сааныс диэнтэн хай
аата. Сир үллэһигэр сирии-талыы, мыынсыы-үөрсүү да элбэҕэ, бэйэ-бэйэни саансыы да баара. Айталын

мэччий диэнтэн дьаһ
туһ. Ынаҕы сир ырааҕын кэрэйбэккэ, аһы лыктаах сиргэ талан мэччитиэххэ наада. М. Доҕордуурап
Арсен куйаас оро йун саҕана ынахтарын титииккэ баа йан аһатарга, түүн эрэ мэччитэргэ быһаарынна. А. Фёдоров

аат. Сирии-талыы, талымастаныы. ☉ Строгость, требовательность в выборе, разборчивость, привередливость
[Балыксыттар] илимнэрин киэһэ күн киириитэ үтэр, сарсыарда күн тахсыан иннинэ көрөр идэлээхтэр. Ити барыта бэйэлэрин талбаланыыларыттан буолбакка, кыһалҕаттан тахсар. И. Данилов

тойоннооччу диэн курдук
Бу күннэргэ тойонньут, таайааччы, сүбэлээччи эрэ элбиир. Н. Якутскай
Киһи кыыллыын күөн көрсөрүн Тойонньут дьон тэҥэ буолан Толуу тииттэр эрэ бүгүн Одуулуохтара уорастыйан. И. Гоголев
Киһи саҥатыгар истибит эрэ барыта тойонньут буолар: сирэр-талар. Дапсы

сыһ. Эҥин-эҥинник, араастык, тус-туспатык. ☉ Разно, поразному, неодинаково
Сороҕор, Украина көрдөөх частушкаларын ыллыы-ыллыы, атахтарын араастаан хамсатан, кырабаакка олорон эрэ уохтаахтык үҥкүүлүүр. Амма Аччыгыйа
Кини араастаан бэйэтин аралдьытына сатаан кэбистэ да, бэҕэһээҥҥи түбэлтэ өйүттэн тахсыбат. Софр. Данилов
Бука, биһиги суохпутугар икки эмээхсин кийииттэрин араастаан ырытыахтара, сириэхтэрэ-талыахтара. Далан. Тэҥн. араастык

баай I диэнтэн дьаһ
туһ. Коловоротов сүүлэ испит тобугун, Вася тостубут харытын баайтаран бүтээт, тугу булбуттарын биир сиргэ чөмөхтүүр үлэҕэ киирдилэр. Амма Аччыгыйа
Ойууннар олбохторугар олоруохтарын иннинэ бэйэлэрин солко куһаатынан нотуруускалыы баайтарбыттара. Н. Якутскай
[Хобороонньо] эмин испэт – сирэр-талар, Кэмпириэһин уһултарар, Эмиэ тута баайтарар, Кэлтэй мөҥөр-уордайар. Күннүк Уурастыырап

сыһ.
1. Сирэ-тала барбакка, аҥаар кырыытыттан имири-хомуру. ☉ Неразборчиво, небрезгливо, прожорливо (есть). Бордук аһаа
□ [Минньигэһи элбэхтик сиэбэт оҕо] тугу барытын бордук аһыыр, доруобай буола улаатар. ЧКС ОИиСТ
2. көсп., кэпс. Мараны, барбаҕы тумна сатаабакка; маратык, кэр-дьэбэрдик. ☉ Неразборчиво, непритязательно (относиться к чему-л.). Бордук быһыылан

туохт. Кыыһыран, суоһурҕанан төбөҕүн хамсаппахтаа, илгиэлэн. ☉ Дергаться, мотать сердито головой, демонстрируя свое недовольство, нервозность, грубость. Күнүс ууллан, түүнүн тоҥон, Күлүк сири талан хонон, Күөллэринэн, үрэҕинэн Күндээр муоста тэлгэтинэн, Кындыалана, илгистэ Кыһын кимнэр кимэн истэ. Күннүк Уурастыырап
Өрүүнэ эмээхсин кыракый бэйэтэ кындыаламмыта, сирэйэхараҕа турбута сүрдээх. В. Ойуурускай
Холунун ыгыта тардыалаабытыгар ат төбөтүнэн икки өттүн диэки кындыаланна, тииһин лаһырҕатта. И. Никифоров

аат. Ыалдьар миэстэҕэ угуттуур баайыы (ууга илитиллибит эбэтэр эмтээх буолар). ☉ Лечебная повязка, компресс
Эмин испэт — сирэр-талар, Кэмпириэһин уһултарар, Эмиэ тута баайтарар, Кэлтэй мөҕөр, уордайар. Күннүк Уурастыырап
[Миклухо] дьиэтиттэн эмп аҕалан кэмпириэс оҥорбута уонна үрүҥ өрбөҕүнэн бааһын бэрэбээскилээбитэ. ЛНК СДьО
Иҥиирэ хоҥнон ыалдьыбыт сүөһү атаҕар маҥнай тымныы кэмпириэс ууруллар. СИиТ

сирэн силлэҥнээ — бэрдимсийэ, киэбирэ санаан сириэ суоххун сир, сирбитэ буол. ☉ Отвергать, не принимать (из мнимого чувства своего превосходства над кем-чем-л., зазнаваясь)
Сирэн силлэҥнээбитиҥ да, син бэргэһэлэнэ иһэҕин. М. Доҕордуурап
Дьэ, кыыс оҕом, сирэн-талан силлэҥнээбиккин өйдөтөрүм буолуо. В. Титов