с. 1. (по гл. сблизить) чугасаһын-нарыы; сближение понятий өйдөбүллэри чуга-саһыннарыы; 2. (по гл. сблизиться) чугасаһыы; дружеское сближение доҕордуу чугасаһыы.

туохт.
1. Үөрүнэн сырыт, үөргэ холбос. ☉ Сбиваться в стаю, собираться в стадо, табун
Кинилэр [табалар] бүтүн үөрүнэн ханыылаһан сылдьааччылар. Н. Лугинов
Сыспай сиэллээх сырсыбыт, Халдьаайы, халдьыа аайыттан Хара сүөһү ханыыласпыт. П. Ядрихинскай
[Кыһын тымныы түһэригэр] суордар икки-үс буолан ханыылаһан, итиэннэ үөһэнэн эргийэ көтөллөр. И. Сосин
2. Кимниин эмэ туох эмэ уопсай интэриэстээх буол, бииргэ буол. ☉ Соединиться, сойтись, сблизиться с кем-л. себе подобным (напр., по интересу)
Ийэлэриттэн лаппа аҕа саастаах оҕонньор киһи ханыылаһан эрэрин мыына да, атарахсыта да санаабатахтара. Айысхаана
Бу уол иҥсэтигэр туохха эрэ түбэһэрэ буолуо. Аны ол хаамаайылары кытта ханыылаһар буолбут дуу?! «ХС»

туохт.
1. Кимиэхэ эмэ манньый, чугаһыы сатаа. ☉ Добиваться чьего-л. расположения, стараться сблизиться с кем-л., добиваться взаимности (в чувствах)
[Сибиэтэ:] Чэ, тугу да остуоруйалаа, онон-манан муннара сатаама. Эн Куонааҥҥа иҥээҥнии сатыыргын ким билбэтий, бүтүн нэһилиэк билэр ини. С. Ефремов
Сиэстэрэҕэ иҥээҥниир да, анарааҥҥыта кинини бэлиэтии көрбөт быһыылаах. С. Никифоров
Испэр сэрэйэр этим Эн миэхэ иҥээҥнииргин. Оттон мин кэрэйбитим, - Оҕотуккун, эдэргин. Баал Хабырыыс
Эчи, хаарыаны, оттон миэхэ иҥээҥниир уолаттар ону-маны бэлэхтииллэр да, тоҕо эрэ наһаа үөрбэппин. «Кыым»
2. Туохха эмэ ымсыыран, баҕаран аттыттан араҕыма. ☉ Желая заполучить что-л., приобщиться, причаститься к чему-л., находиться неотступно рядом
Уол ойон туран, табахха иҥээҥнээн, эбэтин иэдэһигэр сирэйин даҕайбахтаата, онуоха: «Мэ, биирдэ обор», - диэт, хамса кыһыллыбытынан саҥа уһун талах умнаһын уол айаҕар батары биэрдэ. Болот Боотур
Илин сирбитигэр иҥээҥнээн, Иэдээннээх илбис эҥээрдэммит, Өрдүнэн өрө өрөкүҥнээн, Өлүү дьөһүөлэ көтөллөммүт. С. Зверев

чугас II диэн курдук
Мөрүһүөй Сиэнньэтэ кыратык Сототун таһыгар баас ылар, Киниэхэ биир бандьыыт чугастык Кэлбитин түҥнэри, дьэ, ытар. Эрилик Эристиин
◊ Чугастык бил (билис) — истиҥник санаһан доҕордос, ыкса сыһыаннаах буол (урут билбэт киһигин, дьоҥҥун кытары). ☉ Подружиться, сблизиться с кем-л.
Чугастык билсэр киһи эн бардаххына, хайаан да ылыаҥ. Болот Боотур
[Иван Иванович:] Ити кыыс аҕатын кытта чугастык билсэр киһи үчүгэй буолуо этэ. С. Ефремов
Ростовтар мэлдьи үгэстэринэн, чугастык билэр дьонноруттан ким эмэ баскыһыанньаҕа эбиэттэһиэхтээх. Л. Толстой (тылб.). Чугастык санаа — кими, тугу эмэ үчүгэйдик, истиҥник санаа, дууһаҕар чугастык ылын. ☉ Относиться к кому-чему-л. тепло, искренне, принимать душой и сердцем
[Ойуунускай] ардыгар, тугу эмэ сөбүлээбэккэ, …… биир-икки тылынан сэмэлии соҕус ордоотоон кэбистэр даҕаны, миигин эмиэ син чугастык саныыр курдук этэ. Амма Аччыгыйа
Саха ыалларын буруотун, Бөһүөлэк дьиэлэрин уотун …… Киһи чугастык саныыр. Баал Хабырыыс
Убайдыы сыһыана ордук дириҥээбитэ, балтын курдук чугастык саныыр буолбута биллэрэ. Е. Васильев. Чугастык ылын — кими, тугу эмэ сүрэххэр, дууһаҕар киллэрэрдии олус чугастык санаа. ☉ Принять когочто-л. близко к сердцу
Куоратын …… бары итэҕэһин бииргэ силлиһиннэрэн, кини тус бэйэтин …… дьиэгин курдук чугастык ылыммыта. Н. Лугинов
Доропуун оҕонньор, сүөһү көрөөччү киһи туомата, дакылаат ити өттүн ордук чугастык ылынна. Н. Заболоцкай
Убайыҥ кыыһырбыт омунугар саҥарбыт тылларын чугастык ылыныма, сыыһа саҥарбытын кэлин өйдүө. Э. Соколов

1. эрий I диэнтэн холб. туһ. Күөл мэндээркэй иэнигэр эрэһэ талааннара бэйэ-бэйэлэригэр эрийсэн, өрүтэ түллэҥнэстилэр. И. Сосин
   Манна чысхаан тыаллар илэ эрийсэллэр. М. Тимофеев
   Трунов саахта хонтуоратыгар төлөпүөнүнэн кими эрэ кытта эрийсэ олордо. «ХС»
2. көр эрис
3. Икки оҕонньор саастарын тухары олох кыһарҕаныныын бэркэ эрийсэн, чугас доҕордуу буолтара. Н. Лугинов
   Уопсайга Уоланнаах Быкаанап куолуларынан саахыматтаан эрийсэ олороллоро. Далан
   Халла Элэмэһин [ат] биһигиннээҕэр эн ордук билэн эрдэҕиҥ, эрийсээ инибит. И. Федотов. Борис, Маайысчаан биир саамай эппиэттээх сиргэ ананна, сүрдээх кыыс, дьэ эрийсиэҕэ. «ХС»
4. кэпс. Быыһа суох түбүгүр, кими, тугу эмэ кытта өрө мөҕүс (хол., кимниин эмэ бодьуустас). ☉ Быть постоянно занятым чем-л., хлопотать, вертеться, возиться с кем-чем-л.
   Мин даҕаны күнү быһа оҕолору кытта эрийсэн, сылайан кэлэбин. Далан
   Үлэтэ саныыр курдук чэпчэкитэ суох, күннүктээн кыра дьону кытта ылахтаһар, эрийсэр манан аххан буолбат эбит. Р. Кулаковскай
   Бадарааннаах суолга матасыыкылы кытта күнү быһа эрийсэр сыанан аҕаабат. П. Егоров
5. көсп., кэпс. Кими эмэ кытта (эр киһи дьахтардыын, дьахтар эр киһилиин) эйэргэһэ сатаа, иҥээҥнэс, оонньос. ☉ Стараться сблизиться с кем-л., добиваться взаимности (в чувствах), заигрывать (с женщиной, мужчиной)
   Дусялаах …… күлсүү-салсыы мааны, олох саҥа эрийсэ сылдьар уоллаах кыыс курдуктар. Н. Босиков
   Биир сааһырбыт киһи эрийсэр, дьахтар духуутун куттакутта кэлэ турар. У. Нуолур
   Сонялыын элбэх уол эрийсэ сатыыллара, ол быыһыгар аҕа саастаах дьон да харахтарын хатыыллара. Күрүлгэн
   ♦ Иэмэх <талах> курдук эрийсэллэр (иэхсэллэр) көр иэмэх
   Боксуордар тэбис тэҥҥэ иэмэх курдук эрийсэллэр. Н. Лугинов
   Роман Дмитриев Иран бөҕөһүн кытта …… иэмэх талах курдук тэҥҥэ эрийсэллэр. Е. Неймохов
   Иэмэх талахтыы <мастыы> эрийсэллэр — иэмэх <талах> курдук эрийсэллэр (иэхсэллэр) диэн курдук (көр иэмэх). Кинилэр аан дойду ааттаахтарын хабыр хапсыһыыларын, иэмэх мастыы эрийсэллэрин бэркэ сыныйан көрбүттэрэ. И. Федосеев
   Бу сырыыга кыра ыйааһыҥҥа сүрүннээн эмиэ кэриэйдэрбитин кытта иэмэх мастыы эрийистибит. «Чолбон»
   Иэн иҥиирин курдук эрийсэр көр иҥиир. Эйигин кытта иэн иҥиирин курдук эрийсэр, мас хайдыбытын курдук туруулаһар оҕо көстүбүт. Н. Неустроев
   Күрэхтэһээччилэр тэҥ соҕус күүстээхтэр эбит, икки өттүттэн иэн иҥиирин курдук эрийсэллэр. «Сахаада»