шелест, шорох, шуршание; лёгкий шум; сэбирдэх суугуна шелест листьев; солко суугуна шуршание шёлка; от суугуна шелест трав; тыал суугуна лёгкий шум ветра.

обёртка; кинигэ суута обёртка книги; оҕо суута пелёнки; атах суута портянки.

аат.
1. Туох эмэ чараас, чэпчэки бэйэ-бэйэтин кытта кыратык аалсан, таарыйсан ылар тыаһа (хол., сэбирдэх, от, долгун, солко таҥас). ☉ Шорох, шелест чего-л. (напр., листьев, травы, волн, шёлка)
Тыаһыы-ууһуу уһунна Дойдум сааскы үрэҕэ, Ол суугунтан уһугунна Мин ийэ дойдум сүрэҕэ. С. Данилов
Охоноон бүтэригэр куолаһа өссө сүрдэннэ, аар тайҕа суугуна, тыал куугуна онно баарга дылы. Л. Попов
Үөһэнэн, тыа баһынан бүтэй куугун, дириҥ суугун иһиллэр, тииттэр төбөлөрө нусхаҥнаһаллар. Р. Кулаковскай
2. Элбэх киһи биир күдьүс тыаһа-ууһа, күүгээнэ. ☉ Однообразный шум толпы, гомон
Хомуоһап дьон суугунун ортотугар тахсан барар. Амма Аччыгыйа
Куруорт дьонун көйгүөрэр Суугунугар кыһаммакка …… Бүөмчү паара күлэрүөрэр. Р. Баҕатаайыскай
◊ Күөх суугун поэт. — тыалтан хамсаан суугунуур хойуу от-мас. ☉ Шелестящий (-щая) от ветра густой лес или трава
Тардыҥ эрэ, үрдүк бэстэр, Күөх суугуҥҥут ырыатын. П. Тобуруокап
Аты өрөҕөтүнэн охсуллар күөх суугуну көҥү кэстэрэн, кытара сытар отону тоҕо хаамтаран …… алардары-сыһыылары ааһабыт. С. Васильев
Хатыҥ лабаалара хоҥкулдьуһа, нусхалдьыһа хамсаабыттара. [Федя]: «Күөх суугун барахсан!» — диэбитин кулгааҕа эрэ истэн хаалбыта. И. Федосеев
ср. тув. шуугааҕын ‘шум’

аат.
1. Тугу эмэ тас өттүнэн сөрүү тутан эрийэр, сабар матырыйаал (хол., кумааҕы, таҥас). ☉ Обёртка
Суу буолбут арыылаах кумааҕы, Суоһурасуоһура умайда. Күннүк Уурастыырап
Светик …… обургу хаһыат сууну арыйбытыгар кэрэ сыттаах сибэкки дьөрбөтө кытар гынна. Н. Лугинов
[Атыылааччы] бородууктаны аҕалан ыйааһыҥҥа лах гына быраҕан иһэн сулбу тардан ылар. Суу кумааҕытын аахсыбат. В. Ойуурускай
2. Кыһыл оҕону суулуур таҥас. ☉ Пелёнка
Им-дьим барбыт кыра кыыс, уута олох көтөн, суутун туора хаһыйан …… сыгынньаҕын куталлан олордо. Болот Боотур
[Укулаанап:] Оҕобутугар тугу атыылаһабыт? [Нарыл:] Туох наадалааҕы барытын: суу, суорҕан, кырабаат. В. Протодьяконов
Кыһыл оҕоҕо элбэх ис таҥас, суу наада буолара кимиэхэ барытыгар биллэр. Дьиэ к.
3. Туох эмэ холбуу эриллибитэ эбэтэр бииргэ сууламмыта, угуллубута. ☉ Свёрток, пачка
Микиитэ ийэлээх эһэтэ …… куулу сүөрэ баттаатылар: биир суу иҥиир, илбирийбит сон …… баар эбит. Амма Аччыгыйа
Саллаат аайытын отуттуу сигэриэтэни, биирдии суу табаҕы …… түҥэппиттэр. ДАЛ УуУоО
Дьарамай киһи …… чымадааннары, суулары уонна хордуоҥкалары сүгэһэрдэммит. А. Чехов (тылб.)
◊ Атах суута түөлбэ. — атах таҥаһын иһинэн эриллэр таҥас. ☉ Портянки
Атахтарын суутун кууртулар. Н. Габышев. Кэмпиэт суута — кэмпиэт таһынан эриллэр ойуулаах, анал кумааҕы. ☉ Фантик
Кумааҕы бытархайа, кэмпиэт суута муостаҕа ыһыллыбыт. Амма Аччыгыйа
Эдьиэй, миэхэ кэһиигин Кэмпиэт суута кумааҕыта, Харандааста ыытаар. Күннүк Уурастыырап. Суорҕан суута эргэр. — иһиккэ уган баран кийиит суорҕаныгар суулаан аҕалыллар, арыыга быламмыт лэппиэскэ (саҥа холбоһор дьон ороннорун оҥорон биэрбит дьахтарга бэриллэр). ☉ В старину: кусочки лепёшки, перемешанные с маслом, уложенные в чашку средней величины, которую затем заворачивают в одеяло невесты (чашка с лепёшкой потом отдаётся женщине, приготовившей постель новобрачных). Сүрэх суута анат. — сүрэх тас өттүнээҕи бүрүөһүнэ. ☉ Околосердечная сумка. Сүрэх суута сүрэҕи тас өттүттэн бүрүйэр. Чэй суута — туох эмэ аһы суулуур эбэтэр бүрүйэр чараас килэбэчигэс матырыйаал. ☉ Фольга
Алаас чэй суутун курдук кылабачыйан көстөр күөлүн диэки сырсарбыт. В. Гаврильева
Кыыс миэхэ чэй суута кумааҕыны биэрэр буолбута. Агидель к.
ср. ДТС чоҕ ‘свёрток, тюк’

аат. Араас тыас-уус, айдаан. ☉ Громкий гул толпы, гомон
Сотору мунньах аһыллан, Суугунсааҕын ах баарта. Күннүк Уурастыырап
Суут-дьүүл кэмэ чугаһаан Суугун-сааҕын бөҕөнөн Өстөөхтөрү араартаан Олортулар сэрэнэн. И. Эртюков
Ол тухары барытыгар харчы сүппүтүн туһунан аймалҕан, кэпсээн-ипсээн, суугунсааҕын. Р. Кулаковскай