скалить крупные и редкие зубы.

выставлять зубы, скалить зубы (о человеке).

образн. 1) скалить зубы, скалиться; 2) зиять (о ране). ырдьайыы и. д. от ырдьай=. ырдьас: ырдьас гын = момент.-однокр. от ырдьай = внезапно оскалить; зубы, вдруг оскалиться.

дьүһ. туохт. Айаххын улаханнык аппакка уостаргын сэгэтэн күл, күлэрдии тутун. ☉ Улыбаться, показывая зубы. Таһырдьа тахсыбыппыт киһибит бу ырсайа турар эбит
ср. тув. ырҕай ‘скалить зубы’

дьүһ. туохт. Күлэн, мичээрдээн сэдэх тиистэргин килэт, ырдьат. ☉ Скалить редкие зубы при улыбке, смехе. Күлэн арсайда. Мичээрдээн арсайда
□ «Мин да эдэр киһи этим буоллаҕа дии», — Тимка уоһун соттосотто салбаммыта, күлэн арсайбыта, орпут аҕыйах тиистэрэ атыгыраһан көстүбүттэрэ. Болот Боотур
Алена итэҕэйбэтэх курдук саллаат диэки көрдө. Анарааҥҥыта акаарытыҥытык күлэн арсайан кэбистэ. Кустук
телеут., шор. арсай

дьүһ. туохт.
1. Арыттаах бөдөҥ тиистэргин ырдьат, килэт. ☉ Скалить свои крупные и редкие зубы. Бүөтүр саҥата суох күлэн тиистэрэ ардьайда
□ Саҥаран ардьайа олорбут. ПЭК СЯЯ
Албастан аһаабыт аҕабыыт Аныгы олохтон абарбыт, Албаһы булбакка самныбыт, Аччыктаан тиистэрэ ардьайбыт. Эрилик Эристиин
2. Улахан арыттардаах буол. ☉ Иметь большие промежутки, просветы
Урукку киэҥ хотоннорун сыбаҕа суох эркиннэрэ, өлбүт сүөһү агдакатын уҥуоҕун курдук, ардьайан көстөр буолаллар. Н. Якутскай. Чигдиттэн туох эрэ харааран көстүбүтүн тэбиэлээтэ. Үрэллибит тимир барана ардьайан таҕыста. А. Федоров
монг. арзай

дьүһ. туохт.
1. Икки дьабадьыгын сэгэт, үөһээ тиистэргин килэт. ☉ Приподнимать уголки губ, растягивая их и слегка обнажая зубы
Эһэ …… дьабадьыта суостаахтык ыртайан, мунна сылластан, үрүҥ аһыылара килэйэрэ. Далан
△ Мээнэ, солуута суох үөрэн ырбай. ☉ Беспечно, легкомысленно улыбаться
Уоһук бүтэйдии үөрэн ыртайда, сүрэҕэ тиҥиргэччи тэбиэлээн ылла. «ХС»
2. Кыратык арылын, аппай. ☉ Приоткрываться, расходиться, разъединяться
Бэдэр бэргэһэтэ, төбөтүгэр баппакка, сыҥааҕын туһунан хайдан ыртайбыт. Софр. Данилов
ср. калм. иртээ ‘скалить зубы; открыть рот’

килэй диэнтэн дьаһ
туһ. Күрүлүүр сүүрүк уунан …… Килэтиҥ сиэркилэ иэни! П. Тобуруокап
Алаас иһин …… бэрт киэҥник паардаан, сухалаан, хара буору килэппиттэр. Бэс Дьарааһын
Күөл мууһун уу тохтон килэттэ. А. Абаҕыыныскай
♦ Тиискин (аһыыгын, анаҕаскын) килэт — 1) кимиэхэ, туохха эмэ боотурҕаа, суоһурҕан, кими эмэ куттаа (кыыл туһунан). ☉ Проявлять враждебность, скалиться, скалить зубы (о зверях)
Ити сүөһү тииһин килэтэн көрүстэ. Далан
[Ыттара] килэтэн кээстэ …… анаҕастарын. Л. Попов; 2) кимиэхэ эмэ суоһурҕан; боотурҕаа. ☉ соотв. Показывать зубы (когти — о человеке)
[Хоҥ мэйиилэр] аһыыларын килэтэн көрдөрөллөр. И. Гоголев
Тиискин биһиэхэ, үөрэҕэ суох дьоҥҥо, килэтимэ! Р. Баҕатаайыскай

дьүһ. туохт.
1. Илин тиистэриҥ килэйэн көстөллөрүн курдук уостаргын ыртаччы тутун. ☉ Скалить зубы, скалиться
Дьэргиэйэп күлэн ырдьайбытынан киирэн, Фокиҥҥа халыҥ дьаптал харчыны туттаран кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Аһыыбыттан-абабыттан ынырыктык ырдьайан ытыыр быһыылааҕым да, хараҕым уута тоҕо эрэ кэлбэтэ. С. Маисов
Көрүүй, ол бөрө тииһэ Киһи дьулайыах ырдьайар. А. Кондратьев
2. Кыратык аппайа, сэгэйэ арыллыбыт курдук көһүн. ☉ Быть раскрытым, разинутым, зиять
Күн ырдьайа киириитэ, үрэх сир анысхан тыына салгыйбытынан барда. Болот Боотур
Хандалы кылырҕаан ыыспаҕа ытыллан, Кыһыл эт ырдьайан, Өһөх хаан ыһыллан, Күннэри түҥкэтэх түрмэҕэ тиийбитэ. Таллан Бүрэ
Биллэ хараҥаран барда, арҕаа саҕахха эрэ бэрт синньигэс балаһа быһах биитин курдук кытарымтыйа ырдьайан көстөр. «ХС»
◊ Ырдьаччы (ырдьайа) быһынна көр ырдьаччы
3
[Кууһума] хаартылаан сүүйэ-сүүйтэрэ сылдьан баран, ырдьайа быстан, хоргуйан ыспыраабынньык дьиэтин куукунатыгар киирэн чаҕар кыыска аһаан баран олорор. Эрчимэн
Киэһэтин бостуук түбүгүн бэйэбинэн амсайан ырдьайа быстан, ол эрээри бэркэ астынан төттөрү айаннаһан испитим. В. Васильев
ср. др.-тюрк. йырыш ‘обнажать, оскаливать зубы’, алт. ырчай, хак. ырсай, п.-монг. ирдьайи ‘скалить зубы’, монг. ярҕайх ‘обнажать ряд чего-л. (напр., зубы)’