туохт.
1. Кими эмэ тугу эрэ гынарыгар сорудахтаа; дьаһай. ☉ Поручить кому-л. что-л.; распорядиться о чём-л. [Маайа:] Соруйбуккутун төттөрү этэ иликпин, тугу үлэлээ диэбиккитин үлэлииргэ дылы гынабын дии. А. Софронов
«Сытыма, бараҥҥын отто оҕус», — кэргэнэ эрин соруйар. Далан
Саҥа хотуурдары уктуурга, кыраабыллары, атырдьахтары оҥорорго Кымаах Байбалга уонна Муҥучах Борокуоппайга соруйдулар. А. Бэрияк
2. Көлүнэр көлөнү эбэтэр ыты саҥа таһааран, охсон, тиҥилэхтээн айаннат, түргэтэтэн биэр, киксэр. ☉ Понуждать к быстрому бегу, движению, погонять
Манчаары кыһыытыттан-абатыттан илиитин сүһүөхтэрэ лачыгырыар диэри көнтөһүн ыга тутта уонна атын күүскэ баҕайы тиҥилэхтээн соруйда. Софр. Данилов
Наартатыгар нүксүччү туттан олорбут сукуйдаах хотугу киһи табаларын тиэтэтэн, уһун ураҕаһынан соруйа иһэр. «ЭК»
Булчут ыттарын тиэтэтэн: «Тах-тах!» — диэн сотору-сотору соруйара. «ХС»
◊ Соруйар киэп тыл үөр. — хайааһыны оҥорууга соруйууну, көрдөһүүнү, баҕарыыны көрдөрөр киэп. ☉ Повелительное наклонение
Туохтуур олоҕо соруйар киэп биир ахсаанын иккис сирэйин кытта сөп түбэсиһэр. ПНЕ СТ
Билиҥҥи түүр тылларыгар соруйар киэп үксүн иккис, үһүс сирэйдэргэ туттуллар. АНК БТТ. Соруйар этии тыл үөр. — соруйууну, буойууну эбэтэр көрдөһүүнү көрдөрөр этии. ☉ Побудительное предложение
Соруйар этии ураты интонациялаах, ол соруйар интонация дэнэр. СОТТҮө
Кими эмэ тугу эрэ оҥорорго көрдөһөр эбэтэр соруйар этиини соруйар этии диэн ааттанар. ПНЕ СТ

дьэ бэрт да өлүү доҕор диэн курдук
Дьэ сор диэтэҕиҥ. Бу кэриэтин ситэн сиэбитэ буоллар, күн эрэйин көрүөм суоҕа этэ. В. Ойуурускай

аат. Киһ и т уруг ун, өйү нсанаатын айгыратар улахан эрэй, кыһалҕа. ☉ Мука, безмерное страдание (моральное и физическое)
Бу кырдьаҕас көрүҥэр кинилиин муҥ-сор аргыстаспыта киһи хараҕар тутатына быраҕыллар. «ХС»

1. аат. Киһиэхэ эрэйдээхкыһалҕалаах быһыы, киһи эрэйдэнэр муҥа. ☉ Несчастье, страдание, мучение
   Дьол сор икки киһини кытта тэҥҥэ сылдьаллар (өс хоһ.). Билигин мин дьол туһунан таҥараҕа тиксэр кэриэтэ санаан ааһабын. Оттон сору хас хардыым аайы көрсөбүн. М. Доҕордуурап
   «Бу туох айыыбар сорго түбэһэн эрэбин?» — дии-дии, Сөдүөччүйэ ытамньыйда. М. Доҕордуурап
   2
   даҕ. суолт., сордоох диэн курдук. Саха боруодата диэн кырата-куйата, ааста эрэ диэн эмиэ сор сүөһү этэ. Н. Лугинов
   Субу сор олох Сотору сууллуо! Эллэй
   Бүгүҥҥү оркестр сөҥ, толуу дорҕоонун, Бүрүөһүн литавра бүтэй охсуутун Дьүөрэлии өйдөөҥ дуу, эһиги ыччаттар, Дьүдьэх, сор олохтоох өбүгэм ынчыгар. В. Сивцев
   ♦ Сор суоллаах — эрэйдээх-кыһалҕалаах олохтоох; дьоло суох. ☉ Несчастный, преследуемый несчастьем
   Сииккэ сиэлбит, хараҥаны ытыспыт сор суоллаах, уһун муҥнаах мин буоллум. С. Зверев
   Сол курдук, сур бөрө сокуона сокуоннаах, Сор суоллаах олоххо олоорпут биһиги. С. Васильев
   «Сор суоллаахтар, биирдэ күөх окко үктэммэккэ, күнтэн сүтэрбит буолуо», — диэтэ Сөдүөччүйэ. М. Доҕордуурап. Сор суолланна — быстах өлүүгэ өллө. ☉ Погибнуть, умереть преждевременно (обычно от несчастного случая)
   Суолтан тэйиччи, сыгынньах кырдалга, Сор суолламмыт хаһан эрэ көмүллүбүт. С. Тарасов
   Дьахтар бурдук ыһыыта бүтэрин аҕай кытта эмиэ сор суолламмыта. И. Никифоров
   1953 с. атырдьах ыйыгар кини [Бобков] эмиэ сор суолламмыта: ууга түһэн өлбүтэ. «ХС». Сорун (сор хаанын) сордоо — кими эрэ эрэйгэ тэп, улаханнык эрэйдээмуҥнаа. ☉ Мучить кого-л., причинять страдания кому-л. «Аат сүөһүтэ сорбун сордоон да эрэр!» — диэн ботугураабытынан, Микиитэ ынах кэнниттэн сүүрдэ. Амма Аччыгыйа
   Кини миигин куруутун ыстырыыстыыр, сорбун сордуур этэ. Н. Якутскай
   Кыра сылдьан иринньэҕэ, ыарыһаҕа — сор хааммын сордообута. В. Титов. Тоҕус сорунан — элбэх күүскүн, сыраҕын биэрэн туран, олус эрэйдэнэн. ☉ соотв. с горем пополам, с грехом пополам
   Атаҕым батыллыбытын тоҕус сорунан ороон, эмиэ сыылан истим. М. Доҕордуурап
   Куоһарыы [киһи аата] тоҕус сорунан чаанньык эрэ өрөрө. Н. Босиков
   Тоҥуу хаарынан бэрт бытааннык, ыарыыбын тулуйа-тулуйа тоҕус сорунан сыылан, түүнү быһа айаннаан, халлаан сырдыыта санчааһы буллум. И. Сосин
   ср. уйг. шор ‘несчастье; судьба, доля, участь’, бур. шоро ‘беда’, алт. шор ‘неудача’

аат. Киһини улаханнык эрэйдиир быһыы, киһи олус эрэйдэнэр, муҥнанар туруга. ☉ Страдание, мучение, горе, беда
[Боккуо:] Аҕам, ийэм бааллара буоллар, ама бу курдук сору-муҥу көрөн сылдьар этиэм! А. Софронов
Сэрии ыһыах, көр-күүлэй буолбатах. Сэрии — сор-муҥ, өлүү. Софр. Данилов
Сор-муҥ бөҕөнү көрдүм, ытыырбар хараҕым уута уолла, санааргыырбар өйүмсанаам уоһунна. М. Доҕордуурап

аат. Улахан муҥу көрүү. ☉ Несчастье; проклятие
Ардах былытын курдук ыанньыйан, Аһыы-кутурҕан сүрэхпин буулаата, Эт бэйэбин, дууһабын хаарыйан Эрэй-сор дьыбарынан кууста. И. Егоров
Эрэй-сор эрийбит эдэркээн бэйэтэ Өлүүнү утары хайыста. П. Филиппов
Эрэйи-сору көрбүттэрэ: Муссерен таһыйбыта, полиция биир ый муҥнаабыта. Эрилик Эристиин

сильная мука, безмерное страдание, пытка (моральная и физическая).

1. несчастье, горе, беда; хара сор несчастье, мука; сор быатыгар к несчастью; сору көр = хлебнуть горя, повидать горя; сор маһы кэрийбэт, кипини кэрийэр поел. горе ходит не по деревьям, а по людям; 2. в знач. нареч. диал. исключительно, превосходно, очень; сор ытааччы он превосходный стрелок; сор көрүгэс он очень зорок # сор суоллан= погибать, пропадать (обычно преждевременно, от несчастного случая).

мука, мучение, страдание.

поручать что-л.; давать какое-л. задание; миэхэ тиэтэллээх үлэни соруйдулар мне поручили срочную работу; мин кинини уу баһарыгар соруйдум я отправил его за водой.

сущ
(мн. ч. нет)
сыыс, бөх.

м. сыыс, бөх; вымести сор сыыһы харбаа; # вынести сор из избы дьиэ иһинээҕи иирсээни таска таһаар.