употр. в отриц. ф. и отриц. оборотах хороший, сносный; бөрүкү таҥас буолбатах неважная одежда.

нареч. 1) громко, шумно, оживлённо; күө-бааччы сэһэргэс = беседовать оживлённо (с охотой); 2) разг. сносно, прилично || сносный, приличный; күө-бааччы олорор кэргэн сносно, вполне прилично живущая семья; күө-бааччы хамнас вполне приличная зарплата.

1. прич. от терпеть; 2. прил. (такой, который можно терпеть; сносный) хабы, наһаата суох, син аҕай; терпимый мороз наһаата суох тымныы; терпимые цены хабы сыана; 3. прил. (снисходительный) ту-луйугас, эйэлэһэр; терпимое отношение ту-луйугас сыһыан, эйэлэһии.

диал. кое-как; сносно; легче; лучше; доруобуйам удамыр буолла моё здоровье стало лучше; я чувствую себя ничего.

даҕ.
1. Ыраас, чэбдик соҕус, сибиэһэй. ☉ Чистый, свежий, действующий освежающе
[Оччугуй уол] Тэбэнэн киирэр Дьэгдьиҥи дьиэлэннэ, Тыал-куус суох. Сынньаныы. Тыас-уус суох. Тыын ылыы. Дьэгдьиҥи. Чэбдиҥи. Дьуон Дьаҥылы
2. Үчүгэй соҕус туруктаах, ама, өлүөр. ☉ Довольно бодрый, здоровый; сносный
Бурдук астаныытын саҕана Сордоҥой оҕонньор арыый дьэгдьиҥи этэ. М. Шолохов (тылб.)

даҕ.
1. Арыый да, халымыр (баас, эчэйии туһунан). ☉ Неопасный, незначительный (о ране, боли). Удамыр баас. Эчэйии удамыр буолла
2. Ама, сөбүгэр соҕус (туох эмэ сыаната). ☉ Сносный, терпимый (о цене, стоимости чего-л.). Куортамҥа дьиэни удамыр сыанаҕа ылыа этибит
□ Сыаналара даҕаны удамыр курдук. Олохтоох оҥорон таһаарааччылар оҥоһуктарынааҕар быдан чэпчэкилэр. «Саха с.»

1. 1) очень хороший, прекрасный, превосходный, замечательный, отличный; үтүө киһи замечательный человек; үтүө дойду прекрасная страна; үтүө сааһа его лучшие годы; үтүө ат биир кымньыылаах , үтүө киһи биир тыллаах посл. доброму коню достаточно одного удара кнутом, у хорошего человека — одно слово; үтүө биэттэн абааһы кулун төрөөбүтүгэр дылы погов. (и) от хорошей кобылы рождается жеребёнок-урод (соотв. в семье не без урода); 2) уст. благородный, знатный, почтённый || знать; нэһилиэкүтүөлэрэ знатные люди, знать наслега; үтүө төрүттээх киһи человек благородного происхождения; 3) добрый || добро || доброта; үтүө баҕа доброе пожелание; кини үтүөтэ умнуллуо суоҕа его доброта не забудется; 4) заслуга; сэриигэ үтүөлэрин иһин наҕараадаланна он награждён за боевые заслуги; боевой үтүөлэрин иһин медаль медаль за боевые заслуги; 5) сносный || сносно; легче, лучше; ыалдьара үтүө буолла ему полегчало (букв. болезнь его стала легче); 2. употр. в знач. усил. частицы, выражает сильную степень признака: эрэй үтүөтүн эрэйдэнним я узнал, почём фунт лиха.

I нареч. диал. ничего, сносно; ыалдьааччы аҕай эбит оказывается, больной чувствует себя сносно; аҕай эрэ так себе; ни плохо, ни хорошо.
II частица 1) выражает степень признака а) довольно, изрядно; оргууй аҕай довольно тихо; син аҕай довольно сносный; б) чуть, немного, несколько; үтүө аҕай ему чуть получше (о больном); аҕай-аҕай ничего, сносно; так себе; ср. соҕус; 2) усиливает знач. предшествующего cл.: аатыран аҕай сылдьар он находится в зените славы; ыксаабыт-ыгылыйбыт аҕай он страшно волнуется и торопится; төбөм аҕай ! ой, как сильно болит голова!; доҕорум аҕай диэбит киһим я его всегда считал своим большим другом; ср. ахан ; 3) имеет выдел.-усил. знач. с оттенком порицания, употр. обычно с личн. мест.: мин аҕай дэнэҕин думаешь, только ты такой хороший (букв. "только я такой хороший" думаешь, т. е. много о себе мнишь); биһиги аҕай буолбахтаабыккыт тогда вы много о себе воображали; 4) выражает временную и пространственную близость происходящего только что; как только; бу аҕай кэллим я только что приехал; итини барыан аҕай иннинэ эппитэ он об этом сказал перед самым отъездом; соторутааҕыта аҕай бааллара они были совсем недавно; они только что были; аттыгынан аҕай ааспыт он прошёл совсем близко от тебя; олороллорун аҕай кытта как только они сели; 5) выделяет, подчёркивает высказываемое: кинини кытары булчут аҕай барыта сөбүлэспит с ним согласился каждый охотник.

нареч. разг. 1. (в разные стороны) ол-бу диэки; посмотреть туда-сюда ол-бу диэки көр; 2. в знач. сказ, (так себе, сносно) син; это ещё туда-сюда бу өссө син.

1. даҕ.
2. Киһи маннык диэх курдук, сөбүгэр, сөбүгэр аҕай (сүнньүнэн итиниэхэ утары ис хоһоонноох этиилэргэ туттуллан «киһи сатаан эппэтин курдук», «олус» диэн өйдөбүллэнэр). ☉ Подходящий, достаточный, вполне сносный (обычно употр. в контексте отрицания, приобретая знач. «совершенно несносный, нетерпимый, такой, что даже трудно вообразить»)
   Сайын оҕус сыарҕатыгар тиэллэр таһаҕаһы тэлиэгэнэн тиэйэрэр эбитэ буоллар, дэлэ хотуулаах буолуо этэ дуо. Эрилик Эристиин
   Кырдьаҕас киһиэхэ дэлэ сымнаҕас, дэлэ үчүгэй тэллэх буолуо этэ дуо? Н. Заболоцкай
   Ылбатым, тоҕойуом, ылбатым. Дэлэ оҕуруктаах дьахтар буолбатах, тугу эрэ санаан сыҥалыы сатыыра буолуо дии санаатым. М. Попов
3. Манан, бэтэрээнэн (наһаа буолбатах). ☉ Всякий, обыкновенный, простой
   Дэлэ киһи эккирэтэн кэлэн сүүйүүтүн ылан барбат кырдьаҕаһа! Амма Аччыгыйа
   Кыһыҥҥы бытархан тымныы. Сайынын хараам кумаара, ыаҕастаах уунан кутар ардах. Дьэ итини дэлэ киһи тулуйуо дуо? А. Кривошапкин (тылб.)
   2
   көр дэлэҕэ. Икки кыыс булгуччу кэлэр дьон, дэлэ үөрбэтэхтэрэ. Н. Габышев
   [Кутаа Хобороос:] Саатта, дэлэ буолбат этиҥ. Н. Түгүнүүрэп
   Хайа, тоҕойуум, ол былыр үйэҕэ арахпыт дьахтар эйиэхэ кэлэн бэрт, дэлэ муҥҥа. Э. Соколов