прил. соловей; соловьиные трели соловей дьырылааһына.

несов. что и без доп., в разн. знач. ыллаа; петь песню ырыата ыллаа; где-то пел соловей ханна эрэ соловей ыллыыра.

м. долгуннуруу, толбоннуруу (красок); дьүрүлгэн (звуков); переливы в пении соловья соловей ырыатын дьүрүлгэнэ.

1. союз (как, подобно) курду к; она поёт словно соловей кини соловей курдук ыллыыр; 2. частица (как будто) дылы; словно и он это, да не разберёшь в темноте бу киниэхэ дылы да, хараҥаҕа арааран билбэккин.

дьүрүһүй диэнтэн төхт
көрүҥ. Арыт тэйэ түһэн, арыт чугаһаан кэлэн, соловейдар чабыргыыллар, дьүрүһүйтэлээн барыталыыллар. Л. Толстой (тылб.)

1. көҕөр диэнтэн хай. аата. Садка соловей чуопчаарар, Сааскы көҕөрүү кэмигэр. С. Данилов
   От-мас көҕөрүүтэ. МНН
2. Охсууттан, оһолтон хаан туран, киһи этэ көҕөрөн тахсыыта. ☉ Кровоподтек, синяк на теле человека от ушиба, удара. Илии, атах көҕөрүүтүгэр кэмпириэс туһалыыр

даҕ. Түүнүн эрэ буолар. ☉ Происходящий ночью, ночной
Түүҥҥү хараҥаны туора тарыйан, өрө күөдьүйбэхтии умайбыт кутаа уот чугаһыы түстэ. Амма Аччыгыйа
Түүҥҥү чаҕылҕан дуу, туох эрэ атын уот дуу күлүм гынан, барытын сырдатан баран, умуллан хаалар. Суорун Омоллоон
Чаһыбын көрбүтүм, хайыы-сахха түүҥҥү нэрээти ыытар кэм чугаһаабыт. Н. Якутскай
◊ Түүҥҥү чыычаах — түүн ойуурга иһиирэр курдук саҥарар үчүгэй ырыалаах, кыһыл моойторуктаах бороҥ чыычаах. ☉ Соловей-красношейка
Чугас тииккэ түүҥҥү чыычаах «Чууп» диэн саҥа аллайбыта. Күннүк Уурастыырап
[Түүҥҥү чыычаах] соловей бииһэ. Чаччыгыныардар аймахтарыгар киирсэр. АНК ТСТЗС

көт I диэнтэн атаах.-аччат. Күөкэрдиирэ дьүөгэлэри кытта Көрүлээхтээн сылдьыбыппыт Күн-айыы сириттэн Көтөөхтүүр күммүтүгэр Күндү-күндү эбит буолаарай... Өксөкүлээх Өлөксөй
Өрүөл, хотой буолаахтаан Үөһэ, үөһэ көтөөхтөөн, Үрүҥ хаарга сөтүөлээн, Өрө тыыммыт киһи даа! Эллэй
Уол көрдүүр да көрдүүр кинини, Кэрийэ көтөөхтүүр сор иэнин. Суох, булбат тапталлаах доҕорун, Хонууга үгүс ээ, ньургуһун... И. Гоголев
Көмүстээх табытал күөх оттон Соловей чыычааҕым салгыҥҥа көтөөхтүүр. П. Тулааһынап

мөлбөй диэнтэн хамс
көстүү. Дьиэҕэ тымныы тумана мөлбөһүйбүтүнэн барда. Амма Аччыгыйа
Элиэнэ ньуура, бөлөнүйбүт собо миининии, кыра да долгуна суох биир кэм м ө л б ө һ ү й э устан туналыйара. Н. Л угинов. Ийэ бэдэр оҕолорун кэннилэриттэн ойуолаан мөлбөһүйэ турда. Е. Макаров
[Соловейга] холоотоххо күөрэгэйиҥ бөлтөйөн, астык көрүҥнээх чыычаах, «чырылып-чыыр» дии-дии көтөн мөлбөһүйдэҕинэ көрүөҥ этэ. «ХС»

арыт. тыас туохт. Биир кэм «час-час» гынан тыаһаа. ☉ Издавать повторяющиеся щелчки
Аҕылас тымныыга Арыт бэстилиэт тыаһыныы, Чоруун мутуктар Чаһыргыы тостоллор. В. Башарин
Өйдүүр инигин, били эн биһи Өлөртөн саспыт тааспытын, Биһиэхэ иһэн киниэхэ түһэн Буулдьа чаһырҕаан ааспытын. И. Эртюков
Ол сырдыкка өрүһүспүт курдук, саадка соловей иһиирбэхтээтэ, чаһырҕаата. Л. Толстой (тылб.)