көр суоһур
Сөҥүдүйэн куолаһа бөдөҥүнэн, сүллүстэн-баҕыстан дьүһүнэ-бодото дьулаанынан ордук суостанан, сүрдэнэн-киэптэнэн көстөр. Болот Боотур
Булчуттарбыт суостанан Уһун курбуу мастанан, Булчут киэбин ылынан Тиити тула турдулар. Т. Сметанин

I
туохт. Туох эмэ суоһааһыныттан итий, бус. ☉ Становиться горячим, нагреваться от тепла, жара (излучаемого чем-л.)
Ыараханнык бааһырбыт биллибэт саллаат үлүгүнэйэр, төбөтүн өндөтө сатыыр да кыайбат. Өйдөммүтэ көхсө суоспута сүр. ПИ КТ
Мустубут дьон өр көһүппэтин, өҥүрүк куйааска суоспатын наадатыттан аһылыгы учаастактарынан, биригээдэлэринэн тэрийэр наада. АВФ ЫХТС
Уоттаах куйаастан суоспут көхсүгүн ити кыракый уугунан сөрүүкэтэ түһэҕин уонна инниҥ, инниҥ эрэ диэки бараҕын. «Кыым»
II
1. аат.
1. Туох эмэ итиитэ, сылааһа. ☉ Жар, тепло, исходящие от чего-л.
Дьэкиимнээх Сардаана дьоҥҥо суоһа кэлэр гына туспа кутаа отуннулар. Болот Боотур
Оҕолору Сыллай араастаан муҥнуур, эттэрин суоһугар сылытынан саҥардыы нухарыйан эрдэхтэринэ, саптан сытар таҥастарын хастыы тардар. Амма Аччыгыйа
Оһох тигинии умайар, суоһа субу кэлэр. А. Фёдоров
Күөх халлааҥҥа күн суоһа Күлүм оонньуу тунаарар. В. Чиряев
2. көсп. Ким-туох эмэ киһиэхэ дьулаана, куттала. ☉ Опасность, угроза, беда, страх, внушаемый чем-л.; гнев. [Сэриигэ] өлөн хаалыа диэтэххэ — суоһа бэрт ээ… П. Ойуунускай
Сэрии суоһа хаарыйбатах ыала диэн суох. Б. Павлов
Дьэргэлгэн уонна Кыыдаана тапталлара Дьыбарсын эмээхсин суоһуттан да чаҕыйбат. Н. Тобуруокап
Сэрииттэн эчэйэн кэлбит Сэргэ сытааччы киһиҥ, Кини өлүү суоһун билбит Ийэ сирин иһин. И. Чаҕылҕан
2
даҕ. суолт., көр суостаах. [Макар:] Былыр оҕо эрдэхпитинээҕигэ, нууччаттан куттанар да буоларбыт. Кырдьык да суос дьон буолаллара. А. Софронов
Табаарыстар, суос өстөөхпүтүн сууһарар биир сыаллаахпыт. Р. Баҕатаайыскай
Бу ыстаапка …… комиссарынан суос көрүҥнээх киһи олорор эбит. Н. Түгүнүүрэп
♦ Суос бэринэр кэпс. — куттуурдуу туттар, эрдэттэн суоһурар. ☉ Вести себя угрожающе, грозить, давать острастку
Сиидэркэ суос бэринэн, саппыкытынан күүлэ муостатын тиҥилэхтээтэ. И. Гоголев
[Эһэ] суос бэринэн ынырыктык часкыйа-часкыйа, биир бэһи баппаҕайдарынан хайыта-тырыта сынньыбыта. И. Федосеев
«Ким атай?» — Чомпооһоп суос бэринэн кытаанахтык ыйытта. «ХС»
ср. каракалп. сус ‘внушительный, властный вид’, жауыз ‘зловредный; злой; коварный’

Күүһүрдэр эбиискэ, со-, са-, сы- диэн саҕаланар олохторго сыстар: суос-соҕотох, суос-сатыы, суос-сыгынньах. ☉ Препозитивная усилительная частица, присоединяемая к основам, начинающимся на со-, са-, сы-: суос-соҕотох ‘совсем один, один-одинёшенек’, суос-сыгынньах ‘совершенно голый’
Нараҕаннаах Лоокуут диэн суос-соҕотох уол оҕолоохторо. Дьүөгэ Ааныстыырап
Кинилэр ибис-иккиэйэҕин, тыанан суос-сатыы муҥу көрөн айаннаабыттара. А. Сыромятникова
«Суос-сымыйанан этэҕин», — Яков күлэ-күлэ эттэ. М. Доҕордуурап

аат.
1. Киһиэхэ суоһуур улахан куттал, алдьархай. ☉ Большая опасность, беда, грозящая человеку
Сэрии суоһа-суодала күн-түүн улаатар. И. Никифоров
Тымныы кутталын, айдаанын оннугар аны тутааччылары сааскы халаан уутун суоһа-суодала ыган киирэн барбыта. В. Яковлев
Сэрии буораҕын сытын, кини суоһунсуодалын кинигэни ааҕан, киинэни көрөн …… билэр саҥа көлүөнэ ыччат үүннэ. «Кыым»
2. Киһи кутун-сүрүн баттыыр уор, кырык. ☉ Жестокость, свирепость
Оҕонньор тугу даҕаны булан хардарбата. Эчи дьүһүнэ-бодото, суоһа-суодала да сүрдээх. Болот Боотур
Бу кыыс аҕата Дохсун кинээс соччо улахан да баай буолбатар, суоһа-суодала бэрт буолан киһи куттанар, дьулайар киһитэ этэ. Эрилик Эристиин
«Эһиги дьоннор суоскут-суодалгыт бэрт, Атын сирдэ ыйан абыраа, Онно аспын бэлэмнэтэн көр!» — диэн, Улуу-дьаалы көрдөһө турда. ТТИГ КХКК

I жар, жара; тимир оһох суоһа жар от железной печки; киһи тулуйбат суоһа невыносимая жара (исходящая от какого-л. источника тепла).
II строгость || строгий; грозный; учуутал суоһа строгость учителя; суос бэрээдэк строгая дисциплина; суос дьаһал строгая мера; суос салайааччы строгий руководитель; суос көрүҥ строгий вид; грозный вид; суос көрүү строгий взгляд; грозный взгляд # суос биэрэн (кыыһыр =, саҥар =) для внушительности, для порядка (грозить, ругаться).

частица препозитивная усил., присоединяется к нек-рым словам, начинающимся со слога со=: суос-соҕотох а) совсем один, один-одинёшенек; суос-соҕотох айаннаатым я ехал совсем один; б) один-единственный; ыал суос-соҕотох оҕото один-единственный ребёнок в семье; суос-сыгынньах совершенно голый; суос-соруйан умышленно, злонамеренно; итини суос-соруйан оҥордо он это сделал умышленно.

n. strictness, airs