с. соркуой, соркуойдаммыт эт.

сущ
(мн. ч. нет)
соркуой

м. бифштекс (ынах этиттэн соркуой).

аат., түөлбэ. Соркуойга туттуллар халыҥ чугуун миискэ, соркуой иһитэ. ☉ Толстостенная чугунная миска для жаренья. Дьиэ лээх ки һи остуолг а ас тарта. Итии лааҥкаҕа кэнсиэрбэ эт сырдьыгыныыр. С о ф р. Д а н и л о в

аат. Эт эбэтэр балык соркуойугар эбиилик (үксүгэр оҕуруот аһа, хааһы). ☉ Гарнир
Мөкүрдээнэп остолобуойтан бөтүөҥҥэ миин, гуляш, гарнир холбуу куттаран бидилитэн аҕалла. Э. Соколов
Салааты эт, балык, атын да итии астарга гарнир гынан сиэххэ сөп. ФВН ТС

туохт. Иһин ыалдьан сыптарый (үксүгэр киһини, сүөһүнү этэргэ). ☉ Страдать от расстройства желудка (обычно о человеке и животных)
Харачаас күөх уунан үөһүрэн барда. Амма Аччыгыйа
Кыра сүөһүлэрбит, наар кытыл отунан аһатаммыт, үөһүрээри гыннылар. Р. Кулаковскай
Соркуойу олус сыалаах буоллаҕына, тардына соҕус сиир ордук, мөлтөх истээх үөһүрүөн эмиэ сөп. «Чолбон»

ыыһаа диэнтэн атын
туһ. Сайын түнэ, сарыы этэрбэс, саас, күһүн ыыһаммыт саппыйаан этэрбэс кэтиллэр. Хомус Уйбаан
Киэһээҥҥи аһылыкка остуолга ыыһаммыт балык, сибиинньэ эттээх хортуоппуй соркуойа ууруллубута. Айысхаана
Түнэ этэрбэс хараламмыт, арыт ыыһаммыт тирииттэн тигиллэр, күүстээх үлэҕэ, булка кэтиллэр. НБФ-МУу СОБ

1. аат.
2. Болгуотуттан уһаарыллыбыт, таптайыллымтыата ыстааллааҕар кэбирэх, хатан тимир. ☉ Выплавленное из руды железо, чугун
   [Слепцов] сиэбиттэн элэйбит чугуун хаппахтаах үрүҥ көмүс сыаптаах улахан чаһытын ылан көрөр. Н. Габышев
   Хара металл диэн тимир уонна кини холбоһуктара: чугуун, ыстаал. СМН АҮө
   Элэктэриичэскэй оһоххо чугууну ууллараллар уонна онно саамай көннөрү кыра углероднай ыстаал көөбүлүн эбэн баран, булкуйан биэрэллэр. ДьДьДь
3. Оннук тимиртэн оҥоһуллубут күөс буһарар иһит. ☉ Чугунный котёл, чугун, чугунок
   Остуолга кэлэн, тэриэлкэ сабыылаах чугууну арыйан, өҥөйөн көрдө. А. Сыромятникова
   Сиэнэ Юра уол оһоххо турар чугуун диэки кылап гына көрөн кэбиһэр. А. Фёдоров
   [Давыдов] чугуунтан куруусканан уу сомсон ылан иһэн кэбистэ. М. Шолохов (тылб.)
4. даҕ. суолт. Чугуунтан оҥоһуллубут (хол., иһит). ☉ Чугунный (напр., о посуде)
   Аана аһыллан турар томороон чугуун оһох утары кытыаста тоһуйда. Амма Аччыгыйа
   Чоҕунан итийэр чугуун өтүүк, бүгүн киэһэ баҕас, икки дьиэнэн таскайданан, туттулла түстэ быһыылаах. С. Маисов
   Оһох үрдүгэр кыра чугуун хобордооххо эт соркуойа буһан сып-сырылас. БИ СТ
   ср. уйг. чөгүн ‘чугунный кувшин’, русск. чугун

1) почка || почечный; бүөр соркуойа жаркое из почек; бүөр сыата почечный жир; 2) уст. различные металлические украшения; кулан бүөр украшения на спине шубы; тэргэн бүөр украшения по бокам штанин # бүөрүнэн хайаҕастаах улуу кыыл баар үһү загадка есть громадный зверь с дырками в боку (балаҕан, кини түннүктэрэ юрта с окнами).

аат.
1. анат. Киһи уонна сис тоноҕостоох харамайдар ииктэрэ үөскүүр уорганнара. ☉ Почки (орган у человека и позвоночных). Бүөр сыата. Бүөр соркуойа
□ Туох туһуттан Икки үллэр бүөрбүн Иэним этэ көстүөр дылы Кутаа уот тыыҥҥынан Кубарыччы салаттыҥ? П. Ойуунускай
Бу киэһэ Силтэһиннээххэ улахан үөрүү буолла: аҕалара былах сохсолорун кэрийэн, икки бүтэй бүөрдээх куруҥ куобаҕын аҕалбыта. Күннүк Уурастыырап
Баҕа таһаарар уорганнарын этин-сиинин көҥдөйүгэр тоноҕоһун икки өттүнэн сытар ньолбуһах бүөрдэрэ буолаллар. ББЕ З
2. көсп. Улахан күөлгэ эбэтэр үрэххэ кэккэлэһэ сытар кыра күөл. ☉ Меньшее из двух близлежащих озер или озеро, расположенное недалеко от реки (но не старица)
«Бэдээйи» мындаархай көхсүгэр Сүүһүнэн сүөһүлэр туолбуттар, Хотугу улахан бүөрүгэр Уонунан бэт дьиэлэр турбуттар. Эрилик Эристиин
Күөл соҕуруу бүөрүнэн наһаа дьаратыйда, быйыл сайын сыыс оттонно. Болот Боотур
Үрэх бүөрүн кэтэх өттө лаглаҕар лабаалаах хойуу хатыҥ мастар былыргы хотун дьахталлар хаамсан хотолдьуһан иһэллэрин курдук, налыһан, намылыһан, тураллар. В. Протодьяконов
3. биол. Үүнээйи сибэккитин, сэбирдэҕин, үнүгэһин үөскэҕэ. ☉ Почка (зачаток цветка, листка или побега)
Эмис буорга түһэн тиллэр төрөл көмүс сиэмэ. Ыраас, сырдык ача үүнэр, атар лабаа бүөрэ. С. Данилов
Хамныы-хамныы хатыҥ бүөрэ тыыннаах курдук тыллара, сүүтүк саҕа сибэккигэ мүөччүт түһэн ааһара. «ХС»
4. эргэр. Араас тимир, алтан киэргэллэр (үксүгэр ойуун таҥаһын кыаһаанын туһунан). ☉ Различные металлические украшения — подвески (обычно о подвесках шаманского костюма).
5. көсп. Туох эмэ тутуу, тэрил, массыына ойоҕоһун ортото. ☉ Середина боковой стороны чего-л.
Фашист буомбаһытын икки үллэр бүөрүттэн кып-кыһыл уоттар дьааттаах тыл курдук чороҥолостулар. Амма Аччыгыйа
Бүөрдэрин ортотунан, бүүчээн хараҕын курдук, мууһунан чаҥкыччы көрбүт түннүктэрдээх, буор сыбахтаах икки балаҕан самнаһан тураллар. Болот Боотур
Биирдэ көрбүтэ, иккис «тигр» эргиллээри гынан эрэр эбит, Гавриил ону үллэр бүөрүн көрөн баран эмиэ тардан кэбиһэр. А. Данилов
тюрк. бөгөр, бөйөр, бөйүр, п.-монг. бегери
◊ Балык бүөрэ — ойуун кумутун киэргэлэ: 65 см туоралаах алтан төгүрүк. Чуолҕаннар (көр) икки ардыларынан санныга тигиллэр. ☉ Медный кружок 65 см в диаметре, подвешиваемый к плечу шаманского костюма
Бүөр баттан көр өттүк баттан. [Эписиэр:] Били таһырдьа өлбүт абааһылары бу дьиэҕэ хомуйан киллэриҥ эрэ! [Бэйэтэ бүөр баттанан баран табаҕын тарда турда]. Күндэ
«Киһи үтүөтүн-өҥөтүн сиргэ-буорга тэпсибэт дьоммут», — диэбитэ Бүөтчээн, бүөр баттанан олорон. Н. Босиков. Бүөр быччархайа анат. — киһи уонна тоноҕостоох харамайдар эндокриннай тиһиктэрин бүөр үөһээ өттүгэр баар быччархайа. ☉ Надпочечники. Антонов бүөрүн быччархайа ыалдьар. Бүөр лахаана анат. — бүөр чааһа, онно иик мунньуллар уонна бүөр тэһиинэ саҕаланар. ☉ Почечная лоханка. Кини бүөрүн лахаана тымныйбыт. Бүөр тэһиинэ анат. — бүөр лахааныгар мунньуллубут иик хабахха түһэр сүмэтэ. ☉ Мочеточник. Кини бүөрүн тэһиинин таас бүөлээн эрэйдэммит. Кулан бүөр — ойуун таҥаһын көхсүгэр тигиллэр төгүрүк киэргэл. ☉ Круглая подвеска на спине шаманского костюма. Тэргэн бүөрэ — ойуун кумутун киэргэлэ: икки алтан төгүрүк, бүөр туһунан тигиллэр. ☉ Два медных кружка, подвешиваемых на талии шаманского костюма.