туохт. Киртэн босхолонон, суунан-тараанан, ыраас, чэбдик буол. ☉ Становиться чистым, бодрым, посвежевшим
Аны мин кирбин-хохпун сууннум, сүгэһэрбин түһэрдим, ырааһырдым-чэбдигирдим. В. Яковлев

дьүһ. туохт. Атахтаргын аччатан ыараханнык үктэнэн тур (улахан суон, үскэл киһини этэргэ). ☉ Стоять крепко на широко расставленных ногах (о крупном, тучном человеке)
Сиидэр Тэрэнтэйэбис суунан-тараанан баран, сыгынньах мөтөҕөр түөһүн имэринэ-имэринэ, тэлгэһэҕэ «салгын сии» даадаллан турар. П. Аввакумов

прил. туалетнай, суунар-тараа-нар; туалетный стол туалетнай остуол; туалетное мыло суунар мыыла; туалетные принадлежности суунар-тараанар тээбириннэр.

туохт. Туохтан эрэ санааҥ туоларын курдук дуоһуйууну ыл. ☉ Получать удовольствие от чего-л., быть удовлетворенным, довольным
Биирдэ түбэспиччэ, хор, хата астына сэһэргэһэ түһүөх. М. Доҕордуурап
Оҕолор бэйэлэрэ көрдөспүттэр үһү дии? Иван Иванович миэхэ бэркэ үөрэн астынан кэпсээбитэ. Софр. Данилов
Үлэ кэнниттэн суунан-тараанан, ыраас таҥаһы таҥнан кэбистэхтэринэ, үлэттэн астынар буолан барбыттара. И. Данилов

сыһ. Налыйан ыксаабакка, холкутук. ☉ Не спеша, спокойно
Оҕонньор, …… манна налыччы хонон, аһаан-сиэн бардаҕыҥ дии, олоруохтааҕар сээкэйи кэпсэтиэхпит. А. Софронов
Налыччы кэпсэтэн баран, «салгын сии» та һырдьа таҕыстыбыт. С. Тарасов
Тималаах Федя, сэрээккэ оҥорон имиллэҥнээн, чэгиэн салгыҥҥа налыччы сууннулар-тарааннылар. Н. Апросимов. Тэҥн. наҕылыччы

сыһ. Сотору-сотору, кэмиттэн кэмигэр. ☉ Время от времени, то и дело
Аджей үөһэ диэки халты көрөн туран истэр уонна сөп-сөп кэҕис гынар. Н. Лугинов
Сөп-сөп оҕонньор аттары дьарыйан «һат-һат!» диир. М. Доҕордуурап
Ойуур иһэ сып-сырдык. Сөп-сөп араҕас сэбирдэх тэлээрэн түһэр. П. Аввакумов
Сөп-сөп дьиэтигэр кэлэн суунан-тараанан, ыһык ылан барара. «ХС»

сыһ. Чэпчэкитик, чөм-чөм үктэнэн (хаамп). ☉ Легко, грациозно (ходить)
Отчут дьүөгэ кыргыттар Үрүҥ туллук курдуктар: Үөмэрчүөмэр хаамсаллар, Өгүрүк-төгүрүк көрөллөр. С. Данилов
Холкуоска саҥа зоотехник кэллэ. Бэрт мааны таҥастаах, үөмэр-чүөмэр үктэммит, сууммут-тарааммыт, сааһа чуо сабаҕаламмат киһи. Софр. Данилов
Лөгөнтөй үөмэр-чүөмэр үктэнэн аан таһыгар кэлэн туран иһиллээтэ. Р. Кулаковскай

ходьоҥноо диэн курдук
Туран суунна-тараанна, остолобуойга — иҥнэркэй муосталаах буолан остуоллара ходьоҥолуу илгистэр хоско — баран аһаата. Софр. Данилов
Үтүө сылгы ханна эрэ барыахтаахтарын сэрэйэн тэһийбэтэхтии ходьоҥолоото. И. Гоголев
Третьяков оҕонньор Мицкевич аатын истээт, өрө ходьоҥолуу түспүтэ. И. Федосеев
Намыйаан дьиэтин диэки тиэтэйэ-саарайа хааман ходьоҥолуу турда. «Чолбон»

сыһ. Төбөнү иилии, эргиччи (баан). ☉ Вокруг головы (напр., завязывать платок)
Боккуой эмээхсин хараҕыттан уу-хаар баһан, бастыҥалыы бааммыт былаатын сэҥийэтин аннынааҕы түмүгүн туппахтыы-туппахтыы, уолун утары көрөн турбута. Софр. Данилов
Маҥан былааты бастыҥалыы бааммыт, саҥатык соҕус күөх даба ырбаахылаах, дьиэлээх дьахтар – Махсыын Барабаанап кэргэнэ остуолга ас бэлэмнээтэ. А. Бэрияк
Эмээхсин суунан-тараанан, хомунан бүтэн, ойуулаах былаатын бастыҥалыы бааммытын эрэ кэнниттэн дьоно аһыырдыы тэринэн бардылар. ЕП МИ

дьүһ. туохт.
1. Ыраас, кылааккай, үчүгэй көстүүлэн. ☉ Сиять чистотой, свежестью, светиться радостью, блистать красотой
[Куорат кыыһа] Күн курдук куоҕайан-нуоҕайан, Кыл курдук сыыйыллан ньылбаарыйан …… Остолобуой хоско олоро ньургуйда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ньукуу дьэ кэҥээн, мичээрдээн ньылбаарыйа олорор. И. Гоголев
Айылҕа түүҥҥү ууттан уһуктан суунна, тараанна, ньылбаарыйда, чыычаахтар киһи этин сааһынан киирэр курдук кэрэтик тойук туойан дьурулаттылар. «ХС»
2. көсп. Албыннаһан бэрт буола сатаа. ☉ Стараться польстить, подкупить кого-л. лестью
Абыраамап саҥата ньылбаарыйар: «Эн биһикки биир быанан бааллыбыт дьоммут, биир өлүүгэ өлүөхпүт, биир ииҥҥэ көмүллүөхпүт». Л. Попов
Ньуолбар, албын сымыйа Үөмэр-чүөмэр үктэнэр, Солко курдук ньылбаарыйар, Арыы курдук чөмчөөрүйэр. И. Гоголев
[Лэкиэһэп] эмиэ ньылбаарыйан, бэрт буола сатаан, саҥаран барар. «ХС»