дайдар диэнтэн хай
аата. Симэхтээх аттары Кийииттэр мииммиттэр, Дьоруонан дайдарыы Тугун дуол билбэттэр. Күннүк Уурастыырап

дибдий диэнтэн дьаһ
туһ. Бу хара систэри ортолорунан солко лиэнтэ курдук субуйа соломмут, тимир суолу дибдитиэхпит. Амма Аччыгыйа
Сахалыы симэхтээх аттары миинэн хаамтаран дибдиттилэр, сиэллэрэн сэгэттилэр. И. Федосеев

сиэдэрэй диэнтэн, атаах.-аччат. Сиэдэрэйкээн симэхтээх Сибэккилэр үүннүлэр. Л. Попов
Сиэдэрэйкээн хоско Сиэтэн киллэрбитэ. М. Ефимов
Сибэккилээх ойуулардаах Сиэдэрэйкээн былааттардаах Ыанньыксыттыыр кыргыттарбыт Ырыалара кылбаарыйбыт. П. Тобуруокап

аат., эргэр. Туох эмэ үчүгэйдик ыпсарыллыбыт, тигиллибит сиигэ. ☉ Крепкий, прочный шов чего-л.
Дьиппиэһиннээх симиир. ПЭК СЯЯ
Саамал кымыһы санаатынан хамната турар буоллун диэн, бичиктээх биһиэйэхтээх, симэхтээх бииллээх дьиппиэһиннээх симиирдэрин сириэдитэн кэбиспиттэр. ПЭК ОНЛЯ I

сири иһит көр иһит III
Сири иһит олус үчүгэй оҥоһуулаах, улахана да сүрдээх — омуна суох билиҥҥи тимир буочука саҕа. «Чолбон»
Симэхтээх сири иһиттэргэ арыылаах кымыс дэбилийэ турар. «ХС»
ср. монг. шир ‘кожа, шкура (крупного рогатого скота)’

сыһ. Сэргэстэһиннэри, кэккэлэһэ буолар курдук. ☉ Рядышком, бок о бок
Сэлэбит быатын Сэргэттэн сэргэтигэр эрийэн, Сиэллээн ситэрэн Сиэр кулуну Сиэттиһиннэри иилэммит Ситэрэн ииппиппит. Саха нар. ыр. II
Ол уһаайахха Симэхтээх сири иһиттэри Сиэллээх ситии быанан Сиэттиһиннэри, ситимнии ыйаатылар. Өксөкүлээх Өлөксөй

көр айгырас
Айгырастаах симэхтээх, Алтан көмүс дыбарыаскар Абыраллаах күндү малбын Айылгылаах анал тааспын, Аһатыахсиэтиэх буолаҥҥын, Албаҕалаан ылбытыҥ. Эллэй
Билигин бу кулууп түннүгүнэн арыы хатыҥ айгырастаах симэҕэ Тэлибириирин эһиги бэйэҕит көрөҕүт. М. Доҕордуурап
Барылаччы симэммит, Баараҕай таһаалаах, Айгырастаах силиктээх Аар харыйа Аҥаарыйар ааттааҕа Аарыгыран көһүннэ. Н. Ефремов

даҕ. Бытааннык улаатан, кыра, намыһах. ☉ Низкорослый, отставший в росте
[Бүлүү өрүс] Илин өттүнэн Симэхтээх эктэл дьахтар Бэһэл бэрдьигэһэ бэрчийбит. Саха нар. ыр. Курусуобай массыынаҕа олороммун Бэс мастаах, Бэһэл хайалаах, Бэттиэмэ оттоох «Бэстээх» эбэ хотуҥҥа Битигирэтэн тиийдим. Е. Иванова
Хотугу бэһэл мастар ортолоругар сибирскэй кедр модун кыаҕынан уонна улууканнаах кэрэтинэн ордук сөхтөрөр. «Кыым»

аат., фольк. Олус сэргэх, элэстэммит киһи. ☉ Очень подвижный, суетливый человек, непоседа
Кылдьыылаах симэхтээх Эргичийэр эмэгэтим, …… Эһиэхтэнэр дьэргэстэйим, Кырбастанар Куоҕалдьыма! П. Ойуунускай
Эн дьиэрэҥкэй Эн дьэргэстэй: Сонуҥ - манна! Бэйэҥ онно! «ХС»
Сэрэн, эйигин, дьэргэстэйи, мин оһох анныгар кутуйахтарга уган биэриэм, оччоҕо начаас өйгүн-төйгүн булуоҥ! М. Горькай (тылб.)

даҕ. Үүнүүлээх, үчүгэйдик үүммүт оттоох (ходуһа туһунан этэргэ). ☉ Травянистый, обильно поросший травой
Мандардаах мастаах, Оһуордаах оттоох, Сибэкки симэхтээх Сир ийэ Хатын. Өксөкүлээх Өлөксөй
Дьиэ-буо! Толуу оттоох ходуһам, Тоҕо хаама сылдьаммын, Кэлим оккун тэлгэтиэм, Кэтит иэҥҥин сэлэлиэм. И. Чаҕылҕан
◊ Оттоох үөрэ — от тумалаах үөрэ. ☉ Похлёбка со съедобной травой (полынью-чернобыльником)
Көҕөлөҥ үөрэҕэ көҕүйбүт, Оттоох үөрэҕэ умсугуйбут, Бэстээх үөрэҕэ мэҥийбит, Бутугаһы бурулаппыт. Өксөкүлээх Өлөксөй