

сиидэс (Якутский → Русский)

ситец || ситцевый; сатаҕай сиидэс ситец; сиидэс былаат ситцевый платок.