Якутские буквы:

Якутский → Якутский

силгэй

туохт.
1. Буору (хаары) хоруйа хас, тула хаһыйталаа. ☉ Рыть, разгребать (раскидывая вокруг землю, снег)
Холкуоспут саадьаҕай оҕуһа Хонууну муоһунан силгэйэр. Эрилик Эристиин
Саша сыыр буорун силгэйэр, ньиччэҕэй кырсы тиэрэ уурталыыр уонна начаас буолаат, кэнсиэрбэ бааҥката хаба ортотугар тиийэ үллэҥнэс мэҥиэ буола түһэр. Н. Заболоцкай
[Сибиинньэ] сөбүлээбэтэхтии кулгааҕын таллаҥната-таллаҥната муннунан сири силгэйэрэ. М. Горькай (тылб.)
2. Туора хаһый. ☉ Отбросить, отшвырнуть в сторону
Харах уулары, мурунтан-уостан халыйбыттары барытын ытыһынан биирдэ ньиккэрийэ сотон ылан таҥнары силгэйдэ. Амма Аччыгыйа
Силгэйбит оккунан Сэһэргээ хочоҕун, Хотууруҥ тылынан Хоһуйбут олоххун. А. Бродников
Арай ынырык охсуу кинини төттөрү силгэйэн, сиргэ элиттэ. Л. Толстой (тылб.)
3. көсп. Буору хас, тиэрдэр. ☉ Рыть, пахать землю
Хайаны хаһар, сири силгэйэр, буулаҕа күүстээх бухатыыр баар эбит (тааб.: тыраахтар). Солоон, тиэрэн силгэйэн Сонуок кэҥиир-нэлэйэр. К. Туйаарыскай
Сииктээх хара буор кэлимсэлэрин булуугунан силгэйэр саҕана, сааскы тыа үлэтин хайдах быһыылаах үлэлииргэ саҥардыы үөрэнэ сатыыбын. С. Тока (тылб.)
4. Куһаҕаны, сирбиккин туора хаһый (үчүгэйин талаары). ☉ Отбрасывать, откидывать негодное, плохое в сторону (оставляя лучшее, нужное). Муҥхаттан балыгын силгэйэн талаллар

Еще переводы:

сиргэй

сиргэй (Якутский → Якутский)

көр силгэй
Сибиинньэтэ соһуйан Сири-буору сиргэйдэ. С. Данилов
Бааһыналар аайы тыраахтардар …… сир тиэрэн сиргэйэллэр, сиэйэлкэнэн бурдук ыстараллар. Д. Таас

силгий

силгий (Якутский → Якутский)

көр силгэй 1,
3
[Тыраахтар] сирдэри силгийэ тиэрэҕин. Күннүк Уурастыырап
Хаар бөҕөнү өрө силгийэн, сыра-сылба баранан, үс чаас курдук үлэлэһэн, массыыналарын суолга таһаарбыттара. И. Федосеев

силгэйтэлээ

силгэйтэлээ (Якутский → Якутский)

силгэй диэнтэн төхт
көрүҥ. [Оҕус] муоһунан буору тоҕута силгэйтэлээн ылбыта уонна «муҥ-сор буолла» диир курдук ыар нүһэр куолаһынан аймаһыйан мөҥүрээн барбыта. Эрилик Эристиин
Симилэхтэри сиҥнэритэ силгэйтэлиир, Этиҥи кытта эҥээрдэһэр, Чаҕылҕаны кытта аргыстаһар Тимир суол тиргиитээн иһэр. И. Федосеев

дыраага

дыраага (Якутский → Якутский)

аат. Буору баһан таһаарар массыына (алмааһы, көмүһү эҥин хостуурга аналлаах). ☉ Драга
[Кини] миэхэ үлэлии турар дыраагалары, хайа үрдүгэр былыкка тиийэ анньыллыбыт көмүс сууйар баабырыканы ыйар. И. Бочкарев. Күөх Алдан көмүстээх буоругар Көмүһү дыраага силгэйэр. «ХС»
Билигин биһиги бириискэбитигэр модун күүстээх 250-380 кубометрдаах дыраагалар үлэлииллэр. «Кыым». Быйыл дырааганан үлэлиир учаастактары бэлэмнээһини тэрийии биллэрдик тубуста. «Ленин с.»

тоорот

тоорот (Якутский → Якутский)

тоорой диэнтэн дьаһ
туһ. [Куобахха] аһаарай диэн килиэп тооротон биэрбитин сыллаан эрэ көрдө. В. Тарабукин
[Омуһах хастарыгар] Н.Н. Местников икки аҥаар миэтэрэ дириҥҥэ туох эрэ кытаанахха түбэспит. Силис да буоллаҕына силгэйэр, таас да буоллаҕына тооротор инибин диэн сорунуулаахтык сыраласпыт. ГКН МҮАа

бурҕаа

бурҕаа (Якутский → Якутский)

I
аат. Хаһыллыбыт буор тула ыһыллыбыт куоһах сир (күтэр хороон хастан буору үөһэ типпитэ эбэтэр сүөһү хаспыт сирэ). ☉ Место, перерытое крысами, скотом
Куудараас [оҕус аата] кылгас суон атахтарынан эрэмньилээхтик үктэтэлээн кэлэн …… оҕустар хаһан бурҕаа гыммыт оҥкучахтарын модун муостарынан силгэйбитинэн барда. Далан
Косилкаһыт косилка ылар сирин кэтиэхтээх, дулҕа, томтор, күтэр бурҕаата кэллэҕинэ, буруус көтөҕүөхтээх. ОҮМ
II
аат., түөлбэ. Күтэр. ☉ Водяная крыса; крот
Иирдигит дуу, ээ? Бурҕаа курдук, сири барытын түөрэ сүргэйээри гынныгыт дуо? Күөҕү, кырсы тоҕо алдьатаҕыт? А. Сыромятникова
III
аат.
1. Олус күүстээх тыал, силлиэ. ☉ Очень сильный ветер, пурга, буря
Онтон күүрээнтэн күүрээн барда Бурҕааттан бурҕаа турда; онтон тус хоту диэкиттэн, Кухтуй суолун диэкиттэн, күүстээх бурҕаа турда. Ньургун Боотур
2. Олус күүстээх тыал, буурҕа, силлиэ, массыына көтүппүт, өрүкүппүт быыла, буора-сыыһа, хаара. ☉ Пыль, снег, поднятые сильным ветром, метелью, бурей, автомашиной
Сотору буолаат, хаар бурҕаата дьэҥкэрбитигэр, кырынаас курупааскы түүтүн бурҕатан, моонньун быһа кэрбээн эрэрэ көһүннэ. В. Протодьяконов
Кинилэри, кыһын тымныы кыйдаан дьиэҕэ хаайбыт дьонун, биһиги сайын уулусса бурҕаатынан куттаан дьиэҕэ симэбит. С. Васильев
Көбөр бурҕаа тыыҥҥын ыгар, Манна мэһэй кэтэһэр, Көмүс курдук, ыараан барар, Маҥай кыра сүгэһэр. А. Абаҕыыныскай

самаан

самаан (Якутский → Якутский)

I
аат. Туойга киини, соломону холбуу мэһийэн оҥоһуллар умайбатах кирпииччэ. ☉ Кирпич-сырец из глины с примесью навоза, соломы, саман
Суолларын уҥа өттө — күөх хонуу, хаҥас өттө сырыынньа эниэ үрдэлгэ хомус от хоруобуйалаах маҥан оппуоханан сотуллубут самаан дьиэлэр. Н. Якутскай
II
даҕ., поэт.
1. Сырдык, сылаас, баары барытын сылаанньыта сайар. ☉ Солнечный, тёплый, благодатный (напр., о летнем времени). Самаан сайын. Самаан салгын
□ [Дьыл оҕуһа] Аан дойдуга кэлэн Айаҕын атан туран Аҕылаабытыгар — Чаан туман Тахсан кэлбит, Самаан күн Чааһынан намтаабыта
Саха фольк. Кыталык хоту сиргэ кэллэр эрэ, самаан сайын салаллар. С. Дадаскинов
Самаан саас сандааран, саһаан хаар ирэрэ, Силиһи силгэйэн, хаспаҕы хайытан, Сис уута киирэрэ, сир ийэ тиллэрэ. С. Васильев
Төһө да сааһырдар билигин самаан салгыҥҥа оҕустаран, самыырга сайҕатан чэгиэннирбит тиит мастыы тэтиэнэх, …… сытыы-хотуу кырдьаҕас. Н. Борисов
2
көр саамал. Көйүү кымыһынан Күөмэйдэрин оҥорбуттар, Самаан кымыһынан Санааларын саатаппыттар. П. Ойуунускай
III
сай-самаан — көр сай III
Манныкка мин ийэлээх аҕам: «Дьон кыаммата-кырата Сай-самаан сайылыкка, Кырыа-хаар кыстыкка Үс хос батталлаах үйэҕэ Үөскээбиппит», — дэһэллэрэ. К. Туйаарыскай