1) стесняться, смущаться, стыдиться, конфузиться; дьонтон кыбыһын = постесняться людей; 2) бояться, опасаться, остерегаться.

совеститься, стыдиться, стесняться; суобаһырҕаабакка без всякого стеснения; кини суобаһырҕаан харчыны ылбат он совестится взять деньги.

1) стыдиться, конфузиться, совеститься; кини саатар он стыдится; сааппат бесстыдный, бессовестный; бесстыдник; сааппат сирэйдээх бесстыдник; 2) не выносить яркого света, ослепляться (о глазах); киһи хараҕа саатар сырдыга ослепительный свет.

несов. 1. кытар, кыһыл буол; ягоды краснеют отон кытаран эрэр; руки краснеют от холода киһи илиитэ тоҥноҕуна кытарар; 2. перен. (стыдиться) кытар, саатан кытар; мне пришлось краснеть за него мин кини туһугар сирэйим кытарда; 3. (виднеться — о красном) кытаран көһүн; черепичная крыша краснела среди зелени күөх үүнээйи быыһыгар черепица кырыыса кытаран костере.

туохт. Туохтан эмэ кэмсин, туох эмэ иһин саат, кыбыһын. ☉ Совеститься, стыдиться
[Сүөкүлэ:] Миигин дьиэ үлэһитэ оҥостубуккуттан тоҕо суобаһырҕаабаккын? И. Гоголев
Тус бэйэтин интэриэһэ кыбыллыбатаҕа буоллар, бу да сырыыга, суобаһырҕаан туттуммакка, сүрэ бэрт эҥин диэн кэрэйбэккэ, кыккыраччы аккаастаан кэбиһиэх этэ. Софр. Данилов
Түөрт ыйы мэлдьи эһиги бэлэмҥитигэр үлэтэ суох сөбүн таах сырыттым. Саатабын, суобаһыргыыбын. Болот Боотур

туохт. Кимтэн эмэ толло санаа, симитин. ☉ Стесняться, смущаться, испытывать робость
Мин Аайаны үҥкүүгэ ыҥырбытым. Билиҥҥэ диэри бу баар курдук өйдүүбүн кыыс кытарбыт, кыбыстыбыт сирэйин, илибирэс итии тарбахтарын уонна ураты истигэн этин! Далан
Урут дойдубар сылдьан, ыараханы сүгэн истэхпинэ кыыс көрүстэҕинэ, кыбыстан суолтан туоруу сыһарым. Т. Сметанин
△ Туох эрэ итэҕэстээххиттэн, тугу эрэ омсолооҕу оҥорбуккуттан саата санаа. ☉ Стыдиться, совеститься от сознания предосудительности содеянного или своих недостатков
Арай мин эрэ чэпчэки кэнсэлээрийэ үлэтигэр сылдьабын. Мин кыбыстабын ээ онтон. С. Ефремов
Кини таҥара дьиэтигэр хаһан да сылдьа илигэ, …… киирдэхпинэ бэргэһэбин устуом, оччоҕо тараҕай төбөбүн көрөн дьоннор күлсүөхтэрэ диэн кыбыстара. М. Доҕордуурап
Билиэххин баҕараргын ыйытартан хаһан да кыбыстыма, билбэтиҥ ордук кыбыстыылаах. Л. Толстой (тылб.)

1) извещение, сообщение, поручение (передаваемое устно через кого-л.); илдьиттэ ыыт = послать извещение; 2) вестник, гонец; илдьит сааппат погов. гонец не стыдится (передавать поручения).

туохт.
1. Туохтан эмэ исискиттэн күүскэ айман, долгуй. ☉ Быть в сильном беспокойстве, волнении от чего-л. [Күһэҥэй:] Тукаам, Өлөн баран тиллэр — Бүтүн оҥоруулаах, Ситэ кэскиллээх, Эн дьоллоох кыыс эбиккин
Эймэммит сүрэҕиҥ Эҕэрдэлии үөрдүн биэбэйиэм! Суорун Омоллоон
Кыталыктаах биирдэ эймэннэ: Кыыс Хотун дьиэтигэр эргиллибит. А. Сыромятникова
Иркутскай дьоннорун ууларын уйгуурдан, тоҕо бу барабаан дарбыйда? Хаайыыга хандалы халыргыыр тыаһыттан Эт сүрэх эймэннэ! П. Филиппов
2. Тохтоло суох ытаа, айман (кыра оҕону этэргэ). ☉ Плакать, капризничать (о ребёнке)
Дьиэҕэ икки ыйдаах кырачааным Эмиий көрдөөн эймэннэҕэ. С. Руфов
«Үүт дии-дии эймэнэриҥ бэрт. Айылааҕын, ити “Өрүөстээҕи” эн ыл. Оҕобор аныыбын», — диэтэ эбэтэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Өр-өтөр буолбата, дьиэҕэ оҕолор ытаһан эймэнэллэрэ иһилиннэ. ЧКС АК
3. Туох эмэ иһин айманар курдук айдаанынан толорон кэбис (хол., көтөр саҥатын этэргэ). ☉ Наполнить что-л. шумом (напр., о птицах)
Күөлгэ тыыраахылар тыкаахтаан омуннаахтык эймэнэллэр. С. Маисов
Хоптолор хаһыытаһаллара алаас үрдүнэн эймэнэн олорор. В. Протодьяконов
Биир кэм айан кустара быыһа-арда суох көтөн эймэнэллэр. «ХС»
ср. др.-тюрк. еймэн ‘робеть, стыдиться, стесняться’, уйг. эймэнмэк ‘стыдиться, стесняться, бояться’

даҕ.
1. Талымаһа, сириксэнэ суох, имири-хомуру аһылыктаах. ☉ Неразборчивый и небрезгливый в еде (корме), прожорливый
Иван оҕо эрдэҕиттэн бор киһи. Бытархай сыыс өттүн ыраастыы барбакка, ытыһын тухары мунньубут дьэдьэнин биирдэ уобан кэбиһэрэ. Н. Лугинов
Айанньыт бор аты хайа да сүүрүккэ атастаспат. Н. Заболоцкай
2. көсп., кэпс. Мараны, барбаҕы да ылынар, тумна сатаабат. ☉ Непритязательный в чем-л. (напр., во вкусах)
Саха бор эбээт аакка Былыргыттан даҕаны, Мин биир орто холкуоска Билэбин уон Уйбааны, Тоҕус төрөл Маарыйаны. И. Гоголев
Мавра бор соҕус тыллары тутунна, хараҕа туманнырда. М. Доҕордуурап
♦ Боргор түс кэпс. — туохха эмэ куһаҕаннык быһыыланаргын кэрэйбэт, саатырҕаабат буол. ☉ Привыкнуть к своим безнравственным поступкам и перестать стыдиться их
Улуу баай убайа Чоочо [Сүөдэри] Уруурҕаан быстыбат оччо, Боругар түспүт оҕонньор Босхо хамначчыт оҥостор. Ф. Софронов. Тэҥн. кэрээҥҥиттэн таҕыс

I
туохт. Кимтэн, туохтан эмэ дьулай, куттан, кыбыһын. ☉ Робеть перед кем-л., стесняться, бояться когочего-л.
Сорохтор сүөһү үлэтиттэн толлоллор, хотонтон сиргэнэллэр. М. Доҕордуурап
[Маня:] Хата мин эһигиттэн толло саныыр этим. С. Ефремов
Тоҥ-ириэнэх диэн толлубакка Тулуурдаахтык турууласпыттар. Баал Хабырыыс
♦ Ириэнэхтэн иҥнибэт, тоҥтон (тоҥ диэнтэн) толлубат көр иҥин
Ханнык да кытаанах усулуобуйаҕа олордор, тоҥтон толлубакка …… тутуоҕун тутан иһэрэ киһи сүргэтин көтөҕөр. И. Данилов
Эһиги буолбатах дуо, Майыыда тоҥустара, тоҥтон толлубатахтар, тымныыттан быстыбатахтар, силлиэ-буурҕа аттаахтар? «ХС»
ср. др.-тюрк. турхун ‘стыдиться’
II
толуй диэнтэн бэй
туһ. Киниэхэ нолуогун толунарыгар тыһыынчанан харчы наада. Н. Якутскай
Буолбут түбэлтэни аҕатыгар эппэтин диэн талбыт диискэлэрин ылан биэрэн толунна. И. Попова
Киириэхтээх аттарын аҥаарын ата суох ыал эттэһэн ылан толуналлар. «ХС»