сов. что 1. үрүҥ көмүһүнэн дуйдаа; 2. (сделать серебристым) кыырык-тыт.

туохт. Көмүс курдук өҥнөн. ☉ Иметь серебристый оттенок, цвет
Кырдьан, баттах көмүһүрүө, Мин эйигин [үлэлиир остуолум] пенсияҕа Тииһиннэрэ сатаан көрүөм, Бэйэм егерь буолуом, баҕар. И. Гоголев
Халлаан күһүҥҥүлүү күөҕэ, Былыттары тыал илдьэр, Көмүһүрэр көлүйэҕэ Кубабыт уста сылдьар. Таллан Бүрэ

туохт. Көмүс курдук буолан көһүн, көмүс курдук өҥнөнөн көһүн. ☉ Казаться золотом или серебром (по цвету), приобретать золотистый или серебристый цвет
Көмүстүйэр күммүт хайа кэтэҕэр түспүт. Эллэй
Лабаалара хатыллар Лаглайаана хатыҥым Көмүстүйэр күөнүттэн Күлүмүрдээн таҕыста — Суоһалдьыйа толбонноох Суолам күнэ барахсан! Р. Баҕатаайыскай
Күөххэ күлбүт ый уота Көмүстүйэн көһүннэ. И. Петров

имеющий голос; с... голосом; голосистый; күндү көмүс күөмэйдээх поэт. серебристо-голосистая (о певчих птицах).

1) с мелким снегом; 2) имеющий белые крапинки; с... белыми крапинками; кырымахтаах хара саһыл серебристо-чёрная лисица.

1) первый мелкий осенний снег; 2) белые крапинки на чём-л.; саһыл кырымаҕа белые крапинки на шерсти серебристо-чёрной лисицы.

1. аат. Үрүҥ кылбачыгас өҥнөөх тапталлымтыа бөҕө тимир. ☉ Твёрдый серебристый ковкий металл, сталь
   Илин Сибиир чугууҥҥа, ыстаалга наадыйыыта улам улаатан иһэр. П. Егоров
   Ыстаал — тиэхиньикэҕэ саамай тарҕаммыт уонна бөҕө металлартан биирдэстэрэ. БК БК
   Ол эрээри киһи үлэҕэ буһар-хатар, ыстаал уһаарыллан, хатарыллан ыстаал буолар. «ХС»
2. даҕ. суолт. Ыстаалтан оҥоһуллубут. ☉ Сделанный из стали, стальной
   Көрбүтэ, мас уктаах ыстаал быһаҕынан быһыта охсон кылбачыҥната олорор үһү. Саха фольк. Малатыылка ыстаал тиистэринэн бурдук киистэтин үлтү мэлийэн, аһын туспа кутан кудулутта. М. Доҕордуурап
   Массыына оҥоһуутугар ыстаал турбалары уон бырыһыан сарбыйыы бэлиэтэннэ. «Кыым»
   ◊ Тимир (ыстаал) өксөкү көр өксө- кү
   Ыстаал өксөкү обургу Куугунуу, уһуутуу Халлааны харбаһа Өрө көтөн таҕыста. «Чолбон»

даҕ.
1. Көмүһүнэн баай, көмүс хостонор сирдээх. ☉ Золотоносный
Көмүстээх үрүйэ. Көмүстээх кумах. — Көстө сытар көмүстээх үтүө сир. Т. Сметанин
△ Үрүҥ көмүс эбэтэр кыһыл көмүс баайдаах (киһи). ☉ Имеющий золото, серебро (о человеке)
[Казаков:] Эдэрбин диэн сананар да буоллаххына, оччо кыһыл көмүстээх киһи тугу гыммат буолуой?! С. Ефремов
2. Үрүҥ көмүс, эбэтэр кыһыл көмүс дуйдаах. ☉ Посеребренный или позолоченный
Көмүстээх ытарҕа. — Чопчулаах чороонноох, Хайырҕастаах хамнатардаах. Көмүстээх көҥкөлөйдөөх, Симэхтээх симиирдээх. Өксөкүлээх Өлөксөй
Уҥа истиэнэҕэ көмүстээх араамаҕа Николай мэтириэтэ ыйанан турар. М. Доҕордуурап
3. көсп. Көмүс курдук буолан көстөр, чаҕылыйар. ☉ Имеющий серебристый или золотистый цвет
Чуорунай муора, Көмүстээх төбөлөөх күлүмнүүр Кавкаһы Түөһүттэн тэбинэн төттөрү тэйэҕин. Күннүк Уурастыырап
Көмүстээх сүүрүккэр сааскы күн чаҕыла Күөх халлаан түөһүттэн күлүмнүү тоҕуннун. П. Тулааһынап
4. көсп. Күндү, кэрэ. ☉ Милый, дорогой, близкий сердцу
Оҕо саас көмүстээх күннэрин умнуллан хаалбатах ахтыыта. Күннүк Уурастыырап
Үрдүк халлаан үрүмэ долгунун иһигэр күөрэгэй биир кэм түһүмэх-түһүмэх көмүстээх дорҕооннору кутар. М. Доҕордуурап

даҕ.
1. Чараас бытархай хаарынан бүрүллүбүт. ☉ Припорошенный, присыпанный снегом
Кырымахтаах харыйалар кыбыллан, манна тураллар. И. Федосеев
2. Онон-манан сэдэх кылааннаах маҥан түүлээх. ☉ Темный с проседью, серебристый (обычно о пушнине)
Макаарый быйыл кыһын туттарбыт саһыллара кырымахтаах кылааннара долгуннаах уһуннар, хойуулар. А. Федоров. Сирэйин тириитэ киэргэллээх, тииҥ истээх, кырымахтаах хара саһыл бэргэһэлээҕэ. БИГ ӨҮөС
3. көсп. Онон-манан маҥаннардаах (баттах туһунан). ☉ Поседевший местами, с проседью (о волосах человека)
Кини, анньылла сылдьар кырыбыайкатын ылан, онон-манан үрүҥ кырымахтардаах баттаҕын ньылҕаарыччы тараанна. Софр. Данилов
◊ Кырымахтаах хара саһыл — ононманан маҥан түүлэрдээх күндү түүлээх хара саһыл. ☉ Чернобурая лиса в белую крапинку
Манна кырымахтаах хара саһылы иитэр племенной пиэрмэ баара. «Чолбон»
Түөһүгэр күннээх, кырымахтаах хара саһыл барахсан түүтүн кылаана эргичиҥнэттэҕин аайы, соруйан ымсыырдыбыт курдук күн уотугар араастаан толбоннуран көһүннэ. «ХС»

I
лыҥкынаа диэнтэн холб. туһ. Көмүс былыт кытыытыгар Көтөн тахсыҥ, кыталыктар! Кыҥкынаһыҥ, лыҥкынаһыҥ! Кынаккытын кылбаҥнатыҥ! П. Тобуруокап
Дьокуускай сэттэ таҥараларын дьиэлэрин куолакаллара …… Уол уонна Аҕа таҥаралара ааттарын алҕаан лыҥкынастылар. П. Филиппов
Охтоох саалар тыйыс кирсилэрэ лыҥкынастылар, оноҕос маһа суйулаата, ытыалаһыы буолла. Н. Абыйчанин
II
даҕ.
1. Лыҥкынаан иһиллэр, лыҥкыныыр тыастаах. ☉ Звонкий, звучный, серебристый (напр., о колоколе, голосе)
Кремль чаһытын лыҥкынас тыастара дуораһыйдылар. Л. Попов
Татьяна өр саҥата суох таалан олордо. Онтон били лыҥкынас куолаһа кэһиэҕирэн кэллэ. М. Попов
2. Кытаанах, тыҥ буолан чуордук доргуйар, чуор тыастаах. ☉ Звонкий, гулкий (напр., о морозном воздухе)
Кылбааран үчүгэй даҕаны Мин хаардаах кыраайым кыһына. Кынаттыыр сайдам санааны Чэбдик лыҥкынас салгына. М. Ефимов. Хаар түһэн суһумнуур, суһумнуур Лыҥкынас чигди буолаары. Н. К у р и л о в (тылб.)
△ көсп., кэпс. Күүрэ сылдьар, күүстээх, тыҥ. ☉ Тугой, крепкий, полный силы и энергии (напр., о мышцах)
Баҕа-дьулуур тип-тигинэс, Лып-лыҥкынас өссө миэнэ. Д. Васильев
Бэйэм олус бэрт туруктааҕым, быччыҥнарым лыҥкынастар, көбүөргэ төһө баҕарар өр биликтэһэр, бырахсан туймалдьытыһар кыахтааҕым. ПП ОА
△ көсп., кэпс. Кытаанах майгылаах. ☉ Твёрдый, суровый по характеру, нраву
Үөл бэйэҥ тимирдии лыҥкынас Үйэҕэ даҕаны үүннэргин, Эн эдэр тапталыҥ уйана Эдэркээн ньургуһун курдуга. Р. Баҕатаайыскай. Кыһыл лар лыҥкынас кытаанахтар, Кырыаха да саҕаны ойуттубаттар. С. В асильев
3. көсп., к э п с. Туох да булкааһа, сыыһа, көлбөҕө суох чэгиэн ыраас. ☉ Чистый, ясный, кристальный (напр., о лунном свете)
Түүн уулусса чигдитигэр Ый лыҥкынас уотун кутар. И. Гоголев
От ыйын бастакы аҥаара сыралҕан куйааһынан сырайан лыҥкынас кураан күннэр турдулар. М. Доҕордуурап
Күндьыл ура ты ыраас, курустаал иһит курдук лыҥкынас этэ. НВ БК
4. көсп., кэпс. Кэрэтик иһиллэр уонна дириҥ иэйиилээх, этигэн. ☉ Звучный, чистый, сокровенный (напр., о с лов е)
Истиҥ, нарын-намчы, кылгас, сороҕор чиҥчаҥ, лыҥкынас, чулуу хоһооннортон түмүллүбүт кинигэни ааҕа олорон бэйэҥ кыырт буолуоххун баҕараҕын. С. Тарасов
Ол д ьэ нары н, лыҥкынас Дорҕооннортон таҥыллан — Уран, намчы, уйаҕас Тыллар төрөөн тахсаллар. М. Ефимов
Таптыыр доҕорбор мичээрэ, Лыҥкынас тылбын нарылыы Хоспор олорон ыллаатым. Дьуон Дьаҥылы
Муусуканан киһи аймах хайдахтаах курдук ыраас кэрэ тапталын, олоххо эрэлин, дууһатын саамай синньигэс утахтарын лыҥкынас иэйиитин этэрэ буолуой? ОАП ОДьТС