аат., эргэр.
1. Сыыһа, сыыһа быһыыланыы; санаабычча, уолҕамчы быһыы. ☉ Опрометчивость, ошибка; проступок. Эндэли оҥорбокко сылдьа сатаа
2. Туох эмэ куһаҕан буолаары суоһааһына, куттал. ☉ Угроза возникновения чего-л., опасность. Өстөөх диэкиттэн эндэл баара биллибэт

1. аат. Уот, итии күүскэ суоһааһына, суостаахтык тыгыыта. ☉ Жар (напр., огня), зной (напр., солнца). Күн уотун сыралҕана. Уот сыралҕана
   □ Сымала уотун Сыралҕанын курдук Сылаас паарынан Сырылаччы тыынна. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Бу балаҕаҥҥа …… күн сыралҕаныттан куотан, сылгылар сөрүөстэллэр. И. Федосеев
2. даҕ. суолт. Олус итии, куйаас. ☉ Невыносимо жаркий, палящий. Сыралҕан куйаас. Сыралҕан итии
   □ Сыралҕан куйаас сыламнаабыт. П. Ойуунускай
   Абытай куйааска Ырбаахы кэппэккэ, Сыралҕан уот эппин Сиритэ сиир этэ. Н. Степанов

аат.
1. Туохтан, кимтэн эмэ дьиксинии, дьулайыы, дьаарханыы. ☉ Страх, боязнь
Сип-сибилигин кэлиэҕэ, Мэхээскэ ити уолун үҥсэ барбыта. Дьэ, куһаҕан инилээх буолан, ааранан биһиги да кутталбытыгар өлө сыстыбыт. П. Ойуунускай
Бурдукка сүөһүнү хаайан, уот ыытан, Бороҥ түүнү аннынан үөмпүтүн, Барытын илэччи билиннэ, Кутталыгар куолайа бүөлэннэ. С. Васильев
2. Туох эмэ куһаҕан буолаары ыгыыта, суоһааһына. ☉ Угроза возникновения или наступления чего-л. опасного, опасность
Хайыһар тостон, күүс эстэн, тоҥуу хаарга сууллан түһэн баран, иккиһин кыайан турбакка, налыйан хаалар куттал эмиэ баара. Амма Аччыгыйа
Сэрии сорун-муҥун алдьархайын куттала икки атахтаахтан тоҕо арахсан биэрбэтий? Суорун Омоллоон

I
туохт. Туох эмэ суоһааһыныттан итий, бус. ☉ Становиться горячим, нагреваться от тепла, жара (излучаемого чем-л.)
Ыараханнык бааһырбыт биллибэт саллаат үлүгүнэйэр, төбөтүн өндөтө сатыыр да кыайбат. Өйдөммүтэ көхсө суоспута сүр. ПИ КТ
Мустубут дьон өр көһүппэтин, өҥүрүк куйааска суоспатын наадатыттан аһылыгы учаастактарынан, биригээдэлэринэн тэрийэр наада. АВФ ЫХТС
Уоттаах куйаастан суоспут көхсүгүн ити кыракый уугунан сөрүүкэтэ түһэҕин уонна инниҥ, инниҥ эрэ диэки бараҕын. «Кыым»
II
1. аат.
1. Туох эмэ итиитэ, сылааһа. ☉ Жар, тепло, исходящие от чего-л.
Дьэкиимнээх Сардаана дьоҥҥо суоһа кэлэр гына туспа кутаа отуннулар. Болот Боотур
Оҕолору Сыллай араастаан муҥнуур, эттэрин суоһугар сылытынан саҥардыы нухарыйан эрдэхтэринэ, саптан сытар таҥастарын хастыы тардар. Амма Аччыгыйа
Оһох тигинии умайар, суоһа субу кэлэр. А. Фёдоров
Күөх халлааҥҥа күн суоһа Күлүм оонньуу тунаарар. В. Чиряев
2. көсп. Ким-туох эмэ киһиэхэ дьулаана, куттала. ☉ Опасность, угроза, беда, страх, внушаемый чем-л.; гнев. [Сэриигэ] өлөн хаалыа диэтэххэ — суоһа бэрт ээ… П. Ойуунускай
Сэрии суоһа хаарыйбатах ыала диэн суох. Б. Павлов
Дьэргэлгэн уонна Кыыдаана тапталлара Дьыбарсын эмээхсин суоһуттан да чаҕыйбат. Н. Тобуруокап
Сэрииттэн эчэйэн кэлбит Сэргэ сытааччы киһиҥ, Кини өлүү суоһун билбит Ийэ сирин иһин. И. Чаҕылҕан
2
даҕ. суолт., көр суостаах. [Макар:] Былыр оҕо эрдэхпитинээҕигэ, нууччаттан куттанар да буоларбыт. Кырдьык да суос дьон буолаллара. А. Софронов
Табаарыстар, суос өстөөхпүтүн сууһарар биир сыаллаахпыт. Р. Баҕатаайыскай
Бу ыстаапка …… комиссарынан суос көрүҥнээх киһи олорор эбит. Н. Түгүнүүрэп
♦ Суос бэринэр кэпс. — куттуурдуу туттар, эрдэттэн суоһурар. ☉ Вести себя угрожающе, грозить, давать острастку
Сиидэркэ суос бэринэн, саппыкытынан күүлэ муостатын тиҥилэхтээтэ. И. Гоголев
[Эһэ] суос бэринэн ынырыктык часкыйа-часкыйа, биир бэһи баппаҕайдарынан хайыта-тырыта сынньыбыта. И. Федосеев
«Ким атай?» — Чомпооһоп суос бэринэн кытаанахтык ыйытта. «ХС»
ср. каракалп. сус ‘внушительный, властный вид’, жауыз ‘зловредный; злой; коварный’

несов. кому-чему 1. (угрожать) саан; 2. (внушать опасения) суоһаа, куттаа; скала грозит обвалом очуос сууллаары куттуур; 3. (предстоять —о чём-л. плохом) суоһаа, ааҥнаа; ему грозила гибель киниэхэ өлүү суоһаабыта.

суоһаа диэнтэн тиэт
көрүҥ. Мыраан хайатын тараҕай төбөтө кутаа уотунан сирэйгэ уун-утары суоһаамахтаата. Амма Аччыгыйа

несов. 1. что соркуойдаа, ыһаарылаа, хооруй; 2. кого-что и без доп., разг. (жечь, обжигать) кэрээ, буһар, суоһаа; солнце жарит күн суоһуур.

несов., назреть сов. 1. сит, бус; астый (нарвать); почки назрели үүнээйи үнүгэһэ сиппит; нарыв назрел искэн астыйбыт; 2. перен. чугаһаа, суоһаа; кытаат; кризис назрел кризис суоһаата.

харааһын диэнтэн атаах. Хара-хара тугутчаан, Хараастаахтыыр буолумаар Куттал суоһуур күнүгэр Өрүү миигин ыҥыраар. В. Лебедев (тылб.)

куот 1 диэнтэн атаах. [Эргиэмсик:] «Судаарыстыбаны хордуҥ!» диэтиннэр, хонтуруоллаан да чүүччэйдиннэр..
Итинтэн да куотаахтаатаҕым. Р. Баҕаатаайыскай. Ырбыт, күүһэ-күдэҕэ эстибит кыыл куттал суоһаатаҕына ханна куотаахтыай?! И. Федосеев