с. 1. (действие) холбуу туттарыы; 2. тех. (скрепа) туттарыы, туттарар оҥоһук.

поперечные скрепы санёй (из тальника); ылах талаҕа тальник, годный для поперечных скреп; ылах сыарҕа сани с поперечными скрепами (из тальника, без ремней и гвоздей).

аат.
1. Тугу эмэ туттарар туора мас, туорай. ☉ Перекладина, скрепа, прочно соединяющая части чего-л.. Олоппос биттэҕэ. Кирилиэс биттэҕэ
□ Сэттэ сиринэн биттэхтээх туос сандалыга били байтаһын биэтин уллуҥун уҥуоҕун бүтүннүү буһаран маанылаабыт. «Чолбон»
Максим чымадаанын туппутунан, остолобуой күүлэтин кирилиэһин биттэҕэр өйөммүтүнэн, туран хаалла. «ХС»
△ Сыарҕа ылах баттыга. ☉ Продольные скрепы саней
Көрбүккүт үһүөн түһэн, Сыарҕаҕыт биттэхтэрэ Төҥүргэскэ кэтиллэн, Тоһуттубут этилэрэ. Д. Дыдаев
△ Тыы туорайа. ☉ Распорка у лодки, ветки (легкой якутской лодки)
[Оппоос] тыытын сыҕарытан ортоку биттэҕиттэн аҥаар илиитинэн тардыһар. «ХС»
Айдаар биттэххэ быардыы түһэн долгуннары одуулуу, балачча саҥата суох турда. Н. Лугинов
Тыы биттэҕин анныгар бөдөҥ, эмис соболор сыталлара. Далан
△ Хотуур тэһиинэ. ☉ Самодельный железный стержень, скрепляющий основание косы
Хос биттэхтээх хотуур туурата хаһан да туура барбат. «ХС»
2. көсп. Туохха эмэ үтэн киирбит үрдүк сир. ☉ Высокая, выступающая (напр., в реку) местность
Үҥкүр үрэх биттэҕэр — Кыстык угун саҕа, Кыра буор балаҕаҥҥа Оҕонньордоох эмээхсин Уһун саастарын моҥообуттара. С. Васильев. Аан дойду Алта дьайаатыгар, Биэстэн биир эрэ биттэҕэр Кэскиллээх үйэ Кэнчээрилэттэ буолбаат? Саха фольк.
◊ Биттэх ураҕас (мас) — күрээтинньиккэ куурусса олороругар, утуйарыгар аналлаах туора сааллыбыт уһун мас. ☉ Насест
Күрүө иһигэр кууруссалар утуйаары хооҕурҕаһаллар, утуйар биттэх ураҕастарыгар, олбу-солбу көтөн тахсан лаглас гына түһэллэр. Л. Попов

аат. Сыарҕаны туора нөҥүөмаҥаа атахтарын холбуур суон талахтан оҥоһуллубут туорай. ☉ Поперечные скрепы саней (из тальника)
Ылахтар бары сүгэнэн быһыта охсуллубуттар эбит. Амма Аччыгыйа
Тутан иһэр тарыырын Дьэргэ сыарҕатын ылаҕар батары биэрбитэ. Болот Боотур
[Болот] хаһан таһаарбыта, эргэ сыарҕа ылахтара буоллулар. Н. Заболоцкай
◊ Ылах талаҕа — ылах гынарга (оҥорорго) сөптөөх суон талах. ☉ Тальник, годный для поперечных скреп саней
Биригэдьиир Туллукчаана сыарҕалаах оҕуһунан атырдьах уга буолар кураанах дьылҕан ураҕастары, сыарҕа сыҥааҕа буолар хатыҥ мастары, ылах талахтарын сохсолуу тиэйэн Ньукулааһа дьиэтин олбуоругар тиийэн кэллэ. «ХС»
ср. др.-тюрк. улыҕ ‘соединение, связь’ (от ула ‘связывать, присоединять’)

1) тяжесть, груз, гнёт; сохсо баттыга гнётник в плашке (в ловушке на зверя); 2) костыль; 3) подпорка (обычно у двери как знак отсутствия хозяев); аан баттыга подпорка двери; сыарҕа баттыга продольные скрепы саней # ыар баттык гнетущая тяжесть.