сабыгыраа диэн курдук
Сиимэр самыыр түһэн Сэбирдэҕи быыһынан Сип-сап силигирэйдэ, Салаҥ ардах түһэн Сатыы ойууру быыһынан Сап-сип сабыгырайда. С. Васильев

даҕ., түөлбэ. Сиикэрэ. ☉ Моросящий
Сиимэр самыыр түһэн Сэбирдэҕи быыһынан Сип-сап силигирэйдэ. С. Васильев
Кыайыы-хотуу ити сылаас тыына, Сырдык олох кыыһар кыыма …… Сиимэр ардах Сир кырсын тириэрэринии, Дьон дьулуурун өрө күүрдэр, Дьолго-сырдыкка тиэрдэр. С. Васильев

сыыҥтаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Сиэллээхэптэр сүүстэрэ ууланна, Силигир муруннара сыыҥтанна. С. Васильев

туохт.
1. Көбүс-көнөтүк тардыллыбыт, тыҥаабыт курдук көнө буол. ☉ Быть туго натянутым, не свисать
Таба маамыкта чиккэйиэр диэри ойон баран, умса холоруктаан, эргичис гынна. Болот Боотур
Мас эрдиилэр хамсаан сардыр-сурдур тыаһыылларын кытта баарса холбоммут быата тыҥаата, чиккэйдэ. И. Никифоров
Итини кытта сэргэ күөгүбүт быата чиккэйэ түһээт, харбыс гынна. В. Тарабукин
2. Төбөҕүн, көхсүгүн кэннин диэки ыытан, көбүс-көнөтүк чыначчы тутун. ☉ Выпрямиться, вытянуться в струнку, встать навытяжку
Төрүт да уһун, синньигэс Булочкин чиккэйиэҕинэн чиккэйэн, чоноллон турарын көрүдьүөстүк көрдө быһыылаах. Амма Аччыгыйа
Итиччэни истээт, кыра уҥуохтаах хара киһи үөрүүтүттэн эккирээбэтэ эрэ, чиккэйиэҕинэн чиккэйэн тойонун өрө көрөн турда. ВНГ ГОПХ
Хохуол төбөтүн силигир гыннарбыта, устурууна курдук чиккэйбитэ. М. Горькай (тылб.)
3. кэпс. Өлөн, тыыллан сыт. ☉ Умереть, протянуть ноги
Сэмэн чиккэйэ сытар эр киһи хонноҕун аннын туппахтаан көрдө. Н. Якутскай
[Эмээхсин] чиккэйэн, аны кимтэн да куттаммат, кимтэн даҕаны дьиксиммэт буолан сытар. А. Сыромятникова
Охонооһой, төбөҕө таптаран, Туймааран тыастаахтык оҕунна, Чиччигинээн, иҥиирин тартаран, Дьигиҥнээт, чиккэйэ оҕуста. Дьуон Дьаҥылы
ср. туркм. дикелмек ‘выпрямляться, распрямляться’

даҕ.
1. Киэҥ эҥсиилээх. ☉ Громкий, гулкий, раскатистый
[Ойуун] дүҥүрүн дөрүҥ-дөрүҥ охсо-охсо, эҥсилгэннээх дириҥ куолаһынан кутуран барда. Саха сэһ. 1977
△ Күүстээх дьайыылаах (хол., тыл-өс, уу сүүрүгэ эҥин). ☉ Оказывающий на когочто-л. сильное воздействие, влияние, напряжённый, выразительный (напр., о речи, потоке воды)
Арыт очуос таас үрдүгэр тахсан өр санаарҕаан олорор буолар уонна, ытаан эрэр курдук, эҥсилгэннээх тойугу туойар. Н. Якутскай
Эҥсилгэннээх тыал хаары сиксийэр, ытыйар, Мэхээчээн сирэйин-хараҕын хаардаах тыал быһыта сынньар. В. Протодьяконов. Өрүс устуута үлүскэннирэр, эҥсилгэннээх сүүрүктэрэ эрилиһэллэр. В. Лунин (тылб.)
2. Тымныынан аҥылыйар, уорааннаах. ☉ Обдающий холодом, веящий прохладой
[Ыарҕа] Ити кууран турдахпына, илинтэн-арҕааттан хатайдаан Эҥсилгэннээх тымныы тыал Илигир-силигир сипсийэн Ириҥэ мэйиибин илдьи ытыйда, Иэрэгэй гына ибили сахсыйда. Саха фольк. Көмүөл мууһа Көтөҕүллэн устара Көрөргө кэрэ буолааччы, Элиэнэ эбэм Эҥсилгэннээх уорҕата Эппэҥнии, долгуҥнуу турааччы. М. Ефимов
Ол ырыых-ыраах баар куруутун мууһу бүрүнэн турар эҥсилгэннээх байҕал эҥэригэр кыракый дьодоҕон мастаах-оттоох киэҥ туундараны санатара. А. Сыромятникова

1. аат.
2. Төрөппүт оҕолоох дьахтар. ☉ Мать
   Ийэтэ оҕотун сүүһүттэн эмиэ убураан ылан баран, эргиллэн утуйан барбыта. Суорун Омоллоон
   Ийэтин кыыс эрдэҕинээҕитин курдук, имэрийэн эрэрдии унаарыччы көрбүт саһархай харахтаах, мап-маҥан төгүрүк сирэйдээх, тэтэркэй иҥнээх. Софр. Данилов
   Кини санаатыгар, орто дойду үрдүгэр бу таптыыр ийэтиттэн ордук үчүгэй, аһыныык уонна күүстээх ким да суоҕа. Н. Якутскай
3. Оҕолоох тыһы сүөһү, кыыл, көтөр. ☉ Самка, имеющая детеныша
   Тыы дьигиҥнээбитигэр маатыргыы түстэ [кус оҕолорун] ийэлэрэ. Софр. Данилов
   Тиий да торбосторгун ийэлэриттэн араартаа. М. Доҕордуурап
   Кини [бөрө] хас да сыллааҕыта ийэтин үөрүгэр сылдьан итинник сыттаах кыылларга түбэһэн, бэрт аһы аһаан турардааҕа. Р. Кулаковскай
4. кэпс. Дьиэ үлэтин, кэргэттэрин көрөр-харайар дьахтар. ☉ Женщина, ведущая домашнее хозяйство, хозяйка
   Дьукаахтарбыт ийэлэрэ Настааччыйа, этэр тылын иһитиннэрэ үөрэммит киһи быһыытынан, эрэмньилээхтик күөрэлдьитэн саҥарбыт, томтоҕор хоҥоруулаах, үрдүк уҥуохтаах хатыҥыр эмээхсин. Амма Аччыгыйа. Ыал ийэтэ, түҥтаҥ таҥнаат, аанын аһар. А. Федоров
5. Муҥха ньолбоҕор быһыылаах саппыйа курдук чааһа (үксүгэр тард. ф-ҕа турар: ийэтэ - балык онно муҥха кынаттарыттан үтүрүллэн киирэн, хааттаран мунньуллар). ☉ Средняя часть невода, куда попадает рыба, мотня (часто употр. в ф. принадлежности: ийэтэ)
   Ийэтиттэн сибилигин аҕай сүөкэммит кып-кыһыл лабычааннаах лэчигирэс соболор …… ыраас мууска кутуруктарынан охсуоланан өрүтэ тэйиэккэлии, лаһыччахтыы сыппыттар... А. Бэрияк
   Кумахха, ийэ иһигэр, быластаах сыаҕаан (сыалыһар) баҕайы бөҕүллэҥниир. Н. Габышев
   Арай Урустаан көрбүтэ муҥха ийэтин түгэҕэр, быспыт дүлүҥ курдук, тууччах балык ньолболло сытар эбит. ПН ТОК
6. көсп. Төрөппүт курдук саныыр, тапталлаах, ахтылҕаннаах туох эмэ (ордук манньыйан, ууллан эбэтэр киэн туттан этэргэ). ☉ Что-л. родное, близкое (говорится с особой нежностью или гордостью)
   Кини [күн] айымньылаах сардаҥата бу сир ийэни угуттуур, сырдатар буолан киһи тылынан сатаан хоһуйбат кэрэ мичил дьүһүннээх буолбат дуо, доҕотторуом! Суорун Омоллоон
   Үчүгэйиэн көҥүл сылдьар, бу сир ийэ түөһүгэр көҥүл хаамар, бу ыраас салгынынан көҥүл тыынар! Т. Сметанин
   Кэскил, үлэ, бөҕө эйэ, Киһи аймах таптала Күүрэр, түмсэр киинэ буолла Сэбиэт сирэ - мин ийэм. П. Тобуруокап
7. даҕ. суолт.
8. Оҕолоох, туҥуй буолбатах, урут эмиэ төрөөбүт (тыһы кыыл, сүөһү, көтөр туһунан). ☉ Имеющая детенышей (о самке животных, зверей)
   «Бу эйиэхэ!» - Лев …… бартыбыалыттан мамонт муоһуттан оҥоһуллубут оҕолоох ийэ таба ойуутун ойутан таһааран күөрэччи уунна. Р. Баҕатаайыскай
   Сайын ийэ кус от иһиттэн оҕолорун батыһыннаран киллэртиирин саһан кэтииллэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Ийэ сүөһү эрээри, аппаҕа төрөппүт. А. Сыромятникова
9. көсп. Төрөөбүт-үөскээбит, кыра эрдэҕиттэн улааппыт (үксүгэр сир-дойду туһунан). ☉ Родной, отчий
   Кини ийэ алааһыттан Арахсаары турбута. Эллэй
   Ийэ тэлгэһэбэр Им имири сүтүүтэ, Барык-сарык буолуута, Тиийэн кэлбитим баара. С. Зверев
   Саха омук дьонуттан Саллар сааскыт тухары Сата буурай махталы, Умнуллубат уруйу ийэ норуотугар, Арассыыйа албан ыччатыгар Иэскит курдук иэйэҥҥит Туттараахтаан тураарыҥ! С. Зверев
10. көсп. Дьиҥнээх, олохтоох (туох эмэ киэбин-таһаатын туһунан: хол., халааннаабыт өрүс уу ылбыт биэрэгэ, боротуохалара киирбэттэр, дьиҥнээх сүнньэ; күөл таһымнаан тахсыбыт сирэ аахсыллыбат, бэйэтин дьиҥнээх хаатын иһинээҕи уута). ☉ Настоящий, собственный (напр., об исконном русле реки, не считая проток и тех мест, к-рые залиты половодьем)
    [Уот кудулу байҕал] Күндүл күөх көхсүгэр Көтөр кынаттаах Көччүйэн үөскээбит, Ийэ киэлитигэр Көмүс хатырыктаах Эгэлгэ балыга Эммэнийэ элбээбит. С. Зверев
11. көсп. Эдэр маһа суох, лиҥкинэс, улахан, сиппит мастаах (тыа туһунан); сиппит, улахан (тиит, хатыҥ туһунан). ☉ Без молодой поросли, из одних взрослых деревьев (лес)
    Ок-сиэ, ким манна бу курдук хара мастаах ийэ тыа үүнэн тахсан күнү-ыйы хаххалаатын диэн анаабыта буолуой? Н. Неустроев
    Ийэ хара тыа иэнинэн сыыйыллан, үөдэнтаһаан буолан, үрэллэн сытарын көрдүлэр. М. Доҕордуурап
    Ийэ толуу тиит куоҕайа Иэрийбэхтии куугунуур. Күннүк Уурастыырап
    Онно быар куустан, ийэ хатыҥ Дьоллоох кыыһа тиийэрбин кэтэһэр. «ХС»
    ♦ Ийэ аата ийэ - кинини (ийэни) киминэн да солбуйбаккын диэн этии. ☉ Мать никем не заменишь, она у нас единственная (букв. мать есть мать)
    Бука, оҕолорбутугар ийэлэрин сүтэрии охсуулаах буолуо... Ханныгын да иһин ийэ аата ийэ буоллаҕа. Далан. Ийэ курдук ийэттэн төрөөбүтүм (айыллыбытым) фольк. - дьоһун-мааны холоонноох ийэттэн төрөөбүтүм (төрүппүнэнууспунан эйигиттэн итэҕэһэ суохпун). ☉ Я родился от достойной, почтенной матери (происхождением нисколько не хуже других). Мин да аҕа курдук аҕаттан айыллыбытым, ийэ курдук ийэттэн төрөөбүтүм. Саха фольк. Ийэлээтэр ийэм фольк., үрд. - ийэни арбаан, улуутутан, киниэхэ сүгүрүйэн өрө күүрүүлээхтик туһаайан этии. ☉ Торжественно-возвеличивающее обращение к матери, подчеркивающее особое почтение, любовь к ней
    Ийэлээтэр ийэм, аҕалаатар аҕам! Дьэ күн туллара, күһэҥэ быстара буолла, хаарыан сах буолла! Саха фольк. Мин бу балаҕаны булуохпуттан, эбэлээтэр эбэм буолбут, ийэлээтэр ийэм буолбут эн эрэ бааргын. Н. Якутскай
    Ийэтигэр эппэтэх тылын этит - ийэтин-аҕатын ырыатын ыллат диэн курдук. Ийэтигэр эппэтэх тылын этиттилэр, иннин ыллылар. ТТИГ КХКК. Ийэтин хамыйаҕыттан сыстыбыт - ийэтиттэн куһаҕанын утумнаабыт, ийэтин куһаҕан өттүн баппыт. ☉ Унаследовать от матери ее отрицательные черты, качества. Ийэттэн төрүү сыгынньах - адьас, букатын таҥаһа суох. ☉ соотв. в чем мать родила, в костюме Адама и Евы
    Улаатан, ситэн баран, ол дьахтар мүччү туттаран, тохсунньу ыйга, ийэттэн төрүү сыгынньах күрээн, бу суол устун атахбалай мэнээк сүүрбүт уонна биир суон тиит төрдүгэр, олорбутунан, тоҥон өлбүт. Болот Боотур. Ийэ-хара көлөһүнэ саба түстэ (таҕыста, тоҕунна) - үлэлээн-хамсаан, сылайан-элэйэн улаханнык тириттэ. ☉ Сильно вспотеть, изойти потом
    Эрбантей икки киһи сүгэһэрин сүгэн, ийэ-хара көлөһүнэ тохтон, баар күүһүнэн айаннаан, тиийэн кэллэ. Эрилик Эристиин
    [Оҕонньор] ийэ-хара көлөһүнэ саба түстэ, уй-май баран сыттыгар туора сыппахтаата. М. Доҕордуурап
    Уйбаанабына эмээхсин Саха сирин быйаҥнаах буоругар эдэр сааһыттан кырдьыар диэри элбэх ийэ-хара көлөһүнүн тохпута. С. Никифоров
    ◊ Ийэ буор - 1) сир кырсын ылбыт кэннэ кэлэр ыраас, чиҥ араҥа. ☉ Подпочвенный слой; слой земли под дерном; основной слой земли
    Ийэ буоругар диэри хас.  [Манньыаты] Ийэ буор хотун харайан сыттаҕа. И. Гоголев
    Сааһын-үйэтин тухары сытар ийэ буорун булларан баран, тиэтэл муҥунан иинин томточчу буор кутан, көмнөхпүт ол! «ХС»; 2) ким эмэ төрөөбүт-үөскээбит, улааппыт сирэ (ийэ дойду диэннээҕэр кыараҕастык өйдөнөр: хол., төрөөбүтүөскээбит өтөҕүҥ, алааһыҥ, оройуонуҥ). ☉ Родная сторона, родное пепелище (место, где находится родной дом, - имеет более узкое, чем в ийэ дойду, значение)
    Оо, кэрэтин, баайын, төрөөбүт ийэ буорум! Суорун Омоллоон
    Тэлгэһэттэн тэлэһийэн сырыттахха, Алаастан арахсан сырыттахха, Иитиллибит ийэ буор Эчи ахтылҕаныан! Т. Сметанин
    Ийэ дойду көр дойду. Биһиги биир ийэ дойдулаахпыт - Арассыыйа.  Ийэ дойдуга сылга уонунан тыһыынчалаах түүлээҕи туттараллар. И. Данилов
    Тыйыстыҥы, ол эрээри бэйэҥ туспа кэрэ, дьикти буоллаҕыҥ, мин хоту ийэ дойдум! Н. Заболоцкай
    Ийэ дойдуларын тыатын сытын бэйэлэригэр иҥэрбит оҕолор ханна да сир уларыйыахтара суоҕа. С. Ефремов. Ийэ кут итэҕ. - былыргы саха өйдөбүлүнэн: үс куттан саамай сүрүн кут (дьахтарга айыыһыт ийэ куту иҥэрдэҕинэ оҕо үөскүүр. Киһи өллөҕүнэ анараа дойдуга ийэ кута барар. Өскөтүн оҕону наһаа улаханнык куттаатахха, ийэ кута «тэйэн биэрэр», онон сааһын тухары ыарыһах буолар). ☉ Главная из трех частей души человека (букв. мать-душа; согласно религиозным представлениям якутов, при зачатии ребенка она внедряется божеством Айыысыт в женщину-мать
    Если сильно напугать дитя, то у него ийэ кут «отскакивает», от этого он на всю жизнь становится робким и болезненным. Ийэ кут крадут и мучают злые духи, отчего человек болеет; после смерти человека в загробный мир переходит именно эта часть души). Ийэ буорга Ииннэнэр күммүтүгэр Ийэ куппутун Илдьэ барыталаар. Өксөкүлээх Өлөксөй
    [Көмүс күн] өрөһүлтэтэ суох өлөр өлүү тирээтэҕинэ этирик түөстээн эрэйдээбэккэ, эппитин-хааммытын эммэккэ салгын куппутун саба тут, ийэ куппутун илиигэр ыл. Эвен фольк. Мин бүгүн Буор кут, Ийэ кут, Салгын кут Дууһабыныын кэпсэтэбин. Н. Босиков. Тэҥн. буор кут, салгын кут. Ийэ кылын - 1) эр киһиэхэ кэргэнин ийэтэ. ☉ Теща
    Эн үчүгэй кийииккэ тиийэн ийэ кылын буол. Далан
    Оттон Кириһээн бирикээсчик буолбутун …… Сургууһут Соппуруон уонна урукку бирикээсчик - Микиэйэп ийэ кынна Мааппа эмээхсин сөбүлээбэт этилэр. Д. Таас
    «Тукаам, Петя, кэл, аһаа»,- дии-дии, ийэ кынна чарапчыланан көрө турар эбит... М. Доҕордуурап; 2) кэпс. көннөрү кэпсэтиигэ эр киһиэхэ кэргэнин дьахтар өттүнэн аҕа саастаах аймахтарын: эбэтин, эдьиийин (көр аҕас кылын), аҕатын, ийэтин эдьиийдэрин, балтыларын; абаҕатын, убайын, таайын кэргэннэрин (көр тастыҥ ийэ кылын) - эмиэ ааттыыллар. ☉ В просторечии может обозначать: а) бабушку жены, б) старшую сестру жены (см. аҕас кылын), в) тетку жены, г) жену родного или двоюродного брата жены, д) жену родного дяди жены (см. тастыҥ ийэ кылын)
    Ханныгын да иһин тастыҥ ийэ кынным буоллаҕыҥ гынан баран, бүгүн куһаҕан тыллаах - өстөөх кэлбиккин. С. Курилов (тылб.). Ийэ кыыл итэҕ. - 1) былыргы саха өйдөбүлүнэн: ойуун кута; ойуун кута иҥэриллибит кыыла, көтөрө (үксүгэр: эһэ, бөрө, ыт, хотой, суор). ☉ По представлениям древних якутов: дух шамана; воплощение души шамана - животное (обычно медведь, волк, собака, орел, ворон), в которое шаман вселяет свою душу (букв. мать-зверь); 2) ким эмэ таҥара оҥостор, сүгүрүйэр кыыла. ☉ Тотем
    Сэргэ түҥ былыргыттан, инньэ ийэ кыылтан …… көмүскэли көрдүүр, эрэйэр сахтан, күн бүгүҥҥэ диэри …… үйэлэри уҥуордаан, ити киэн туттуулаахтык хардыылаан кэллэ. Багдарыын Сүлбэ. Ийэ мас - 1) мас таһын суорбут кэннэ кэлэр чиргэл, кытаанах өттө (былыр аалга үөс гыналлара эбэтэр өһүө маһа буолара). ☉ Ошкуренный ствол дерева (используется как основная доска лодки, киль судна, матица); 2) эргэр., харыс т. өлбүт киһини уган көмөр хоруоп. ☉ Гроб; 3) эргэр., харыс т. өлбүт киһини көмөргө иин түгэҕэр халыҥ хаптаһыннарынан хоппо курдук оҥоһук (хоруобу буор баттыырыттан харыстаан). ☉ Ящик из грубых досок, внутри которого устанавливался тесовый гроб с покойником, чтобы на него не давила насыпаемая сверху земля
    Эрдэтээҥи «чинчийээччилэр» ийэ маһын хаппаҕын алдьаппыттар. «Кыым». Тэҥн. тэбиэх. Ийэ сайын поэт. - от-мас ситэн, силигилээн, куйаас түһэн сайын саамай муҥутаабыт кэмэ. ☉ Самая лучшая пора лета (букв. мать-лето)
    Сырдык күммүт тыкпыт, Сылаас кыымын ыспыт, Итии-куйаас түспүт, Ийэ сайын күлбүт. Күннүк Уурастыырап
    Сырал куйаас сыламнаан Ийэ сайын эргийдэ, Хара тураах дааҕырҕаан Халыҥ тыаҕа кирийдэ. П. Тулааһынап
    Ийэ сир көр ийэ дойду. Нууччалар, украинецтар, татаардар, сахалар …… Арассыыйа бары норуоттара биир дьиэ кэргэнэ буолан, күүстэрин түмэн, дьоллоох олоҕу туталларын, …… ийэ сири бука бары көмүскүүр-харыстыыр улуу иэстэрин туһунан эттэ. Амма Аччыгыйа
    Хаанымсах агрессор эһиннэҕинэ, хара дьай ийэ сиртэн халбарыйыа, хаан тохтуута уурайыа, дириҥ ынчык эстиэ. Суорун Омоллоон
    Ийэ сирбит иннигэр мэктиэ тылбыт бэриллэр. Эллэй. Ийэ тыл - төрөөбүт тыл, кыра оҕо эрдэхтэн саҥара үөрэммит тыл. ☉ Родной язык, родная речь
    Утаттахха сөрүүн ууну Уймахтаан да ылбыттан Ордук истиҥ дуоһуйууну Буллум ийэ тылбыттан. Р. Баҕатаайыскай
    Аҕыйах ахсааннаах бытанан олорбут хотугу норуоттар ыраахтааҕылаах Арассыыйа бэйэлэрин ийэ тылларынан суруктара-бичиктэрэ суоҕа. «ББ»
    Улуу нуучча омук тылын Ийэ тыл тэҥэ биллилэр. Эллэй. Ийэ уу - 1) күөл (үрэх, өрүс) саамай дириҥ сирэ. Атын өттүнээҕэр тымныы уулаах буолар. ☉ Самое глубокое место в озере, в реке, основная впадина с холодной, студеной водой
    Идэмэрдээх тымныы ийэ ууларга иһитэн биспит Искэхтээх балыга - Искэҕин ыан, Ирбэнньик ыччаты элбэттэ. Өксөкүлээх Өлөксөй; 2) үрэх, өрүс бэйэтин олохтоох уута. ☉ Вода основного русла реки
    Боруоданы сууйарга аналлаах уу …… комбинат ортотунан дохсун дьулусхан курдук суккураан ааһар уонна эмиэ ийэ уутугар төннөр. И. Данилов. Ийэ ууһа - 1) былыр уус баһылыгынан дьахтар буоларын саҕанааҕы кэм. ☉ Матриархат
    Үс күлэр ньүкэни Үс үйэ тухары Үллүбэт гына Үлтү тэпсиэхтэрэ, Ийэ уустары Имири быһыахтара. П. Ойуунускай
    Эпоска ийэ ууһунан олоруу тобоҕо баара эмиэ ыйыллар. Эрчимэн; 2) эргэр. аҕа ууһун сороҕо: биир удьуор аймахтыы дьон. ☉ Материнский род (каждое из ответвлений отцовского рода)
    Ама мин курдук үтүө киһи Хара-Массар ийэтин ууһугар төрүө дуо? Эрилик Эристиин. Ийэ хотун (хотун ийэ) - сир-дойду иччитин ытыктаан, киниэхэ сүгүрүйэн хоһуйан ааттааһын. ☉ Церемонно-почтительное обращение к духам-хозяевам какой-л. местности, реки и т. д. (букв. мать-госпожа, госпожа-мать)
    Айыыһыт хотун ийэм.  Аҕыс адаардаах аартык ийэ хотуну арыйбытынан барда. П. Ойуунускай
    Симэһининэн силигирбит Сир ийэ хотун Сиэр биэ Сиэлинэн тэлэйэр Силик сибэккитэ Сиэттиһэн тахсан сипсиһэ кэпсэппитэ. С. Зверев
    тюрк. ана, инэ