и. д. л. от кэмнээ = измеряющий; ходуһаны кэмнээччи человек, измеряющий сенокосный участок.

возвр.-страд. от күрүөлээ= 1) огораживаться, обноситься оградой, забором, быть огороженным забором; 2) быть загнанным в огороженное место, в загон; 3) уст. получать сенокосный надел, сенокосное угодье.

1) изгородь, ограда, забор; боотулу күрүө ограда из кольев, вбитых крест-накрест; сигэ күрүө ограда из кольев, вбитых вертикально и связанных тальником; остуолба күрүө ограда из столбов; күрүө намыһаҕынан көтүллэр погов. изгородь перескакивают там, где низко; 2) огороженное место; загон; сүөһүнү күрүөҕэ хаай = загнать скот в загон; 3) уст. сенокосное угодье; сенокосный участок; биир күрүө сир один сенокосный надел.

1) имеющий изгородь, ограду, забор; с... изгородью, с... оградой, с... забором; огороженный; күрүөлээх от огороженный стог сена; 2) имеющий загон, обеспеченный загоном; с... загоном; 3) уст. имеющий сенокосный надел, сенокосное угодье.

аат. Ходуһаны кимиэхэ эмэ оттоон туһанарыгар быстах кэмҥэ төлөбүр иһин биэрэр киһи. ☉ Тот, кто сдаёт в аренду сенокосный участок
«Бу сири оттоон кулу, күһүн бачча отто биэрээр, ордуга бэйэҥ гиэнэ», — диир сири түүлээччи. «ХС»

разг. 1) наделять покосом, сенокосным участком; 2) идти, ехать на покос.

1. күрүөлээ диэнтэн бэй., атын. туһ. ☉ Быть обнесенным оградой, забором
   Өлүөнэ кытылыгар яблоневай сад. Боробулуоха эрэһээҥкинэн күрүөлэммит. Пьесалар-1978. Саллаат пааматынньыга тимиринэн күрүөлэммит. ДьДьДь
   Импиэрийэ киин куората муора диэкинэн уонна хонуу диэкинэн таас истиэнэлэринэн уонна башняларынан күрүөлэммитэ. АЕВ ОҮИ
2. кэпс. Далга, хаарчахха хаайылын (сүөһү туһунан). ☉ Быть загнанным в огороженное место, в загон (о скоте). Субан сүөһү күрүөлэннэ
3. эргэр. Оттуур ходуһалан, өлбүгэ сирдэн. ☉ Получать сенокосный надел, сенокосное угодье
   Эн эһэҥ, аҕаҥ, эһэҥ эһэтэ, эһэҥ эһэтин аҕата хаһан даҕаны торуой кылаас сирин сирдэммиттэрин, биитэр хайа эмэ үрэх баһыгар чиэппэр, оһумуой күрүөлэммиттэрин истэ илигим. П. Ойуунускай
   Кини [аҕам] кыратыттан баайдарга үлэлээн сэттэ көлөһүнүн тохпута, отут икки сааһыгар эрэ бэрт кураайы сиргэ чиэппэр күрүөлэммитэ. «ХС»

1) делать, ставить изгородь, ограду, забор; огораживать, обносить оградой, забором; 2) строить загон (для скота); 3) уст. наделять кого-л. сенокосным наделом, угодьем.

аат., эргэр.
1. Ыраахтааҕы былааһын саҕана, сиринэн туһанар иһин судаарыстыбаҕа биэрэр төлөбүр, түһээн (үксүгэр түүлээҕинэн – кииһинэн, саһылынан төлөнөрө). ☉ В старину: полная подать за пользование землёй, ясак.
2. Сир үллэһигэр ким туох өлбүгэни төлүүрүнэн тиксэр өлүү ходуһа (саһыл өлбүгэҕэ орто үүнүүлээх ходуһа, киис өлбүгэҕэ — бастыҥ ходуһа). ☉ В старину: надельный сенокосный участок (пай)
Бу хочо, уон алта күрүөлээх сир – бүтүннүүтэ Никифоров кинээс өлбүгэтэ. М. Доҕордуурап
Баайдар-тойоттор бастакы «кылаастаах» өлбүгэни анаталлара, ол орто өлбүгэттэн икки төгүл, оччугуй өлбүгэттэн түөрт төгүл улахан буолара. И. Аргунов
Сири киис өлбүгэ, саһыл өлбүгэ диэн ааттаан үллэстибиттэр. «ХС»
◊ Дуус өлбүгэ — сири кылааһынан туттуу саҕана саамай кыра өлбүгэ сир. ☉ Подушный надел
Былыр биир өлбүгэ солкуобайтан эрэ тахса харчы буолар. Өлбүгэ аҥаара дуус өлбүгэ диэн баара. Ол дууска биэс уон харчы буолар этэ. Саха сэһ. II. Киис өлбүгэ – ыраахтааҕы саҕана, сиринэн туһанар иһин судаарыстыбаҕа кииһинэн бэриллэр түһээн. ☉ Соболиный ясак, ясак соболем
Өйдүүбүт биһиги өлүүнү-сүтүүнү, Үс бастаах өксөкү тыҥыраҕын, Үүһүнэнкииһинэн өлбүгэ түһээни, Үрүҥ саар үтүргэнэ ынырыгын. Эллэй
Бу Солук Баатыр үйэтигэр нууччалар аан бастаан сахаларга киис өлбүгэни түһэрбит кэмнэрэ эбит. Багдарыын Сүлбэ. Саһыл өлбүгэ – ыраахтааҕы саҕана сиринэн туһанар иһин судаарыстыбаҕа саһыл тириитинэн бэриллэр түһээн. ☉ Ясак, даваемый лисьими шкурками.
монг. өглигэ

1. 1) лезвие, остриё; иннэ кылаана остриё иглы; сүгэ кылаана лезвие топора; 2) ость; түү кылаана ость шерсти; бурдук куолаһын кылаана ость хлебного колоса; 2. перен. лучший, отборный; киһи гиэнэ кылаана фольк. человек лучший из самых лучших # кылаан түҥэтик уст. уравнительное (по степени травостоя) разделение сенокосных угодий.