Якутские буквы:

Якутский → Якутский

суланыы

сулан диэнтэн хай
аата. Кини [кулуба] суланыыта бырааба иһигэр өлөр өлүү ыар ынчыга буолан сыналыйа уһунна. М. Доҕордуурап
Мотуорун хасыһан-хасыһан ханнык эрэ чааһа алдьаммытын булан, суланыы бөҕөнү суланан, эҥин-эгэлгэ тылларын барытын этэр. П. Чуукаар

сулан

туохт., кэпс. Эрэйгин, кыһалҕаҕын аһыныы эрэйэр курдук арахпакка кэпсээ. Плакаться, роптать, сетовать на невзгоды, рассчитывая на понимание, жалость. Онтон ордук уйадыйа Онолуйан суланна: «Аны кэлэн кимнээх буолан, Кимим миигин быыһыаҕай?» Күннүк Уурастыырап
Уулаах атаҕын үлүтэн, быйыл кыһыны быһа лип сыппытын туһунан сулана кэпсээтэ. Эрилик Эристиин
Быйыл ардахтаах буолан, ходуһалара ууга хаалбытын суланан туран кэпсээтилэр. «ЭК»
ср. ДТС, тюрк. йыҕла, йыҕлан ‘плакать, рыдать’

сулан-кэлэн

туохт., кэпс. Эрэйгин-кыһалҕаҕын аһара айманан, иэйэн-куойан кэмсинэн кэпсээ. Сильно расстраиваться, плакаться, сетовать, жаловаться
«Томторук кумалаан уола Уйбаан Дууһа бэйэм аспар борбуйа соноон баран, түөспүн дьөлө анньан кэбистэ, бар дьон көрүҥ», — диэн түөһүн сыгынньахтанан көрдөрө-көрдөрө суланна-кэлэннэ. Эрилик Эристиин
«Эстибит-быстыбыт хара сордоох мин баарбын», — диэн сулана-кэлэнэ сылдьааччы. М. Доҕордуурап
[Дьоно] бары өлбүттэр. Гавриил суланна-кэлэннэ, Ытаата-соҥоото. А. Данилов

Якутский → Русский

сулан=

1) каяться, раскаиваться; плакаться; причитать; буруйу оҥорон баран суланар он горько раскаивается в совершённом поступке; 2) постоянно выражать недовольство (своим положением, тем что имеешь).


Еще переводы:

причитание

причитание (Русский → Якутский)

с. 1. (действие) ытаан суланыы, онолуйуу; 2. (обрядовая песня) кутурҕан ырыата, онолҕон ырыа.

ааттаһыы-көрдөһүү

ааттаһыы-көрдөһүү (Якутский → Якутский)

ааттаскөрдөс диэнтэн хай
аата. Ону [дьону ытыалааһыны] барытын ийэлэрэаҕалара, ойохторо-оҕолоро, уруу-хаан дьонноро көрөн, айманыы, ытаһыы, ааттаһыы-көрдөһүү — икки атахтаах тулуйбат аймалҕана буолбута. П. Ойуунускай
Суланыы-кэлэнии, эрэннэрии, ааттаһыы-көрдөһүү — туох да абыраабатаҕа. В. Яковлев

бэйэтэ буоллаҕа

бэйэтэ буоллаҕа (Якутский → Якутский)

эб. Саҥарааччы суланыы дэгэттээх курутуйуутун көрдөрөр. Выражает огорчение говорящего с оттенком сетования
Саатар, оҕом уҥуоҕа тутуллубакка, ыт-кус курдук, хонууга сытыйан хаалыах бэйэтэ буоллаҕа. Эрилик Эристиин
Дьоннор ити үлүгэрдээх дохуоту ыла олордохторуна, мин сууттана сылдьыах бэйэм буоллаҕа. Софр. Данилов

хайа үлүгэри

хайа үлүгэри (Якутский → Якутский)

саҥа алл. сыһыан холб. Сөбүлээбэт сыһыаны суланыы дэгэттээх көрдөрөр. Выражает недовольство говорящего с оттенком сетования (ну беда с вами)
Салалта билэн утары саҥарда диэххит дии, хайа үлүгэри. Г. Угаров

эрэннэрии

эрэннэрии (Якутский → Якутский)

эрэннэр диэнтэн хай
аата. Суланыы-кэлэнии, эрэннэрии, ааттаһыы-көрдөһүү — туох да абыраабатаҕа Кылбановскайы. В. Яковлев
Андаҕардар …… уонна атын эгэлгэ эрэннэриилэр — Дьиктитэ диэн баар эбээт — Тыл үөскэппит оҕолоро. С. Тарасов
Сымыйа эрэннэриилэринэн кыыс өйүн булкуйа сатаата. Н. Габышев

жалоба

жалоба (Русский → Якутский)

ж. 1. (сетование) үҥсэргээһин, суланыы; приставать с жалобами разг. үҥсэргээн таҕыс; 2. үҥүү, үҥсүү; подать жалобу /ор.үҥүү-тэ түһэр, үҥк, үҥүс; кассационная жалоба юр. ааһынар үҥсүү; # книга жалоб и предложений үҥсүү, этии кинигэтэ.

дьэ бэрт да өлүү доҕор

дьэ бэрт да өлүү доҕор (Якутский → Якутский)

саҥа алл. сыһыан холб. Суланыы-муҥатыйыы көмөтүнэн кытаанах балаһыанньаны бэлиэтээһини көрдөрөр. Выражает сетование, негодование говорящего по поводу сложившегося безвыходного, трудного положения (какое несчастье, какое наказание, вот мучение)
«Туох биһигини быыһыай, абырыай? Дьэ бэрт да өлүү доҕор. Дьэ бэрт да өлүү доҕор», - дии-дии Натаа иэмэ-дуома аһаабыта буолла. Суорун Омоллоон

абата эбит

абата эбит (Якутский → Якутский)

саҥа алл. Саҥарааччы курутуйуутун-хомойуутун, суланыытын көрдөрөр. Выражает досаду, огорчение, сетование говорящего. Абата эбит, эрдэ турбаккабын
«Оо, абата эбит, саалаах киһи биирдии-биирдии күөһэлитэн түһэриэн бэрт эбит», — дии санаата. В. Ойуурускай
Айбыттан, айыыттан Арахсан истэхпит Абатын эбитин! П. Ойуунускай

бэйэкэтэ дуу

бэйэкэтэ дуу (Якутский → Якутский)

көр бэйэтэ дуу
Кэпсээни истибэтэх бэйэкэтэ дуу? Н. Заболоцкай
Атын оонньууну билбэт бэйэкэлэрэ дуу? П. Ойуунускай
Чэ, эбэтэр, чугастыы ыллахха, маннааҕы үлэһиттэрэ даҕаны төһө наадалааҕын кыайан өйдөөбөт бэйэкэлэрэ дуу, тугуй? Г. Колесов
Ардыгар суланыы дэгэттэнэр. Иногда имеет оттенок сетования
Бу, акаары, бачча кырдьан бараммын, ити Бассабыык Баһылайы …… иннин ылыам диэн санаа санаммыт бэйэкэм дуо?! П. Ойуунускай
Саха сиригэр сатаан саһыллыа суох бэйэкэтэ буолуо дуо? Күндэ

бэрдэй

бэрдэй (Якутский → Якутский)

эб. Саҥарааччы бэркиһиирин сөҕүү эбэтэр сэмэлээһин, суланыы дэгэттээх тылы көрдөрөр. Выражает изумление говорящего с оттенком восхищения или укора, осуждения, сетования
Сиргэ төрөөбүт ынах оҕотун кистиир идэлээх; хайдах дөбөҥнүк түбэһэ түспүккүт бэрдэй. «ХС»
Эн мин туспунан доҕотторуҥ билэллэриттэн ордугу билбэккин ээ уонна тоҕо итиччэ үлүгэр бигэтик, баар-суох доҕотторгун утары барар гына итэҕэйэриҥ бэрдэй! Софр. Данилов
Оо, дьон, санааҕыт тоҕо бачча харата, хараҥата сүрэй, сүрэххит тоҕо бачча дьэбирэ, тымныыта бэрдэй! Софр. Данилов