судья; народнай судьуйа народный судья; судьуйа быыбара выборы судьи.

и. д. л. от дьүүллээ = вершащий суд; судья; осуждающий.

прил. көнөтүн көрөр, кырдьыгы тутуһар (ким да диэки буолбат); беспристрастный судья кырдьыгы тутуһар судьуйа.

II прил. эйэлэһии; мировая сделка эйэлэһии кэпсэтиитэ; # мировой судья уст. мировойсудьуйа (урукку Россияҕауонна атын да дойдуларга кыра дьыаланы көрөр судьуйа).

аат.
1. Буруйданааччы буруйун ырыҥалаан быһаарааччы киһи, судьуйа. ☉ Должностное лицо, выносящее приговор по судебному делу, судья. Дьүүллээччи хас да боппуруоһу биэрдэ. Ол дьыаланы дьүүллээччи мин этим

прил. I. (действующий беспристрастно) кырдьыгы көрөр; справедливый судья кырдьыгы көрөр судьуйа; 2. (правильный, верный) кырдьыктаах, сөптөөх; справедливое обвинение сөптөөх буруйдааһын; # справедливые войны кырдьыктаах сэриилэр (тутулуга суох буолар иһин сэриилэр; революционной босхолонуулаах сэриилэр).

1) прямой, ровный; гладкий; көнө хонуу ровное поле; көнө суол прямая дорога; 2) перен. честный, правдивый, прямой; справедливый; көнө киһи прямой, честный человек; суут көнө , судьуйа токур погов. уст. суд прямой, да судья кривой.

сов. итэҕэй, чахчытын бил; судьи удостоверились в невиновности подсудимого судьуйалар буруйданааччы бурука суоҕа чахчытын биллилэр.

аат.
1. Спорт сорох көрүҥнэригэр күрэхтэһиилэргэ судьуйалыыр киһи. ☉ Судья в некоторых видах спортивных состязаний. Арбитр боксердары ириингэ ортотугар ыҥыртаата
□ Ол икки ардыгар арбитр свистога чыһыырар, уолаттар онно биирдэ көбүөр таһыгар тахсыбыттарын билэллэр. Н. Лугинов
2. Судаарыстыбаннай тэрилтэлэр икки ардыларыгар үп-мал боппуруоһугар тахсар мөккүһүүлэри көрөр уонна быһаарар дуоһунастаах киһи. ☉ Должностное лицо, рассматривающее имущественные споры между государственными предприятиями, организациями и учреждениями, арбитр
Англия дипломаттара былыр былыргыттан Европа государстволарын иирсээннэригэр мөккүөрү быһаарааччы (арбитр) курдук сылдьаллара. АЕЕ ӨӨ

аат.
1. Суукка көрүллэр дьыалаҕа бириигэбэри таһаарар бырааптаах суут дуоһунастаах үлэһитэ. ☉ Должностное лицо в органах суда, выносящее приговор по судебному делу, судья
[Бүөтүр:] Судьуйа үҥсүүлээхтэри барытын көрүөм диир үһү. Амма Аччыгыйа
Ол дьон бары [кинээһи кырбааччылар] судьуйа уурааҕынан уонча киһи иккилии, үстүү ый түрмэҕэ сыппыттара. Эрилик Эристиин
Суукка бэрэссэдээтэллээччи норуодунай судьуйа буруйдуур түмүгү ааҕар. ДьИэБ
2. спорт. Күрэхтэһиини, оонньууну дьүүллүүр, тойоннуур киһи. ☉ Тот, кто судит игру, состязание, судья, арбитр
Кини ыт үтүлүк саҕа боксуор бэрчээккилээх илиитин судьуйа өрө көтөхтөр эрэ, элбэх киһилээх киэҥ саала иһэ кыайыылааҕы эҕэрдэлээн …… ньиргийэ түһэрэ. Н. Лугинов
Кылаабынай судьуйа күрэхтэһии быраабылатын халбаҥа суох тутуһуу иһин эппиэттиир. СНККБ
Бөҕөстөр илии тутуһаат, төттөрү хаамалларын кытта, судьуйа свистога айманар. ССТ
3. көсп. Ким-туох эмэ туһунан санаатын этэр, тойоннуур, сыаналыыр киһи. ☉ Человек, который высказывает какое-л. суждение, мнение, заключение о чём-л., даёт оценку кому-чему-л., ценитель, судья
Суобас уонна чиэс туһунан Субу-субу дойҕохтуугун — Суобаһы уонна чиэһи сокуоннуур Судьуйа курдук туттаҕын. Л. Попов
Мин хартыынаҕа үчүгэй судьуйа буолбатахпын. С. Ефремов
Сүрэх дьыалатыгар судьуйа суох. СДТА