староста; кылаас ыстаарыстата староста класса.

ист. 1) князь; 2) наслёжный староста; аҕа ууһун кинээһэ родовой староста.

уст. бывший; быыпсай кинээс бывший князёц (наслежный староста).

быть старостой; курска ыстаарысталаа = быть старостой курса.

уст. быть, служить наслежным старостой.

аат. Кыра кэлэктиип (хол., кылаас, устудьуон бөлөҕө) үлэтин иилээн-саҕалаан ыытарга анаан бэйэтин иһиттэн талбыт киһитэ. ☉ Выборное или назначенное лицо для ведения дел какого-л. небольшого коллектива (напр., класса, студенческой группы), староста
Моройбут сирэйдээх, акыллыбыт үрдүк уҥуохтаах Боря Мандагаев — кылааспыт ыстаарыстата. Н. Якутскай
«Итиччэтигэр манньа аҥаара миэнэ буолууһук дии», — диэн хос ыстаарыстата күлбүтэ. П. Аввакумов
Профтехлицейгэ үөрэнэн мэхээнньик идэтин ылбыт түс-бас көрүҥнээх киһини ыстаарыстанан талбыттара. «Чолбон»

аат.
1. эргэр. Саха сиригэр өрөбөлүүссүйэ иннинэ: кулуба көмөлөһөөччүтэ биитэр таҥара дьиэтин көрөр-истэр, дьаһал биэрэр киһи. ☉ В царское время в Якутии: помощник главы улуса или церковный староста
Олорор сирбититтэн балтараа көһү бардахпына Көлүһүөп диэн таҥара дьиэтин ыстаарыһата баара. Тоҥ Суорун
Саһааннаах Баһылай быйыл саас таҥараны итэҕэйээччилэр кэлэктииптэрин уопсай мунньаҕынан талыллан, церковнай ыстаарыһа буолбута. Эрилик Эристиин
Тойонуом, эн дайыымпа чааһынан саныыр буоллаххына, ыстаарыһаны кырдьыктаныма. «Чолбон»
2
ыстаарыста диэн курдук. Куурсугар дьиссипилиинэни мөлтөппөтүн туһугар биһиги бу ыстаарыһаны тута түһүөхпүт. Амма Аччыгыйа
Ыстаарыһа былаан туолуутун хонтуруоллуур, сорудахтары биэртэлиир, куруһуок дьарыктарын биллэрэр. ННН СТМО
Кылаас ыстаарыһата — чаҕылыйбыт кыракый уолчаан. ЧКС АК

аат., эргэр.
1. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ: нэһилиэк, аҕа ууһун баһылыга (ыстаарыста, чаччыына). ☉ Наслежный староста, родовой старшина
Нэһилиэк кинээһэ эттэ. Саха нар. ыр. II
Чаччыына кинээспит Дайыыла …… элбэх сири бас билэр. М. Доҕордуурап
Нэһилиэк кинээһэ, чаччыыналар …… бары мустубуттар. Д. Таас
2. Феодальнай нуучча сиригэр: сэрии баһылыга, уобалас салайааччыта, тойоно. ☉ В феодальной Руси: князь (предводитель войска, правитель области)
Бастакы бибилэтиэкэни Киев кинээһэ Ярослав Муударай …… тэрийбитэ. ДьДьДь
Сирдьиттэр — кинээстэр — аттаах дружинаны салайаллара. АЕВ ОҮИ
Сэрииһиттээх Кэрэ акка биирдэ кинээс испиттээх. А. Пушкин (тылб.)
3. Былыргы нуучча феодальнай кинээстэрин удьуордара ыраахтааҕы ыйааҕынан наҕараадаланан нэһилиэстибэ быһыытынан бэриллэр үрдүк сололоро; итинник сололоох киһи. ☉ Князь (наследственный титул).
◊ Улуу кинээс — Россияҕа ыраахтааҕы кэргэннэрин үрдүк сололоро, оннук сололоох киһи. ☉ Титул членов царской фамилии России, лицо, имеющее этот титул
Улуу кинээс Константин Романов …… эргинэр сүбэни булбута. Эрилик Эристиин

I
аат. Киһиэхэ аллараа сыҥааҕын уһуга, сүөһүгэ сыҥааҕын анна. ☉ Подбородок (у человека), место между нижней челюстью и шеей (у скота, животных)
Ыттар субуруҥнаһан тиийэн аттар сэҥийэлэригэр өрүтэ ыстаннылар. Амма Аччыгыйа
Настя хараҕа толору ууламмыт, сэҥийэтэ биир кэм ибигирэс буолбут. Н. Якутскай
Василий Петрович скрипкатын сэҥийэтигэр сыһыаран тутан баран нуучча былыргы мелодиятын оонньоон барбыта. «Чолбон»
◊ Сэҥийэ бытыга — эр киһи аллараа сыҥааҕар үүнэр бытык. ☉ Бородка, борода
[Нехлюдов] куударалаах сэҥийэ бытыгын уонна сүүһүн үрдүнэн убаан эрэр будьурхайдыҥы баттаҕын, улахан сиэркилэ иннигэр олорон, икки суотканан тараанна. Л. Толстой (тылб.)
[Староста] тэрэччи сэбирийбит сэҥийэ бытыктаах эбит. И. Тургенев (тылб.). Түннүк сэҥийэтэ — түннүк холуодатын алын туорайын сирэйэ, долбуура. ☉ Подоконник
Үүтээҥҥэ түннүк сэҥийэтигэр хаппыт туоска сууламмыт испиискэ сытар. И. Гоголев
Таня түннүк сэҥийэтиттэн тайанан туран, таһырдьаны көрдө. М. Доҕордуурап
Сиваков бөппүрүөскэтин уоһун икки уһугар хардарыта хатайдаан оборбохтоон баран, түннүк сэҥийэтигэр турар пепельницаҕа кичэйэн туран ньаҕайбахтаан умуруорда. «Чолбон»
ср. тув. сегел ‘подбородок’
II
аат., кэпс. Муҥха таастыганнаах алын быата. ☉ Верёвка, привязываемая к нижней части невода, где находятся грузила.