ж. сиппэрэҥ, силбик.

сущ
(ж. р., мн. ч. нет)
өксүөн, силбик, сиппэрэҥ

көр сиппэрэҥ
Курулаччы кутта ардах, Омуна тугун сүрэй! Силбирэҥҥэ хата кырдал Отун охсор үчүгэй. М. Ефимов
Эн [муусука] сааскы этиҥнэр эдэр эрчимнэринэҕин, Сиикэрэ түүннэр силбирэҥнэринэҕин. В. Дедюкин

аат. Ардах былаастаах хаар, күһүҥҥү, сааскы сиппэрэҥ. ☉ Осеннее или весеннее ненастье, когда идёт снег вперемешку с дождём
Аны тыраахтары, хайдахтаах да хаар-ардах буолбутун иһин, бааһынаттан хамсатымаҥ. П. Егоров

даҕ., түөлбэ. Инчэҕэй, киһини илитэр сиппэрэҥ. ☉ Мокрый, слякотный (о дне, погоде)
Былытттаах, биспэх күн. «Кыым»
Кэнникинэн мөлтөөбүт биспэх самыыр аһынна. Н. Заболоцкай
Сииктээх-сыырастаах хаспахпыт аттыгар, тымныы уунан суккуйа уһуурар мотопомпа чугаһыгар уонна сыыр хаххатыгар наар биспэх ардахтаах биһээл күҥҥэ бутукунаһар курдукпут. Н. Габышев

түөлбэ., көр сиппэрэҥ
Кутуу суол бүппүтэ …… ону кытта күһүҥҥү липпэрэҥҥэ «Урал» массыыналар, «Белорустар» тоҕута сүүрэн кэбиспит оҥхойдоох-хаспахтаах суоллара. Далан
Мантан инньэ улам тымныйан барыа, күһүҥҥү липпэрэҥ кэлиэ, халлаан бороҥнуҥу ыстаал өҥнөнүө. «ХС»
Күһүҥҥү липпэрэҥҥэ массыыналар хайыта сүүрбэтэхтэринэ, …… аспаал курдук көнө суол кыһыны быһа килэрийэн туруо. «ХС»
ср. эвенк. либгэ ‘первый мокрый снег’

I
даҕ., кэпс. Бытаан (сэлии), сэлбэҥ (айан). ☉ Самый тихий (о рыси лошади), тихий, лёгкий (галоп)
Саппараҥ айан ыраах тиэрпэт. ПЭК СЯЯ
II
көр сиппэрэҥ
Сииктээх, саппараҥ күҥҥэ-дьылга кинилэр балтараа суукканы быһа сатыы айаннаабыттара. Софр. Данилов
Өр тохтообокко саппараҥ, тымныы, чаастатык хаардаах ардах түһэрэ. МЛФ АҮө

аат. Сиппэрэҥ, силбик. ☉ Дождь со снегом, слякоть
Хаайыылаахтар Киренскэй куораттан хаары-сиири аннынан сатыы Иркутскайга айаннаабыттара. П. Филиппов
Күһүҥҥү тыал арыт хантан эрэ былыты үүрэн аҕалан, хаар-сиир аргыстанар. В. Миронов
Кыыллар хаартан-сииртэн, тыалтан, тымныыттан саһан ырыганнаабыт, хаспаҕы булбут буолуохтарын сөп. ГНК ТССМ
△ Халыҥ хаар. ☉ Толстый слой снега
Ол кэмҥэ чугастааҕы сэппэрээк быыһыттан хаар-сиир буолбут улахан ыт ойон тахсыбыт. Далан
Таах хаар-сиир сиэҕинээҕэр, оҕолорбор хааһылаан биэриэм диэммин тооруссаны чооруостаһабын. Айталын
Сылгы хаара-сиирэ суох далга төһө да элбэх оту сиэппит, уулаппыт иһин, сүгүн көнөн биэрбэт. ОГИ С

даҕ.
1. Ардыы турар, ардах түһэ турар. ☉ Дождливый; ненастный (день)
Биир ардахтаах боруҥуй киэһэ холумтаннарын таһыгар айдаара олордохторуна, Сэмэн оҕонньор таһырдьаттан унньулус гына түстэ. Амма Аччыгыйа
Таһырдьа, ардахтаах сиппэрэҥ күн буолан, хараҥа. Н. Лугинов
Биир сүрдээх ардахтаах күһүҥҥү күн суруйааччылар бырабылыанньабыт мунньаҕа буолла. «ХС»
2. Сотору-сотору ардыыр, тохтообокко кэлэн түһэ турар. ☉ Дождливый, с частыми дождями (лето, осень)
Быйыл ардахтаах дьыл буолара буолуо, кус түөһүн уҥуоҕа хааннаах. И. Гоголев
Быйыл саас хатыҥ уута элбэхтик сүүрдэ, онон быйыл улахан ардахтаах сайын буолуо. В. Протодьяконов
Быйыл ардахтаах, сылаас күһүн турдаҕына, эрдэ хаар ыга түһэн, кэнчээри үүнээйилэр ситэ хагдарыйбакка хаалбыттар. Амма Аччыгыйа
△ Өҥ, үүнүүлээх. ☉ Урожайный, плодоносный
Ардахтаах (өҥ) дьылга ый ортотунааҕы ардах ый эргэтинээҕи ардаҕы кытта холбостоҕуна, ол да курдук ый эргэтинээҕи ардах ый саҥатынааҕы ардаҕы кытта холбоһор. ВСС ППУОЯ
3. эргэр. Түүнүгүрбүт, түүнүктээх. ☉ Закисший, заплесневелый (о молочных продуктах); покрытый плесенью
Туҥуй ынах тордохтоох Тунаа маҥан тунаҕын, Аҕам анах ардахтаах Араҕас илгэ арыытын Холлоҕос иһит аайы Холобура суох куттулар. Өксөкүлээх Өлөксөй. Айахтаах амсайбатах Ардахтаах ас үрдүн Айах туттубут. Саха фольк.

аат.
1. Тустаах сиргэ чопчу бириэмэҕэ атмосфера аллараа араҥатын туруга (температурата, баттааһына, сөҥүүтэ, тыал хайысхата уонна күүһэ, онтон да атын метеорологическай көрдөрүүлэр). ☉ Погода
Күн-дьыл туһунан иһитиннэрииттэн көрдөххө, хоту улахан буурҕа, силлиэ түспүт. Далан
Киһи этин сааһын ааҕа өтөн киирэр сииктээх сиппэрэҥ күҥҥэ-дьылга кинилэр балтараа суукканы быһа сатыы айаннаабыттара. Софр. Данилов
«Таах олоруохтааҕар, хайдах күн-дьыл буоларын билгэлиибин», — диэн оҕонньорум хардарда. И. Сосин
2. Кэм. ☉ Время
Аара Өлүөнэнэн борохуотунан устан иһэн наар ырыа ыллаан оройуоннарынан куоталаһарбыт, күммүтүн-дьылбытын кылгатарбыт. И. Сосин
Күн-дьыл, күөйэ хаама сылдьан, кээрэтэн иһэриттэн куоппут диэн суох. С. Федотов
Күн-дьыл көтөнсүүрэн аастар-ааһан истэ. Н. Заболоцкай
3. Докумуон суруллубут күнэ, ыйа, дьыла. ☉ Дата. Сайабылыанньаҕар күнүндьылын ыйаар
— — Ол хонууга хантан Сэбиэти булан бэчээт уурдарабыт? — Оттон күнүн-дьылын мин суруйуом. Н. Габышев
♦ Күн-дьыл көрдөрүө — сотору кэминэн үчүгэйэ-куһаҕана биллиэ. ☉ Время покажет
Ким сөпкө этэрин күн-дьыл көрдөрүө. — Күн-дьыл көрдөрөн иһээ ини. Туох-туох буолар. Бары даҕаны таҥара илиитин иһигэр сырыттахпыт. С. Ефремов. Күнү-дьылы бараа — туһата суох дьыаланан дьарыктанан элбэх бириэмэни таах ыыт, тугу да гыммакка таах сырыт. ☉ соотв. коротать время
Тыый, дьэ, тардыас киһи буоллаҕа, үлэҕэ саамай сөптөөх киһи, кими кытта кэпсэтэн күнү-дьылы барыаҕай! П. Ойуунускай
[Егор Егорович:] Оттон, дьэ ол ону [ким бассабыыгын] билэр наадаҕа, доппуруос дуомун оҥоруоҕуҥ. [Дмитриев:] Ээ, оттон оннук ини, күнү-дьылы бараан. С. Ефремов
Хамначчыттар …… дьуоҕулаан, үлэттэн куота, күнү-дьылы барыы сатаабыттара киниэхэ суох этэ. А. Сыромятникова. Күнү-дьылы тардыма (тутума) — бириэмэни таах, солуута суох ыытыма. ☉ Не теряй времени даром, не тяни время
Хата күнү-дьылы тутума, таах сыгааннаан тылласпат, баттыыр буоллаххына баттаа, оттон суох буоллаҕына суох — атырдьах маһын курдук арахсабыт. Суорун Омоллоон
Ээ, чэ бара охсуох түргэнник. Күнү-дьылы тардымыах. С. Ефремов. Күнү-дьылы ыыппакка — тутатына, суһаллык. ☉ Не теряя времени зря, как можно скорее
Күнү-дьылы ыыппакка, кинээскэ этэн, биир, түөрт уон сыл устата оттуур ходуһа оҥосторго, нэһилиэктэн көҥүллэтэ охсуохха. Күннүк Уурастыырап
«Чэ, тоойуом, күнү-дьылы ыыппакка, тахша оҕуш», — Болугур оҕонньор ыттарын сиэтэн дьон суолун батыһа хаамар. Н. Якутскай
◊ Күнү-дьылы билгэлээһин — күндьыл хайдах буолуохтааҕын эрдэттэн сибикилээн билии. ☉ Прогноз погоды
Синоптиктар бөлөхтөрө үлэлиэҕэ, күнүдьылы билгэлээһини утумнаахтык биэриэҕэ. «Кыым». Күнү-дьылы билгэлээччи — күн-дьыл хайдах буолуохтааҕын эрдэттэн сибикилээн билиинэн дьарыктанар киһи. ☉ Специалист по прогнозированию погоды, метеоролог
Ити кэмҥэ күнү-дьылы билгэлээччилэр балаҕан ыйа ардаҕа суох буолуо диэн иһитиннэриилэрэ дьон санаатын аһары көтөхпүтэ. «Кыым»