с. 1. (по гл. чередовать) солбуһуннарыы, арыттааһын; чередование труда с отдыхом үлэни сынньалаҥы кытта солбуһуннарыы; 2. (по гл. чередоваться) солбуһуу, арыттаныы; чередование звуков лингв, дорҕооннор солбуһуулара.

ж. 1. (по гл. сменить) солбуйуу; 2. (по гл. смениться) солбуһуу; смена караула харабыл солбуһуута; 3. (рабочее время) смена; работать в утреннюю смену сарсыардааҥы сменаҕа үлэлээ; 4. (группа работающих) смена, солбуур; пришла первая смена бастакы смена кэллэ; 5. перен. смена, солбуур; молодёжь — наша смена ыччат — биһиги сменабыт; 6. (комплект одежды) уларытар, уларытар таҥас; # на смену кому-чему-л. кими-тугу эмэ солбуйа.

аат., геогр. Үрдүк хайалаах дойдуларга климатическай поястар үөһээ тахсан истэх аайы уларыйыылара. ☉ Высотные климатические пояса
Хайаны дабайдах ахсын килиимэтэ, почвата, үүнээйитэ уонна хамсыыр-харамайа уларыйан иһэр. Ол иһин хайаларга зоналар солбуһууларын үрдүгүнэн курдааһыннаныы диэн ааттыыллар. КВА МГ

аат., тыл үөр. Дорҕооннор солбуһуулара. ☉ Чередование звуков
Саха тылын түөлбэ тылларыгар сэтии-ситии, сэлии-силии, тэрии-тирии, эҥиир-иҥиир, эринньэх-иринньэх курдуктар киэҥник тэнийбит аралдьыһыылар буолаллар. СПА СТИ
Саха тылыгар н-л (л-н) дорҕооннор аралдьыһыылара бастакы научнай грамматикаҕа ыйыллар. ВМС СДО

көр саахардаах
Саахарынай сүбүөкүлэ ууга наадыйыытын от ыһыылаах систиэмэ …… толору хааччыйар кыахтаах. ВВР СОТ
Саахарынай кукуруза бөдөҥ мыччыстыбыт туораахтааҕынан уратыланар. ХКА
◊ Саахарынай диабет эмт. — киһи иигэ саахардаммыта уонна хааныгар саахар элбээбитэ көстөр бэлиэлээх, организмҥа бэссэстибэлэр солбуһуулара кэһиллиититтэн үөскүүр ыарыы. ☉ Сахарный диабет
Антисыворотка …… саахарынай диабеты эмтээһиҥҥэ ситиһиилээхтик туттуллар. ДьДьДь

II м. лит. метр, кээмэй (хоһооҥҥо охсуулаах уонна охсуута суох сүһүөхтэр биир кэм инэн солбуһуулара).

несов. солбус, арыттан.

несов. чем, с чем солбус, быыһас.

даҕ. Ис-иһиттэн улаатан, ньириһийэн иһиллэр. ☉ Громкий, гулкий, раскатистый
Сир дьигиһийиэр диэри ньиргиэрдээх хаһыынан бар дьон хоруйдаабыта. Амма Аччыгыйа
Тойоно ньиргиэрдээх суон куолаһынан доргуйда. Эрилик Эристиин
Бүгүн Лоҥкуудаҕа бүтэҥи, ол гынан баран, ис-иһиттэн ньиргиэрдээх тыас тиһигин быспакка лиҥкиниир. М. Доҕордуурап
◊ Ньиргиэрдээх <бүтэй> дорҕоон тыл үөр. — куолас уонна тыас көмөтүнэн үөскүүр, куолаһа тыаһын баһыйар бүтэй дорҕоон. ☉ Звонкий согласный
Ч уонна дь саха тылыгар иккиэн кэлин олоҕурбут киирии дорҕооннор буолан, ньиргиэре суох уонна ньиргиэр дээх дорҕооннор булгуччулаах солбуһууларыгар хабыллыбакка хаалбыттар. ДНД СБТФ. Ньиргиэрэ суох бүтэй дорҕоон тыл үөр. — аҥаардас тыаһынан үөскүүр, куолас кыттыбат дорҕооно. ☉ Глухой согласный
Ньиргиэрэ суох бүтэй дорҕооннор бары хоһулаһаллар. ПНЕ СТ

1. аат.
2. Убаҕаһы иһиттэн иһиккэ төттөрү-таары кутан булкуйуу. ☉ Перемешивание жидкости путём переливания её из одного сосуда в другой (или другие). Кымыс саамыта. Ыаммыт үүт саамыта
3. кэпс. Туох эмэ төттөрү-таары оннун уларытыһыыта, саҥалыы сааһыланыыта, солбуһуута; тугу эмэ оннук уларытан саҥалыы сааһылааһын. ☉ Перестановка, перемещение в другое место кого-чего-л.. Хонтуораҕа күнү быһа дьон саамыта. Ыскылаат малын саамыта бүппэт
   △ Төттөрү-таары кэлии-барыы, өрө-таҥнары булкуллуу. ☉ Беспорядочное движение, сутолока (напр., уличная)
   Тыйаатырга киирээттэрин кытта, күннээҕи биир күрүс олох массыына куугунун, уулусса саамытын кытары таһырдьа хаалла. Н. Лугинов
   2
   даҕ. суолт. саамал 1 диэн курдук. Сиэллээх моонньохтоох Чороон айахха Бадьара дьоруо сылгы Батыччахтыыр арыылаах Саамы кымыһы Дьалкылдьыччы куттулар. П. Ядрихинскай
   ср. монг. дьайиму ‘потрясти, взволновать’, тюрк. сапыр ‘переливать’