м. сууттанааччы, дьүүллэнээччи; # сесть (или попасть) на скамью подсудимых буруйдаах ыскаамыйатыгар олор (түбэс).

тэбэс диэнтэн хай
аата. Дьэ онно буолар көрсүбэтэх кэмнэригэр мунньуллубут сонуннарын тоҕута тэбэһии. С. Никифоров
Бу биэс сууттанааччы икки ардыларыгар хойох хостоһуута, истэрин эриэнин тиэрэ тэбэһии. И. Семёнов

путать, запутывать; искажать; эппитин бутуйар он путает им же сказанное; сууттанааччы силиэстийэни бутуйа сатыыр обвиняемый старается запутать следствие; ср. булкуй= 2.

I
сүүрэлээ диэнтэн холб. туһ. Сонно тута дэриэбинэҕэ дьэҥдьиир саҕаламмыта
Саллааттары кытта тэҥҥэ туоһу буолар дьон сүүрэлэспиттэрэ, муннугу-ханныгы бары тиҥсирийбиттэрэ. Агидель к.
II
даҕ. Биир сиргэ таба тохтообот, хамсыы сылдьар (хол., харах, быччыҥ туһунан). ☉ Постоянно двигающийся, бегающий (напр., о глазах, мышцах)
Сүүрэлэс харахтара тугу эрэ ырааҕы одуулуур курдуктар. И. Гоголев
[Сууттанааччы] сүүрэлэс харахтарынан саалаҕа олорор дьон диэки иччитэ суоҕунан көрбөхтүүр. В. Ойуурускай
Көрдөхпүнэ уҥуоҕунан миигиннээҕэр кыра, сүүрэлэс быччыҥнардаах бөҕөс көбүөр муннугар бэрт чэпчэкитик тахсан турбута. «Кыым»

ыскамыайка диэн курдук
Симон олбуорун таһынааҕы ыскаамыйаҕа, хаһыат тэлгээн баран, кинигэ ааҕа олороро. Л. Попов
Биһиги таһырдьа бырдаҥалаһан тахсан, лис курдук ыарахан ыскаамыйалары икки өттүттэн тута-тута, көрүдүөргэ таспыппыт. П. Аввакумов
Дьон саамылаһарын кэтэһэ таарыйа биир аҕам киһилиин соҕуруокка таһыгар ыскаамыйаҕа олордубут. Күрүлгэн
♦ Оскуола (үөрэнээччи) ыскаамы- йатыттан калька. — оскуолаҕа үөрэнэр саҕаттан. ☉ Со школьной скамьи
Гражданин хаачыстыбаларын, патриоту иитии биһиэхэ оскуола ыскаамыйатыттан саҕаланар. Л. Брежнев (тылб.). Суут ыскаамыйатыгар олор калька. — ханнык эмэ дьыалаҕа сууттанааччы быһыытынан түбэс. ☉ Оказаться на скамье подсудимых
Ити урдустар барыта биир тыһыынча солкуобайтан тахсалаах араас табаары уораннар, сэбиэскэй суут ыскаамыйатыгар олорбуттара. В. Ойуурускай
Дьиэ кэргэн куһаҕан эйгэтигэр улаатар оҕолор бука бары сокуону кэһэн, суут ыскаамыйатыгар олоруохтара диэн этэр сыыһа. ОАП ИиЭУО

албакаат
Суукка адвокаттаа. Уолум куоракка адвокаттыыр
Сатабыллаах, уус тыллаах адвокатта наймылаһыҥ диэн сүбэлээбиттэрэ. Н. Габышев
Түөрт адвокат оргууй аҕай, ол сууттанааччылары кытта кэпсэтэллэрэ. М. Горькай (тылб.)
Саргылаана адвокакка да, сымыйа хайҕалга да наадыйбат! Софр. Данилов
Миэхэ адвокат наадата суох. Н. Габышев

даҕ. Саамай бүтэһик. ☉ Последний
Таал-Таал эмээхсин олорбута үһү. Бэстилиэнэй ынаҕын өлөрөн баран, таалын эрэ ордорон, ардьаахха хатара ууран баран, уу баһа киирбит. Саха ост. I
[Дьаакып] былырбылыргыттан мунньуллубут иэскэр бэстилиэнэй иитимньибин туура туттардыҥ. А. Софронов
Бэстилиэнэй биир оҕустааҕын тутан ылан биэлэйдэргэ биэрбитэ сыттыын сүппүтэ. Амма Аччыгыйа
Сүрэхпит тиҥийэ тэбэрин тухары, Доҕоруом, таптыыр норуоппут иннигэр Биэриэх олохпут бэстилиэнэй дьылларын! Саха сирин сайдар кэскилигэр. Дьуон Дьаҥылы
♦ Бэстилиэнэй тыһыынча — айыы, буруй-сэмэ хаҥаатаҕына, антихрист кэлиитин, кинини утары тиһэх охсуһууга Иисус Христос иккистээн кэлиитин, Аан дойду эстиитин, ынырык сууттааһыны кытта сибээстээх христианскай религияҕа этиллэр кэм. ☉ Конец света, а также учение о нем, эсхатология
[Макаар:] Былыргылар ыраахтааҕы сараатаҕына, күн өлөр диир буолаллара. Айыы элбээтэҕинэ бэстилиэнэй тыһыынча туолуутугар амтыын кириэс [антихрист] төрүө диир буолаллара, ол этэллэрэ кэлэн эрэр ээ. А. Софронов
«Сир-халлаан олоҕо уларыйаары гыннаҕа. Үрүҥ ыраахтааҕы уһулуннаҕына, бэстилиэнэй тыһыынча туолуох, “Амтыын кырыыс” төрүөх тустаах сурахтааҕа», — диэн ботур-ботур кистээн кэпсэтии буолла. П. Ойуунускай
◊ Бэстилиэнэй тыл суут-сок. — сууттанааччы эбэтэр өлөрүллэргэ ууруллубут киһи бүтэһик этэр тыла. ☉ Последнее слово (подсудимого или приговоренного к смерти перед казнью)
[Эписиэр:] Чэ, бэстилиэнэй тылгын эт. Эһигиттэн арахпыт этэрээт тоҕо таас үрэҕи батта? Күндэ
Дьыалата ырытыллан, Бүтүннүү бүтэн, Бэстилиэнэй тыла бэриллиитигэр: «Бу муунталаммыт буруйгун Бэйэҥ билинэҕин дуо?» — диэн ыйыппыттарыгар — Бэйэм билиммэппин, Аһыныҥ диэн ааттаспаппын. А. Софронов

I
аат. Харамай ыйыстыбыт аһа, куртаҕыгар киирэн баран, ситэ буспакка сылдьара. ☉ Недоваренный остаток, сгусток пищи в желудке животного
[Тайах] ханнын хойоҕун бытарытан, супту көтөн киирэн иҥнибит буулдьаны ороотулар. Н. Борисов
Сайын бултаммыт балыгы хойоҕун хостоон кэбиһэр ордук. СГФ СКТ
II
аат. Кистэлэҥ, кэтэх санаа. ☉ Скрытый умысел, тайное намерение, задняя мысль
Пётр Николаевич Дима диэки көрө-көрө бүтэйдии мүчүйэ олордо. Ол ханнык да хойоҕо, хом санаата суох истиҥ мичээр уолусхан Диманы төбөтүттэн имэрийэргэ дылы. С. Федотов
♦ Хойох хостоһуу — бэйэ-бэйэни урукку-хойукку айыынан-харанан сирэйхарах анньыы, хардарыта буруйдааһын. ☉ Взаимные обвинения в связи с прошлыми грехами, обидами
Хойох хостоһуута саҕаланнаҕына, бэрт да соҕус бэттэр, үчүгэйгэ да дылы өлбөөдүйэр. Э. Соколов
Кэпсэтиигэ тыл этээччи элбэх буолбута, хойох хостоһуута даҕаны биллитэлээн ааспыта, мунньах сүрдээҕин тардыллыбыта. В. Протодьяконов
Итинтэн ыла саҕаланнаҕа дии, бу биэс сууттанааччы икки ардыларыгар хойох хостоһуута, истэрин тиэрэ тэбэһиитэ. СҮК. Хоһоҕун (хоймоҕун, хойоҕун) хостоо (хостос) — ким эмэ урут туох эмэ куһаҕаны оҥорбутун санаан кэл, ким эмэ итэҕэстэрин була сатаа; кими эмэ саралаа. ☉ Вспоминать нанесённую когда-л. кем-л. обиду; разоблачать кого-л. [Күтэр Бороҥкууйап:] Икки тараҕай быттаспыттарыгар дылы хойоххутун хостоһумаҥ. И. Гоголев
Куһаҕан хостуо хойоҕун, Кур киилии бүтүннүү ыскайдыа, Урукку уруургуур дьоннорун Уҥуоҕун билбэккэ ыйыстыа. «ХС»

аат.
1. Кимтэн, туохтан эмэ быыһыыр, харыстыыр киһи. ☉ Тот, кто защищает, охраняет, оберегает кого-что-л., защитник
Ким барытын өйө-санаата оччолорго Сталинград көмүскээччилэрин кытта бииргэ, кинилэр кэккэлэригэр этэ. ИИФ УС. Бүлүмүөт кутаа уота даҕаны, эписиэрдэр чаастарын «психическэй» атаакалара даҕаны «Саһыл сыһыы» дьоруой көмүскээччилэрин хорсун бойобуой санааларын булгуруппатахтара. «Ленин с.»
2. суут-сок. Буруйданааччыны көмүскүүр киһи, албакаат. ☉ Тот, кто отстаивает в суде интересы обвиняемого, адвокат, защитник обвиняемого
Суукка көмүскээччи көрдүүбүн. — Сууттанааччылар уонна көмүскээччилэрэ араас сылтахтарынан силиэстийэлээһини уһата сатыыллар. «Кыым»
3. Туох эмэ санааны, этиини кырдьык, таба диэн өйөөччү, ол туһугар мөккүһээччи. ☉ Тот, кто поддерживает кого-л., отстаивает чье-л. мнение, предложение, апологет
«Эн курдук …… кулаактары көмүскээччи дьон манна суохтар», — диэтэ. П. Ойуунускай
Көмүскээччи …… этэригэр Ваня дьэ уһуктан, сирэйэ-хараҕа туран, сэргэҕэлээн, сүр сытыы, көрдөөх баҕайытык тыл быраҕа олордо. Амма Аччыгыйа
4. Туох эмэ саҥаны оҥорон, суруйан дьон дьүүлүгэр туруоран, сөптөөҕүн, табатын дакаастыыр, көмүскүүр киһи. ☉ Тот, кто защищает что-л. (напр., новую работу, проект). Дипломнай үлэни көмүскээччи элбэх ыйытыыларга эппиэттээтэ

аат., итэҕ. Саха итэҕэлинэн киһи-сүөһү тыыннаах буолар ис туругун күүһэ уонна эйгэтэ. Кут уонна сүр холбоһуутун түмүгэр бу дойдуга тыынар тыыннаах олорор. Саха көрүүтүнэн киһиэхэ-сүөһүгэ, тыынар харамайга (үөнтэн-көйүүртэн ураты) кут-сүр баар, онтон окко-маска (үүнээйигэ) сүр эрэ баара биллэр. ☉ Психоэнергетическая сфера, совокупность всех трех составляющих единой души и жизненной силы
По представлениям якутов, она присуща всем живым организмам — человеку и животным (исключая пресмыкающихся и насекомых). Считается также, что растительный мир в основном имеет лишь сүр, т. е. жизненные силы. Сүрэҕэ ирбэтэх, кута-сүрэ киһитийбэтэх. П. Ойуунускай
Куоҕаһы, суору уонна туруйаны тутан баран куоттардахха, арыт киһи кутун-сүрүн илдьэ баран хаалар күтүрдэр диэн былыргылар этэллэр. Амма Аччыгыйа
[Ыччат] Эчи, ыллыыр ырыалара унаархайын, киһи кутун-сүрүн бигээтэҕин, сүрэҕи эрчимиртэҕин, санааны оонньоттоҕун! Суорун Омоллоон
♦ Кута-сүрэ долгуйда — олус айманна, тулуйбат, тэһийбэт буолла. ☉ Сильно волноваться, беспокоиться, не находить себе места
Уоттаах Дьөһөгөй Уһуйан түһэрбитэ …… Тойон иччиҥ, Кута-сүрэ долгуйан, Куойар-куттанар күнүгэр кэс тылгын-өскүн кэпсиир буолаар диэбитэ. П. Ойуунускай
Үрдүк тыам барахсан Үтүө сиэдэрэй симэҕэ үлтүрүйэн, …… Курулуу кууран Кулуҥ тыа буолбута куппун-сүрбүн долгуттаҕа үһү. С. Зверев. Кута-сүрэ көппүт — сотору өлөр буоллум диэн санаата түспүт, олоххо тардыһар кыаҕын сүтэрбит. ☉ Падать духом, в предчувствии смерти, терять интерес к жизни
Хаппытыан кута-сүрэ көтөн, ханна эрэ букатын ыраах, бэйэтэ да билбэт сиригэр баар буолбукка дылы. А. Сыромятникова. Кута-сүрэ тостубут — санаата олус түспүт, санньыйбыт. ☉ Быть в подавленном, угнетенном состоянии, расстраиваться
[Дьэргэ] кутасүрэ тостон, токуруччу туттан хаамар буолбут. Болот Боотур. Кокоринов кута-сүрэ тостон, сууттанааччы курдук туттан хомуньуустар иннилэригэр олорунан кэбистэ. А. Федоров. Кутасүрэ тохтообот — тэһийбэт, тэһииккиир, киһи тэһийбэт (сирэ, дьиэтэ). ☉ Душа не лежит у кого-л. к кому-чему-л.; душа не на месте у кого-л.
Бу дьиэҕэ тоҕо кутуҥ-сүрүҥ тохтообот буолла? А. Софронов
Урукку Дьаакыбылаптаах өтөхтөрө буолбатах. Урут хайдах эрэ киһи кута-сүрэ тохтообот буолара. Н. Якутскай. Кутун-сүрун хамнат — кими эмэ улаханнык куттаа, соһут. ☉ Сильно напугать кого-л.. Кутун-сүрүн хамнаттым быһыылаах. Кутун-сүрүн үргүт — кутун үргүт диэн курдук (көр кут II). ☉ Кутун-сүрүн үргүттүм. ПЭК СЯЯ