Якутские буквы:

Якутский → Русский

сурдуҥу

мышино-серый, мышастый (о масти лошади).

сур

I серый, бурый (о масти животных); сур ат бурая лошадь; сур бөрө серый волк; сур күүдээх серая мышь; сур кырынаас серый горностай.
II подр. звуку, возникающему при моментальном обвале, провале, скольжении сыпучих тел, с силой проносящегося, пролетающего предмета; дьиэ буора сур гына түстэ сверху с шуршанием посыпалась штукатурка; аттыбынан кус сур гынан ааста мимо меня с шумом пронеслась утка; сууллар сулус курдук сур гынан хаалла фольк. он умчался со свистом, как метеор (о богатыре).

Якутский → Якутский

сурдуҥу

даҕ. Сур соҕус. Сероватый
Сундуллубут уҥуохтаах, Суптуллубут тумустаах, Сурдуҥу дьүһүннээх Субан туруйа. Өксөкүлээх Өлөксөй

сар-сур

сыһ. Арыттаахтык «сартсурт» гына тыаһаан. Производя отрывистые шаркающие звуки. Сар-сур хааман кэл
Хаппыт ынах этэрбэстээх атаҕынан сар-сур үктэнэн, өрө татыакалана турда. Амма Аччыгыйа

сур

I
даҕ. Хара ардайдаах сиэллээхкутуруктаах бороҥ эбэтэр күрэҥниҥи (сылгы дьүһүнүгэр); бороҥ, күрэҥ (сорох кыыллар дьүһүннэригэр). Тёмно-серый или сероватый с чёрной гривой и хвостом (о конской масти); тёмно-серый, серый, бурый (о масти, окрасе животных)
Суола биллибэт сур соноҕос баар үһү (тааб.: тыы). Хаардаах оттор быыстарынан сур күүдээх сүүрэкэлээн сүтэр. Амма Аччыгыйа
Кэннин хайыһан көрбүтэ, сүүнэ улахан сур бөрө аһыылара туртайбытынан кинини эккирэтэн субуруйан иһэр эбит. Т. Сметанин
ср. тат. соры, уйг., алт., каракалп. сур ‘серый’, кирг. сур ‘голубой (о масти лошади)’
II
тыаһы үт. т. Туох эмэ эмискэ сууллан, сиҥнэн түһэр (хол., буор көһөҥөтө) эбэтэр туох эмэ сүр түргэнник, тыастаахтык көтөн сурулаан ааһар тыаһа. Подражание звуку, возникающему при резком обвале большой массы чего-л. сыпучего (напр., глыбы земли); подражание звуку, издаваемому проносящимся, пролетающим мимо предметом
Саамай кэнникинэн үрдүк уҥуоҕар, көмүрүөлээх суон куолаһыгар дьүөрэлии оргууй аҕай сур-сур тэбинэн …… Тиихээн Чугуусап дьэргэйэн иһэр. Э. Соколов
ср. кирг. шур, шур-шур ‘подражание громкому шмыганью носом’, телеут. чур ‘шум, крик, звук’, бур. сур ‘стук’

сур гын

биирдэм тыас. туохт. Биирдэ тоҕо сууллан, сиҥнэн түс; эмискэ түргэнник сурулаан аас, сурулаан хаал. Обвалиться, осыпаться с характерным звуком; быстро и шумно пронестись мимо, умчаться с шумом
Күн Эрбийэ бухатыыр соҕотохто халлаан улаҕатын диэки сур гынан хаалла. Ньургун Боотур
Муус чопчулар биирдиилээн лыҥкынаан тохтоллор, хас да сур гына түһэр. Н. Габышев
Биирдэ эмэ «Тойота», «Мерседес» массыына ситэн сур гынан ааһар. Күрүлгэн

сур-сар

сыһ. Кыратык суугунаан, сурдьугунаан иһиллэр тыастаахтык. Издавая негромкое шуршание, производя шорох
Тула туох да тыас-уус суох. Аргыстара барбах сур-сар буолаат, хаптайбыттара ыраатта. П. Тобуруокап
Кэтириис сытта быһыылаах, сур-сар, тас-түс тыаһаан бүттэ. П. Аввакумов
Мичиҥниир Микииппэр охсуллубут окко сур-сар үктэнэн биһиэхэ кэлбитэ. «ХС»


Еще переводы:

черно-бурый

черно-бурый (Русский → Якутский)

прил. хара, сурдуҥу хара; чернобурая лиса хара саһыл.

суптулун

суптулун (Якутский → Якутский)

суптуй диэнтэн атын
туһ. Сундуллубут уҥуохтаах, Суптуллубут тумустаах, Сурдуҥу дьүһүннээх Субан туруйа. Өксөкүлээх Өлөксөй
Аарыма диэн улахан Аракыата сөмөлүөт Тумса үөһэ суптуллан, Турар эбит дьондоллон. Р. Баҕатаайыскай

смурый

смурый (Русский → Якутский)

прил
хараҥа сур

туруйа

туруйа (Якутский → Якутский)

аат.
1. Бадараан, маар сиргэ үөскүүр уһун моойдоох, атахтаах, лоҥкунас саҥалаах бөдөҥ көтөр. Большая болотная птица с длинными ногами и длинной шеей, журавль
Үөнү булбут соххор туруйаҕа дылы (өс хоһ.). [Дьиэрэҥ:] Туруйаттан ордук көтөр кынаттааҕы Төрөөбүтүм тухары көрө иликпин. П. Ойуунускай
Булчут туруйаны соччо үчүгэй көтөргүн диэн бултаабат. Н. Якутскай
2. Хомус тылын тордуоҕа. Крючок язычка хомуса, якутского варганного инструмента
Кинилэр хас биирдиилэрэ ураты этигэн хомустарын нарын тылын туруйатын таарыйан лыҥкыната, дьүрүһүтэ тардаллар. С. Маисов
3. харыс т., түөлбэ. Саа, доруоп саа. Ружьё, дробовик. Эһэм саатын харыстаан «туруйа» диир
Туруйа курдук тура иҥиир көр иҥиир
«Оҕонньорун көрүмэҥ, туруйа курдук тура иҥиир эбээт», — Монастырёв мэҥэстэ түстэ. М. Доҕордуурап
Байҕал туруйата — муора туруйата. Морской журавль. Зоология уруогар байҕал туруйатын туһунан үөрэттибит. Истиэп туруйата — истиэпкэ үөскүүр, төрүүр-ууһуур туруйа көрүҥэ. Степной журавль
Соҕуруу диэки истиэп туруйата үҥкүүлээтэҕинэ, кини чуор куолаһын иһиттэххинэ, бу улуу дыбарыас баһылыга буоллум дии саныаҕыҥ. КФА СБ
Кутан туруйа — кутан диэн курдук. [Тыымпы] Талбааран, талааран, Кутан туруйа Кургуом арахпат Куоһааҕа буолаҕын. «Чолбон». Мас туруйата — тыаҕа төрүүр-үөскүүр туруйа. Лесной журавль
Биирдэ мас туруйата биир бэртээхэй суон тииккэ төрөөн олордоҕуна, [саһыл] киирэн кэлбитэ. Саха ост. I
Өлөҥ туруйа көр өлөҥ. Өлөҥ туруйа кыылым хараҕын уутун курдук [көлүччэ]. Нор. ырыаһ. Алах-чалах көрдөххө …… Өндөлдьүйэр өлөҥ туруйалары Өрүтэ аспыт курдук Өргөстөөх төбөлөрдөөх [хайалардаах]. Саха фольк. Субан туруйа — төрүүууһуу илик эдэр туруйа. Молодой журавль без потомства
Сундуллубут уҥуохтаах, Суптуллубут тумустаах, Сурдуҥу дьүһүннээх Субан туруйа. Өксөкүлээх Өлөксөй
Түгэҕэ суох күөх халлааммар хаһыытастылар Төннөн кэлбит үөр субан туруйалар. С. Данилов. Судаҥ туруйа — мас туруйата диэн курдук. Күөл кытыытыгар судаҥ туруйа аһыы сылдьар. Тоҥот туруйа- та — харалдьык тахсыыта, дулҕа төбөтө хараарыыта кэлэр эрдэһит туруйа. Ранний журавль, прилетающий как только начинают выступать проталины и снег начинает сходить с верхушек кочек
Туналҕаннаах халлаантан тоҥот туруйата хаһыытаан кэлбитин биллэрдэ. М. Доҕордуурап
Тоҥот туруйата барахсан хайыы-үйэ кэлбит. Ити аата кыһын бүппүт. В. Титов. Тураҕас туруйа — үөрүн эбэтэр аҥаарын, доҕорун сүтэрэн, тулаайахсыйбыт соҕотох туруйа. Одинокий журавль, лишившийся пары или стаи
Ыллыыр ырыам Тумара маар Тураҕас туруйата Тумаҥҥа часкыытыыра буолар. Күндэ. Туруйа кумаара түөлбэ. — киһини-сүөһүнү сиэбэт бөдөҥ бырдах. Комар-долгоножка
[Кинээс] этэрбэһин сототугар олорбут туруйа кумаарын сабаата. «ХС». Туруйа мас калька. — холуодьастан уу баһан таһаарарга аналлаах төһүү буолар уһун мас. Приспособление для подъёма воды из колодца — длинный шест, служащий рычагом, журавль
Самнарыспыт дьиэлэр хатыйыы олбуордара уонна халлааҥҥа өрө чолойбут туруйа мастаах холуодьас субу кэлбиттэрэ. Г. Николаева (тылб.). Туруйа хараҕын саҕа (кур- дук) — олус кыра, быыкаайык, дуона суох. Маленький, незначительный, ничтожный (букв. размером с глаз журавля)
Бэл, Тойон Киһи Куоҕастааҕын ортотугар эрэ туруйа хараҕын саҕа көлүйэ ордон хаалла. И. Гоголев
Сыл аайы сири солоотохпутуна, аһыҥа биир түүн салаан ааһар, туруйа хараҕын курдук кураайы алаастары туһана сылдьыахпыт дуо? М. Доҕордуурап. Хара туруйа — хара өҥнөөх улахана суох туруйа. Чёрный журавль
Кыталык, хара туруйа …… «Кыһыл кинигэҕэ» киллэриллибиттэрэ. Айылҕаны х.
др.-тюрк., тюрк. турна, тув. туйураа, коми тури

тыынаахтаа

тыынаахтаа (Якутский → Якутский)

тыын диэнтэн атаах. Эмээхсин аат-харата «сур-сур» тыынаахтыыр

суру-

суру- (Якутский → Якутский)

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, су- диэнтэн саҕаланар олохторго сыстар: суру-суптугур, суру-сулбугур. Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на су-: суру-суптугур ‘слишком заострённый’, суру-сулбугур ‘слишком узкий книзу’
Дүлүҥү суоран моойдообут, сарыннаабыт курдук сурусулугур, мөп-мөкүчүк киппэ киһи. Болот Боотур
Биир өттүнэн Дима уларыйан хаалбыт, урукку курдук суру-сулбугур. В. Яковлев
[Моржа тииһэ] илин өттө суру-суптугур, төрдүн диэкинэн сыыйа соноон иһэр. «ХС»

сургутуу

сургутуу (Якутский → Русский)

и. д. от сургут=.

суруйбахтаа=

суруйбахтаа= (Якутский → Русский)

ускор. от суруй =.

сурус=

сурус= (Якутский → Русский)

совм.-взаимн. от суруй =.

аннотациялаа

аннотациялаа (Якутский → Якутский)

туохт. Туох эмэ ис хоһоонун кылгастык быһааран суруй. Аннотировать. Сурунаалы аннотациялаа. Ыстатыйаны аннотациялаа