несов. см. стихнуть.

нам бар (буол) — чуумпур, налый, уоскуй. ☉ Стихнуть, успокоиться
Сайыҥҥы киэһэ айдаана нам барда. Суорун Омоллоон
Оҕонньор күүһэ-сэниэ тэ эстэн, санаата түһэн, нам баран хаптайан хаалбыта. Болот Боотур
Чочумча ким да саҥарбакка нам баран олордулар. М. Доҕордуурап
Никита Калинович нам баран, олоппоһугар илиитин кэдирги ууран, таһырдьаны одуулуу олорбохтообута. В. Яковлев; нам бааччы — туох да сү псү гэ, айдаана суох, үүт турааннык. ☉ Тихо, спокойно, смирно
Кеша нам бааччы саҥара сатыыр даҕаны, куолаһа кытааппыт, тыҥаабыт. Н. Габышев
«Эһиги, гражданскай дьоннор, дьиэҕитигэр нам бааччы олорбокко ханна, тоҕо куотаҕыт?» — Першин ыйытар. И. Никифоров
М а н ч а а р ы Баһылай, Чоочо этэрин-саныырын курдук, к э һ э й э н , балаҕанын муннугар түүрүллэн баран, нам бааччы сытынан к э э с п э т э х. МНН
ср. монг. нам ‘низкий, тихий, спокойный; низко, ниже, тихо, спокойно’, бур. нам ‘безмятежный, тихий, спокойный’, ног. нам ‘удовлетворение’, тув. нам ‘дружба, согласие’

ньам бар кэпс. — саҥата суох бар, эмискэ чуумпур. ☉ Умолкнуть, стихнуть
Саҥа-иҥэ эмиэ ньам баран хаалла. А. Сыромятникова
Оҕонньор ыта Баһырҕас аҕыйахтык үрбэхтээт, ньам барбыта. И. Федосеев
Өстөөх тэргэннэрэ ньам барбыттара. А. Николаев; ньам гын кэпс. — сиэн кэбис. ☉ Слопать одним махом. Кыра эт оҕотун биирдэ ньам гыннарбыт; ньам курдук — 1) туох да тыас-уус, саҥа-иҥэ суох. ☉ Отсутствие шума, гомона, тишина
Ким да саҥарбат, ньам курдук. А. Сыромятникова
Миэстэҕэ сылдьан көрдөххө, үлэһиттэртэн ыйыттахха, ньам курдук, оччо-бачча ньиргиэрдээх үлэ барара ханна да көстүбэт. АЕА БМ
[Синцов] бүгүн үстэ төлөпүөннээн көрдө да, ким да хардарбатаҕа, Бу да сырыыга ньам курдук. К. Симонов (тылб.); 2) кэпс. Амтана, тууһа-тумата суох (ас). ☉ Пресный, безвкусный (о еде). Астаабыт аһа ньам курдук

туохт.
1. Уоҕуҥ-күүһүҥ хараан, намыраа, мөлтөө. ☉ Пойти на убыль, на спад (в объёме, силе)
«Дьэ, ити баар, — Дьэлмэ кэпсэтии уҕарыйаары гыннаҕына, эбии күөртээн биэрэн иһэр. — Биир кыһалҕа атынтан үөскүүр». Н. Лугинов
Бу тухары улахан унньуктаах охсуһуу уҕарыйбат, тохтообот. Н. Якутскай
Уот силлиэ холорук уҕарыйан, астан, улам намырыйан истэ. С. Тимофеев
△ Туохтан эмэ өрүкүйэн баран уоһун, уоскуй. ☉ Успокоиться, уняться, улечься (о волнении, страсти)
Онтон, уоҕа-төлөнө уҕарыйбытын кэннэ, кыратык, быһыта-орута тыл бырахсан кэпсэттибит. Н. Заболоцкай
[Сөдүөччүйэ:] Уой, доҕоруом! Уурай, тохтоо-болҕой! Уоскуй, уҕарый эрэ! А. Сыромятникова
[Сидор Сидорович Ираҕа суругар:] Эн биһиги уоттаах тапталбыт хаһан да уҕарыйыа суоҕа, өрүү тыыннаах кэрэ сибэккилэринэн киэркэйэн, сириэдийэ, симэнэ туруоҕа. В. Ойуурускай
2. көсп. Намыраа, тохтоо (ыарыы күүһүн туһунан). ☉ Стихнуть, отступить (о болезни)
Байанай быарын тииһигэ — эмиттэн дуу, итиигэ угуттанан дуу, — арыый уҕарыйда. Софр. Данилов
Ыарыыта уҕарыйыах быһыыта биллибэтэ, хата эбии сэтэрэн истэ. «ХС»
Ый саҥа төрөөһүнэ киһиэхэ улаханнык дьайар, ити кэмҥэ киһи бэл ыарыыта уҕарыйар, санаммыт санаатын толорор. «Чолбон»

туохт.
1. Биллибэт-көстүбэт буола хаптай; бүччүм сири булан сас, бааргын биллэримэ. ☉ Пригнуться, чтобы скрыться от чьих-л. глаз; прятаться в укромном месте, притаиться
Миигин [пограничник] көрбөтөр ханнык диэбиттии, биир киһи кирийэн сытар. Н. Якутскай
[Бочугурас] Сиһик талах быыһыгар Симилэххэ кирийдэҕэ. Күннүк Уурастыырап
[Кыыс] Байбал аттыгар саҥата суох кирийэн олорор. И. Гоголев
Чээчээнэ куттанан, орон анныгар кирийбитэ. И. Федосеев
△ Туохтан эмэ толун, чаҕый. ☉ Опасаться, бояться чего-л.
Сарсыарда тымныыттан кирийэн ким да өндөйбөт. Болот Боотур
— Боппуруоһу кытаанахтык туруоруохха! …… Кынчаайаптаах эмискэ кирийдилэр. С. Васильев
△ Бүгэн чуумпур. ☉ Притихнуть, стихнуть (о явлении природы)
Түүн тибии да кирийэр. Баал Хабырыыс
Бары-барыта туохтан эрэ саһан кирийбит, иһиллээбит курдук, суостаах чуумпу буолла. Д. Токоосоп
2. көсп. Ханна эмэ түс, көстүбэт буол (күн туһунан). ☉ Опуститься за горизонт, закатиться (о солнце)
Киэһэ уон чааска кып-кыһыл күн саҕах кэтэҕэр кирийэр. Н. Габышев
Киэһээҥҥи күн хайалар кэтэхтэригэр кирийдэ. И. Данилов
3. көсп. Ханна эмэ тиийэн сүт (тыал туһунан). ☉ Утихнуть (о ветре)
Киэһэтигэр сөрүүн тыал Тирэх маска кирийэр. Р. Баҕатаайыскай
[Холорук] соҕуруу кураанах үрэх айаҕар кирийэр. М. Тимофеев
Бэл диэтэр сиккиэр тыал кыбыстан, Куулаҕа кирийдэ. «ХС»
ср. бур. хирүү ‘застенчивый, несмелый, робкий’

ньим бааччы — саҥата-иҥэтэ суох, уу чуумпутук; нус-хас. ☉ Молча, тихо; спокойно
Эргим-ургум көрбөхтөөбүтэ, дьон ньим бааччы утуйа сыталлара. Күннүк Уурастыырап
[Сэргэй] сиригэр-дойдутугар бэйэтин таптыыр идэтинэн ньим бааччы үлэлии-хамсыы сылдьыбакка, бачча үлүгэр аймалҕаннаах дойдуга кэлэн араас быһылааҥҥа, охсуһууга-этиһиигэ түбэһэ сырыттаҕай? В. Яковлев
Борис айахха киирбиччэ мээнэ хаһыытаан быһа сытыйбакка эрэ, ньим бааччы дьиэлии турбута быдан сүүйүүлээх буолуо этэ. «ХС»; ньим бар — иһийэн хаал, чуумпур. ☉ Притихнуть, стихнуть, замолчать
Балаҕан иһэ бүтүннүүтэ ньим баран уу чуумпутук лүҥкүрдэ. Болот Боотур
Ньим баран саҥата суох испэхтээтилэр гынан баран, Чооруос [киһи аата] саҥата суох тэһийэн олорбото. В. Протодьяконов
Биһиги бары тыыммакка да кэриэтэ саҥата суох турдубут, бары биир санааҕа ылларан ньим баран турдубут. Г. Колесов; ньим гын кэпс. — тимис гын, көстүбэт буола сүт. ☉ Провалиться во что-л., внезапно исчезнуть из виду
Мастар мутуктара кумаланан бачыгыраабытынан хаарга ньим гына түһэллэр. А. Фёдоров
Сөмөлүөт умайан күлүбүрээбитинэн үрэх уҥуоргу ойуурга тиийэн ньим гынна. С. Никифоров
Кинилэр үрэҕи туораан түбэ иһигэр киирбэккэ, ойуур хараҥа куолайыгар ньим гыннылар. П. Ламутскай (тылб.)
△ Умуллан хаал. ☉ Погаснуть (моментально)
Утуу-субуу элэктэриичэстибэ уота умуллан ньим гынар, төлөпүөн үлэлээбэт буола охсор. Амма Аччыгыйа
Сулус аллара диэки сурулаата, умуллан ньим гынан хаалла. Г. Угаров; ньим курдук — туох да саҥата-иҥэтэ, тыаһаууһа суох. ☉ Глухо, тихо, безмолвно
Уола буоллаҕына биир тылы хардарбат, ньим курдук. Эрилик Эристиин
Чочумча ньим курдук уу чуумпу буолан ылла. В. Яковлев
Сайылык күнүскү ампаалыга суох ньим курдук. А. Сыромятникова
ср. алт. чым ‘тихо, тише’, казах. жым ‘нечто вкрадчивое, скрытое, незаметное’, хак., кирг., куманд., телеут. тым ‘тихий, тихо; безмолвно; молчаливый’

туохт.
1. Урукку туруккун, кыаххын сүтэр, ахсаа (киһи доруобуйатыгар сыһыаран этэргэ). ☉ Стать слабее здоровьем, утратить ловкость, силу, обессилеть, ослабеть
Мин да улам кырдьан, мөлтөөн иһэрим бэрт. Амма Аччыгыйа
Кини кэргэнэ, эдэр сааһыгар элбэх эрэйи көрсөн, доруобуйата эрдэ мөлтөөн, сүүрбэччэ сыллааҕыта өлбүтэ. С. Никифоров. Кырдьан, мөлтөөн бардаххына, Ыалдьар-сүтэр буоллаххына, Төрүт буоруҥ отун сыллыаҥ — Өлбөт мэҥэ уута гыныаҥ. Доҕордоһуу т.
2. Эргэрэн урукку туруккун, кыаххын сүтэр. ☉ Утратить свои прежние свойства, прийти в негодность
Ырбата буур тайаҕы тобулу түһэрэ мөлтөөбүт. Амма Аччыгыйа
Пахай! Былыр үйэтинээҕи ботуруоннар мөлтөөн, тугу да хоторбот буолбуттар. Т. Сметанин
3. Сыыйа күүскүн-уоххун сүтэр, тыыҥҥын таһаар, уоскуйа быһыытый (айылҕа көстүүтүн этэргэ). ☉ Постепенно ослабнуть, стихнуть, утратить силу, мощь, стать меньше в объёме (о явлениях природы)
Куйаас дьэ сыыйа мөлтөөтө. Л. Попов
Хаар мөлтөөн, арыый сырдаан кэллэ. Н. Заболоцкай
Алдьархайдаах силлиэ мөлтүү майгытыйан барбыта. Ж. Верн (тылб.)
△ Күүскүн ыһыкта, намырыы быһыытый. ☉ Стихать, замолкать, терять прежнюю силу
Оһох уота улам мөлтөөн, балаҕан иһэ боруҥуту йан барар, уҥа эркиҥҥэ ханнык эрэ бө дө ҥ күлүкт эр эй э ҥнэһ эллэ р. Амма А ч ч ы г ы й а. Артиллерия ытара мөлтүүрүн саҕана биһиги сөмөлүөттэрбит кэлэн өстөөх бөҕөргөтүнүүлэрин буомбалаабыттара. Т. Сметанин
Умайан мөлтөөн эрэр уот иннигэр эдэрдээх кырдьаҕас …… сирэйдэрэ эрэ нэһиилэ кытаран к ө с т ө л л ө р. Г. Колесов
4. Туохха эрэ уруккутааҕар суолта уурул лубат, аахайыллыбат буолан бар. ☉ Постепенно утратить былое значение для кого-л.
Кистээбэккэ эттэххэ, бурдугу сүөһү аһылыгар анаан ыһыы үөскүөҕүттэн ыла киниэхэ болҕомто олус мөлтөөтө. П. Степанов
Уйбаан иһигэр х о м с а н а а л а а х. О л х о д у һ а с и р и г э р б о л ҕ о мто мөлтөөн, сыл ахсын оттонор сир ситэ оттоммокко улам аччаан иһэриттэн. «Чолбон»
ср. эвенк. мултэде-мии ‘слабеть (о ветре)’, мулту-мии ‘ослабить (узду)’

туохт.
1. Ньалбай, хаптаччы бар, хаптаҕай буол. ☉ Сплющиться. Сибиниэс хаптайда
□ Халба ураанай туоһахтатын кэтэһэн тумса хаптайбытыгар дылы (өс хоһ.)
2. Сытыары түһэн сиргэ сыһын, сыт, оҕун. ☉ Наклониться, пригнуться, припасть к земле
Сонно уолчаан кыракый быччыҥнара дьигис гыммыттарын хаҥас ытыһын иминэн билбитэ, этиэх түгэнэ уол атахха киллэримээри хаптайа охсубута. Е. Неймохов
Атаакалаан киирэн иһэр уһун сыап сиргэ хаптайарга күһэллибитэ. С. Никифиров. Халаан уута сорох сирдэринэн таһымнаан, симилэх тыа, ньылаарыччы тарааныллыбыт баттах курдук, биир дэхси хаптайбыт, хатырыга, мутуга сулламмыт буолар. А. Фёдоров
Хаптайбыт түүнү, баархаты ис өттүнэн паарга тутан көннөрүөххэ сөп. ДьХ
3. Кытаанах буола чиҥээ, тапталын (сир, буор, хаар туһунан). ☉ Утрамбоваться (о земле, почве, снежном покрове)
Хаптайбыт, чиҥээбит өттүн талан биэс булуугунан Уйбаан Уустаах хорута сылдьаллар. М. Доҕордуурап
Дьиэ тула өттө тууйа тибиллэн хаалбыт, үрдэ хомураҕы кытта тэбистэҥ буолан хаптайа сытарын, мин борук-сорукка кыайан көрбөтөхпүн. Н. Заболоцкай
Хаар хаптайа барыыта, биир тоҥот күн чугастааҕы учаастакка кылааһынан бүттүүн хайыһар похуота оҥоруохха дэстибит. «ХС»
4. көсп., кэпс. Сытан утуй. ☉ Лечь спать, уснуть
Кэпсэтэ-кэпсэтэ, Сыыйабаайа сытан, Утуу-субуу утуйан, Харахтарын симнилэр, Хаптайан хааллылар. Болот Боотур
Дьэ, тоҕойуом, бу киэһэ эрдэ соҕус хаптайдаххына сатанар. В. Миронов
Тула туох да тыас-уус суох, аргыстара, барбах сур-сар буолаат, хаптайбыттара ыраатта. «ХС»
5. көсп. Үгэннээн күүһүрэн баран мөлтүү быһыытый (хол., тыал, тыасуус туһунан). ☉ Ослабнуть, утратить силу, стихнуть (напр., о ветре, шумегаме)
Таҥнан таһырдьа таҕыстылар, тыал хаптайан, дьикти нуурал киэһэ эргийбит. Н. Босиков
Уот уоҕа хараан, хаптайа быһыытыйда. А. Фёдоров
Дьиэ таһынааҕы тыас-уус, айдаан арыый хаптайан барда. Эрилик Эристиин
△ көсп. Хойдо сылдьан баран аҕыйаа, сүт, намыраа (үөн-көйүүр туһунан). ☉ Убавляться, идти на убыль, сокращаться, редеть (напр., о мошкаре)
Буруоттан кыйдаран кумаар арыый хаптайбытын кэннэ илимнэрин бэрийдэ, иирсибиттэрин араарда. Софр. Данилов
Туундара дьонугар атырдьах ыйа — ураты ый, саамай үчүгэй, ылааҥы күннэр буолаллар, үөн-көйүүр хаптайар. И. Федосеев
Айылҕа барахсан торҕо күөх өҥө этиэх түгэнэ уларыйа охсон, барыта саһаран, кыһыл көмүстүү кылбаһыйда. Били үлүгэр бырдах, үөн-көйүүр ол иннинэ хаптайбыта. Н. Заболоцкай
6. көсп. Ким эмэ иннигэр албыннаһан ньылаҥнаа, бэрт буол, үҥк-сүгүрүй. ☉ Угодничать, лебезить, заискивать перед кем-л.
Оҕобут тутуллубут сураҕын истээт, төрөтөн төлөһүппүт аар тойон аҕатын тыла тиийдэҕинэ босхолонуо дии санаан, оҕонньорум биһикки баран тойоммут атаҕар хаптайбыппыт. Эрилик Эристиин
Кини [Амчыкы] Борукуом баай үрүҥ үлэһитэ, наадалаах илдьиккэ-сорукка сылдьар, кэрэһит бэрдэ, тойонун атаҕар хаптайа сытар, ыттыы ньалаҕалыыр киһи. В. Протодьяконов
Хаһаайыннарыгар үчүгэй буола сатаан хаптайа сыталлара, кини ол-бу бириинчиктээһинин эҥкилэ суох толороллоро. Ю. Чернов (тылб.)
ср. бур., п.-монг. хабтай ‘сплющиться’

туохт.
1. Ким да ылбыта биллибэккэ суох буолан хаал (хол., туох эмэ мал-сал, тэрил туһунан этэргэ). ☉ Пропадать, исчезать неизвестно куда (напр., о предметах, вещах)
Маһарах сарсын ыһыахха бараары атын көрдөөбүтэ, ата сүтэн хаалбыт. Эрилик Эристиин
Тойоно саах күрдьээччи уолу, быыкаа арыы дуома сүппүтүн иһин буруйдаан, тайах маһынан сууттаабыт. Н. Заболоцкай
2. Ким туох эмэ хараҕын далыттан таҕыс, көстүбэт буол. ☉ Исчезнуть из поля зрения, скрыться
Мааны киһи атын миинэн айанната турда. Сотору соҕус ойуур иһигэр киирэн сүтэн хаалла. Күндэ
Охоноон сүөһүлэр, уҥуоргу кэриигэ киирэн, сүтэн эрэллэрин саҥата суох батыһа көрөн турда. Л. Попов. Көтөр аала аччаан Күүгэс саҕа буолар, Онтон былыт сабан Отой сүтэн хаалар. Кутаа т.
3. Ханна да барбытыҥ биллибэккэ сураҕа суох мэлий, суох буолан хаал (үксүгэр киһини этэргэ). ☉ Исчезнуть в неизвестном направлении, без следа (о человеке)
Аҕыйах хонукка нэһилиэгэр көстө түһээт, эмиэ сүтэн хаалар. Амма Аччыгыйа
Оннооҕор сорохтор олорор дьиэлэриттэн таһырдьа тахсан киирэбит диэн сүтэллэрэ. Н. Якутскай
Бу кыра үөрэхтээх буолан, баайдарга онуманы эридьиэстээн, кытыйа-хамыйах саласпыт киһи биллибэккэ сүтэн хаалбыта ыраатта. Н. Заболоцкай
4. Иһиллибэт буол, тыаһаабат буол (тыас, дорҕоон туһунан). ☉ Стать неслышимым, стихнуть (о звуке)
Ат туйаҕын тыаһа улам-улам ырааттар ыраатан, кэннигэр сүппүтэ. И. Гоголев
Ханна эрэ ойуур иһигэр кыыкыныыр мас тыаһаата. Ол тыас тыаһаат, сонно сүтэн хаалла. Күндэ
Таба эгээнин тыаһа хараҥаҕа «тыс-тас, тыс-тас» гынан баран сүтэн хаалла. Т. Сметанин
5. Мөлтөөн бар, сырдаабат, көстүбэт буол. ☉ Становиться менее ярким, угасать, затухать (об источнике света)
Арҕаа халлаан диэки өрө көрбүтүм, күнүм хайы-үйэҕэ сүтэн хаалбыт. Н. Неустроев
Тогойкин тыа үөһүн диэки киирэн истэҕин аайы, күнүн уота улам тэйэн, мастар быыстарынан сүтэ-сүтэ көстүмэхтиир буолла. Амма Аччыгыйа
Күн тиһэх сардаҥалара халлаан улаҕатыгар баар ньалака былыттарга кыыһан сүппүттэрэ. Далан
6. Туохтан эмэ мэһэйдэтэн мөлтөөн, тохтоон, уостан хаал (хол., киһи баҕа санаатын туһунан). ☉ Исчезать, улетучиваться в силу каких-л. причин (напр., о желании человека)
Мин кэпсэтэр баҕам сүппүтэ: бачча нус-хас киэһэ мөккүһүөхпүн баҕарбатаҕым. Далан
Сорох оҕо хайдах да муҥнаммытын иһин үөрэҕи ылбат. Дьэ, ол иһин кыаҕын баһыйтаран, үөрэххэ баҕата сүтэр. Н. Лугинов
7. көсп. Тыыннаахтар ахсааннарыгар киирсимэ, өл. ☉ Умереть, скончаться (о человеке)
Бэйэни өлөрүнүү, тарбахтары сүгэнэн кэрдинии, адьас сүтэн хаалыы күнтэн күн үксээн испитэ. Амма Аччыгыйа
Уон икки оҕобутуттан ордон хаалбыт Ньургуһуммут аны сүттэ, биһигини бу дойдуга тыыннаах накааһыгар хааллартаата. Дьүөгэ Ааныстыырап
♦ Буруота сүттэ көр буруо
Биир баар эрэ ыалбыт, доҕорбут буруота сүттэҕэ ити. Бу бүгү күн кини аатынан аһаан-сиэн бүтүөхпүт буоллаҕа. Эрилик Эристиин
Имниин сүттэ — имниин (имиттэн) эһиннэ (сүттэ, быһынна) диэн курдук (көр им II). Ийэ сир иэниттэн сидьиҥ үөннэр Илбиллэн имниин сүтүөхтэрэ. Күннүк Уурастыырап
Харах уута, хаан түспүт Сордоох сэрии бүтүөҕэ, Эрэн, күндү көмүспүт, Фашист имниин сүтүөҕэ. П. Тулааһынап
Күнтэн (күн сириттэн) сүт көр күн. Ньургуу кыысчаан, бастаан тымныйбытыттан тэптэрэн ол курдук аҕатыгар көстүбэккэ эрэ күн сириттэн сүппүт. Софр. Данилов
Кимтэн да ордук Сааска уолуйбута, сибилигин аҕай кинини кытта бииргэ аһаабыт киһи хайы-үйэ күнтэн сүтэ охсубута наһаа соһумар, ыар суол этэ. Д. Таас
Гошабыт олох мөлтөөбүтэ. Дьонун, төрөппүттэрин ыҥыртыыра, сороҕор мэнээк мичээрдиирэ. Ол курдук сотору кини күн сириттэн сүппүтэ. ИИФ УС. Сураҕа суох сүт — ханна тиийбитиҥ да, өлбүтүҥ, тыыннааҕыҥ да биллибэккэ мэлий. ☉ соотв. пропасть без вести
Икки сыл суруспуппут. 1944 сыллаахха кини сураҕа суох сүппүтэ. Н. Габышев
Ууга тааһы бырахпыт курдук сураҕа суох сүппүтэ. И. Федосеев. Сыттыын сүт — олох, таһыччы сүт. ☉ Пропасть навсегда
Бэстилиэнэй биир көлүнэр оҕустааҕын тутан ылан биэлэйдэргэ биэрбитэ сыттыын сүппүтэ. Амма Аччыгыйа
Таастыы сүт (сүтэн хаал) — ууга тааһы бырахпыттыы сүт (сүтэн хаал) диэн курдук (көр уу). Саллаакка барар дьон испииһэктэрин хат-хат оҥордулар. Сорох дьон испииһэккэ суруппакка таастыы сүтэн хааллылар. М. Доҕордуурап
Онтон былырыын сайын Ивановтаах Лукьянов, куораттан тыаҕа кыһыл дружиналарга сааны-сэби таһааран иһэн, таастыы сүтэн хаалбыттара. С. Никифоров
Александр Сергеев таастыы сүппүтэ уонча хонно. «ХС»
Ууга тааһы бырахпыттыы сүт (сүтэн хаал) көр уу. Көмүстүүн, бэйэлиин, адьаһын ууга тааһы бырахпыттыы сүтэн хаалбыттар. И. Никифоров
ср. ДТС йит, уйг. йүтмэк, жүтмэк, йитмэк, тув. чит ‘исчезать, теряться, пропадать’