уединяться, скрываться; ханна дугуйданан сылдьаҕын ? где ты скрываешься?

убегать, уходить (тайком); скрываться; түрмэттэн күрээ = убежать из тюрьмы; үлэттэн күрээ= уйтй с работы; күрээн сырыт = скрываться, быть в бегах; отлынивать (от работы).

прятаться, скрываться; күн саҕахха саста солнце скрылось за горизонтом; саһа оонньоо = играть в прятки.

1) убегать, скрываться от чего-л.; уоттан күрэн = убежать от огня; 2) избегать чего-л., уклоняться от чего-л.; үлэттэн күрэн = избегать работы.

туохт. Уоруктаах буол. ☉ Заиметь жильё, место постоянного пребывания
Атас Бүөккэ ат эккирэтэр аарыма уоруктаммыт. П. Степанов
△ Ханна эмэ саһан сыт. ☉ Скрываться, прятаться, залегать где-л. Уо, уҥуоргу уораҕайгар Уоруктанан, сырҕан бааһын Дохсун Доодоҥ оһорунар. М. Ефимов

возвр.-страд. от кистээ = I 1) прятаться, скрываться, укрываться; 2) прятать, утаивать что-л. (себе, для себя, у себя). кистэнилин= страд. от кистэн=; кистэниллибит кылаат сокрытый клад. кистэс= I совм.-взаимн. от кистээ = I. кистэс= II совм.-взаимн. от кистээ = II; киһи кэпсэтэн билсэр , ат кистэһэн билсэр посл. люди общаются речью, а лошади — ржанием.

I
даҕ. Саһар, бүгэр идэлээх. ☉ Имеющий привычку прятаться, скрываться. Киригэн кырса, бэлээринэй саһыл, курупааскы, хаар эбэ — баларынан туундара кыһыҥҥы нэһилиэнньэтэ бүтэр. ДСН Т
II
даҕ. Тугу эмэ (хол., быаны — ыт туһунан) кирэр, быһар идэлээх. ☉ Имеющий привычку перегрызать что-л. (напр., веревку — о собаке). Бу ыт туох да быатын тулуппат, киригэн

туохт.
1. Кимтэн-туохтан эмэ куотан биэр, сас. ☉ Убегать, скрываться, спасаться от кого-чего-л.
Күөнтээн, дьиппиэрэн турбут хараҥа сырдыктан күрэнэн орон анныгар ыт курдук симилиннэ, оһох кэннин диэки күрэннэ. И. Гоголев
Кынаттаах аймаҕа итии кыраайдарга күрэнэн көттүлэр. М. Доҕордуурап
Быһата, үрэх баһынан, Өймөкөөнүнэн күрэнэ сылдьар бандьыыт тобохторо «үлэлии» сатаабыттар. Н. Заболоцкай
2. Тугу эмэ тумун, тумна сырыт; туохтан эмэ куотун. ☉ Избегать кого-чего-л.; уклоняться от чего-л.
Николай Тимофеев үлэттэн күрэнэрэ, сатаан булан күүлэйдиирэ өс хоһооно буолбут этэ. Амма Аччыгыйа
[Кураантан] улуу тумара уута быстан, кубарыччы хатан, хобдоҕуран барар. Онтон сылтаан булда эмиэ күрэнэр. И. Данилов

туохт.
1. Кимтэн-туохтан эмэ күрэнэн, көстүбэт курдук хорҕой. ☉ Прятаться, скрываться от кого-чего-л. [Сэмэн], хааһылаах чааскытын ороҥҥо уура охсон баран, бэйэтэ оһох кэннигэр саһан хаалла. Күндэ
Өстөөх биир тааҥката суол устун өрө лүһүгүрэйэн иһэр. Биһиги састыбыт. Т. Сметанин
Кыһыл этэрээт Киренскэй аттыгар буолбут кыргыһыыга улаханнык хотторбута. Кыһыл сэрииһиттэр тыаҕа саспыттара. П. Филиппов
△ Туохтан эмэ куотан хаххалаах сиргэ киир, хорҕой. ☉ Укрываться, находить себе укрытие от чего-л., прятаться
Тыынар тыыннаах бары саспыт, Тыынар тыыннаах бары тылыттан маппыт. П. Тобуруокап
△ Туох эмэ күлүгэр киирэн көстүбэт буол (хол., күнү этэргэ). ☉ Становиться невидимым, заходя за что-л. (напр., о солнце, спрятавшемся за гору), скрываться
Кураан туран күн былыкка саһан киирдэҕинэ, сотору ардах эбэтэр былыт кэлэр. ВСС ППУОЯ
2. көсп. Көстүбэт, хахха сиргэ тур, туох эмэ хаххалаах буол; ыраах биллимэкөстүмэ. ☉ Быть, находиться в укромном, незаметном месте, прятаться
Сайсары сыһыытыгар Самныбыт санаалаах, Саах балаҕаннаах Саха диэн омук Саһан олоорто үһү. Өксөкүлээх Өлөксөй
Бу дэриэбинэ соҕуруу диэки барар хайа анныгар тыа быыһыгар саһан олороро. Суорун Омоллоон
Григорий Иванович хойуу кыламаннарыгар саспыт ичигэс харахтара миигин эрдэттэн тардыбыттара. Н. Заболоцкай
3. Дьиҥ бэйэҕин дьоҥҥо көрдөрбөт курдук кубулун, кистэн. ☉ Скрывать своё истинное лицо, притворяться
Холкуоһу букатын сөбүлээбэт, саһар эрэ наадатыгар киирэн сылдьар. Күндэ
[Егор Егорович:] Эн доҕотторуҥ кимнээхтэрий? Саһа сылдьан биһиги кэтэхпитин кэрбээччилэр кимнээхтэрий? С. Ефремов
4. көсп., поэт. Туохха эмэ кэлэн симэлийэн сүт, биллибэт буол. ☉ Исчезать, растворяться в чём-л. (напр., о ветре между деревьями)
Сэргэх киистии чуумпу саһар Түҥ тыа сөрүүн симилэҕэр, Сэргэх булчут саатын тыаһа Сатараан, кини үргэр. И. Гоголев
Лена мааны кыргыттара — эһиэкэйдьит долгуттар …… Таастаах дьирбии биэрэккэ Тахсан саһан хаалаллар. Т. Сметанин
Чыычаахтар …… [тымныыттан] ылычып бардылар. Бэл тыал, сэниэтэ суох туора-маары сүүрэкэлээт, ыркый иһигэр киирэн саһан хаалла. Г. Угаров
5. көсп., поэт. Күндү, киэргэл таҥаһы таҥын. ☉ Одеваться во что-л. дорогое, наряжаться
Ымыы курдук ырыалаах, Далбарай курдук саҥалаах, Саарба тириитигэр саспыт, Үүс тириитигэр үлбүрүллүбүт, Оһуор иһигэр олоҕурбут Суоһалдьыйа Толбонноох диэн Суос-соҕотох кыыстаахтара эбитэ үһү. С. Зверев
♦ Киһи кэтэҕэр сас — атын киһинэн хаххаланан буруйгуттан куот, быыһан, быыһана сатаа. ☉ Уклоняться от ответственности, перекладывая её на другого, прятаться за чужую спину
Туора киһиэхэ буруйгун түһэримэ: хаһан да саһыма киһи кэтэҕэр. Л. Попов
ср. др.-тюрк. йаш ‘скрываться’, тюрк. йашын, йажын ‘прятаться, скрываться’

1. сирэйдээ 3 диэнтэн атын. туһ. Мотуруона …… санаатыгар дьол уол оҕонон сирэйдэниэхтээх. Н. Павлов
   Манна [хоһооҥҥо] Ийэ дойдуга иһирэх таптал сардаана сибэккинэн сирэйдэнэн бэриллэр. «ХС»
2. Сирэйиҥ-хараҕыҥ олоруута уларыйбыт буол, уларыйбыт дьүһүннэн. ☉ Менять выражение, принимать какой-л. вид (о лице)
   Уон түөрдүн-биэһин диэки …… Үргүүк дьүһүннэннэ, Дьиэгэнис сирэйдэннэ, Дьиэрэҥкэй идэлэннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Дьон ааһар арбы-сарбы Сорох олохтон дьиксиммит, Сылаарҕаабыт сирэйдэммит. Р. Баҕатаайыскай
   Охоноон дьэ дьикти оҕонньор буоллаҕа: сүргэтэ көтөҕүлүннэр эрэ адьас кыра оҕо сирэйэ сирэйдэнэр. Л. Попов
3. Сирэйгин хайа эмэ диэки туһулаа, хайа эмэ сир диэки хайыс. ☉ Быть, повернуться лицом к чему-л.
   Оҕонньор өлүгэ кини диэки сирэйдэнэн сытарын көрдө. В. Чиряев. Бука бары үтүрүһэүтүрүһэ хонууга симсэн олохторун булуналлар, күн тахсар сирин диэки сирэйдэнэллэр. Эвен фольк.
4. Тута харахха быраҕыллыбат гына тугунан эмэ хаххалан, тугу эмэ хахха оҥоһун. ☉ Прятаться, скрываться, прикрываясь чем-л.
   Көмнөхтөөх мастарынан сирэйдэнэн, бэрт сэрэҕинэн иннилэрин диэки үөмэн киирэн бараллар. Н. Якутскай
   Иирэ талахтарынан сирэйдэнэн кустарга чугаһаатылар. Т. Сметанин
   [Бандьыыттар] түүн аппа талахтарынан сирэйдэнэн икки-үс сүүс саһааннаах сирдэргэ сыыллан киирэн, сарсыарда халлаан сырдыыта дэриэбинэни ытыалаатылар. П. Филиппов
5. Көнөтүнэн буолбакка, киминэн-тугунан эмэ саптынан сылдьан тугу эмэ гын, оҥор. ☉ Прикрываясь кем-чем-л., делать что-л. неблаговидное
   «Айыы Таҥара аатынан сирэйдэммиккин тоскун ылыаҥ!» — диэн тииһин быыһынан кыбдьыгыраата Дьэлмэ. Н. Лугинов
   Муҥхаҕа сылдьабын диэн сирэйдэнэн, кинилэр нэһилиэктэригэр Болтоҥоттон Охоноон Новгородов диэн киһи кэлбитэ. И. Федосеев
   Баайдар …… сирэй бэйэлэринэн хамсаабакка олороннор, кыра дьонунан сирэйдэнэн, ол-бу буола сатаабыттара. Эрилик Эристиин
   тюрк. чирай, бур. шарай
   ♦ Тыаны сирэйдэн — дьоҥҥо-сэргэҕэ көстүбэккэ наар хара тыаҕа сырыт, тыаҕа дугуйдан. ☉ Скрываться от людей в лесу, постоянно уходить в лес
   Уолум ойоҕун баран аҕалбыта аҕыйах хонно да, ойоҕо туой тыаны сирэйдэнэр буоллаҕа үһү. Н. Неустроев
   Кыыл курдук, хара тыаны сирэйдэнэн сылдьыма, бэрин, сааҕын-саадаххын туттар, дьоҥҥор киир. Суорун Омоллоон
   Икки атахтаах билбэтинэн …… тэринэн, сис тыанан сирэйдэнэн, Кураанах диэн кыра үрэххэ тиийбиппит. И. Никифоров