Якутские буквы:

Якутский → Русский

бэстилиэнэй

разг. последний; бэстилиэнэй харчытыгар саа атыыласта на свой последние деньги он купил ружьё.

Якутский → Якутский

бэстилиэнэй

даҕ. Саамай бүтэһик. Последний
Таал-Таал эмээхсин олорбута үһү. Бэстилиэнэй ынаҕын өлөрөн баран, таалын эрэ ордорон, ардьаахха хатара ууран баран, уу баһа киирбит. Саха ост. I
[Дьаакып] былырбылыргыттан мунньуллубут иэскэр бэстилиэнэй иитимньибин туура туттардыҥ. А. Софронов
Бэстилиэнэй биир оҕустааҕын тутан ылан биэлэйдэргэ биэрбитэ сыттыын сүппүтэ. Амма Аччыгыйа
Сүрэхпит тиҥийэ тэбэрин тухары, Доҕоруом, таптыыр норуоппут иннигэр Биэриэх олохпут бэстилиэнэй дьылларын! Саха сирин сайдар кэскилигэр. Дьуон Дьаҥылы
Бэстилиэнэй тыһыынча — айыы, буруй-сэмэ хаҥаатаҕына, антихрист кэлиитин, кинини утары тиһэх охсуһууга Иисус Христос иккистээн кэлиитин, Аан дойду эстиитин, ынырык сууттааһыны кытта сибээстээх христианскай религияҕа этиллэр кэм. Конец света, а также учение о нем, эсхатология
[Макаар:] Былыргылар ыраахтааҕы сараатаҕына, күн өлөр диир буолаллара. Айыы элбээтэҕинэ бэстилиэнэй тыһыынча туолуутугар амтыын кириэс [антихрист] төрүө диир буолаллара, ол этэллэрэ кэлэн эрэр ээ. А. Софронов
«Сир-халлаан олоҕо уларыйаары гыннаҕа. Үрүҥ ыраахтааҕы уһулуннаҕына, бэстилиэнэй тыһыынча туолуох, “Амтыын кырыыс” төрүөх тустаах сурахтааҕа», — диэн ботур-ботур кистээн кэпсэтии буолла. П. Ойуунускай
Бэстилиэнэй тыл суут-сок. — сууттанааччы эбэтэр өлөрүллэргэ ууруллубут киһи бүтэһик этэр тыла. Последнее слово (подсудимого или приговоренного к смерти перед казнью)
[Эписиэр:] Чэ, бэстилиэнэй тылгын эт. Эһигиттэн арахпыт этэрээт тоҕо таас үрэҕи батта? Күндэ
Дьыалата ырытыллан, Бүтүннүү бүтэн, Бэстилиэнэй тыла бэриллиитигэр: «Бу муунталаммыт буруйгун Бэйэҥ билинэҕин дуо?» — диэн ыйыппыттарыгар — Бэйэм билиммэппин, Аһыныҥ диэн ааттаспаппын. А. Софронов


Еще переводы:

кытаахтат

кытаахтат (Якутский → Якутский)

кытаахтаа диэнтэн дьаһ
туһ. Элиэҕэ кытаахтаппыт баҕа муҥнаах, мин бэстилиэнэй ньымабын боруобалана турдум. Н. Заболоцкай

састаай

састаай (Якутский → Якутский)

кэпс., көр састайаанньа
Дьадаҥыны саралаан Саллар сааскар таптайбыт Салаҥ элбэх састаайгар Наадыйбаппыт таһыччы. Эллэй
Бараркэлэр күннэргэ Бырайыаһым тиийбэккэ, Бэстилиэнэй састаайбын Биэрэ сатыы турабын. Р. Баҕатаайыскай

көрсүһүү

көрсүһүү (Якутский → Якутский)

көрсүс диэнтэн хай
аата. Максим, баҕар, эн биһикки бу бэстилиэнэй көрсүһүүбүт буолуо. Амма Аччыгыйа
Бу хатыҥ төрдүгэр билбитим Бастакы көрсүһүү ырыатын. С. Данилов
Үөрүүлээх көрсүһүү, били генералы кыһытыан иннигэр, тэлибирээбит кыһыл былаах анныгар буолла. Эрилик Эристиин

күлүмүрдэс

күлүмүрдэс (Якутский → Якутский)

I
күлүмүрдээ диэнтэн холб. туһ. Истиэнэ быыстарынан чэҥ муустара килэриһэн тураллар диэтэҕиҥ дуо? Суох! Остуоруйа дыбарыаһын үрүҥ көмүс эркиннэрэ күлүмүрдэһэллэр. Амма Аччыгыйа
Тоҕой Сэлэ таҥаратын дьиэтин чүмэчилэрэ бэстилиэнэйдэрин умайбыттара, бэстилиэнэйдэрин таҥаралара күлүмүрдэспиттэрэ. Л. Попов
Хагдарыйан эрэр хатыҥнар, тииттэр остуолбалартан тырымныыр лаампалар уоттарыттан, сууйуллубут алтан сылабаардыы күлүмүрдэстилэр. М. Доҕордуурап
II
даҕ. Сып-сырдык уотунан күлүмнүү олорор, чаҕылыҥнас. Сверкающий, блистающий, переливающийся ярким светом
Халлаан соҕотохто сандаарыс гынна, күлүмүрдэс сырдык хабах салгыҥҥа күлтэх гына түстэ, эрэһэ долгун курдукка күөгэлдьийбитинэн барда. Амма Аччыгыйа
Орто уол куоракка киирэн, киһи иэйбэтэҕин-билбэтэҕин уһанан оҥортуур, күлүмүрдэс түннүктээх таас дьиэлэри тутуталыыр. Н. Якутскай
Күн саһарҕата уоттанан истэҕин аайы, чочумаас төбөтө араас күлүмүрдэс өҥүнэн оонньоон, сырдаан, сыдьаайан истэ. Т. Сметанин

дьэллэккэй

дьэллэккэй (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Кэччэгэйэ суох, дэлэгэй. Щедрый, нескупой. Кини бэрт дьэллэккэй киһи: бэстилиэнэйин да туран биэрэрин кэрэйиэ суоҕа
2. Улгум, киһи тылын ылынымтыа, сайаҕас; аһаҕас майгылаах, дууһалаах. Послушный; восприимчивый; отзывчивый, открытый, прямодушный
Эдэр киһи бөппүрүөк, тэбиэс буолар куолута да, мин былыр сүр дьэллэккэй, хоргус этим. А. Софронов

кэмэлдьилэн

кэмэлдьилэн (Якутский → Якутский)

туохт. Куһаҕан үгэстэн, үөрүйэхтэн, майгылан. Заиметь, приобрести какую-л. дурную привычку, слабость, какой-л. порок, изъян, недостаток. Арыгы атыытыгар Бэстилиэнэйин да биэрэрин, Соҕотоҕун да туттарарын Кэрэйбэт кэмэлдьилэннэ… А. Софронов
Оҕо куһаҕан кэмэлдьилэнэн төрөөбөт. Софр. Данилов
Бэйи эрэ, Лэбириэн, өрүү киһини сүгүн саҥарпакка, сыҥааҕыттан хаба олорор кэмэлдьилэнэн түһэҥҥин. И. Никифоров

тыһыынча

тыһыынча (Якутский → Якутский)

  1. төһө ахс. аат. 1000 сыыппараны, ахсааны бэлиэтиир тыл. Слово, обозначающее число, цифру 1000, тысяча
    Сопхуос табатын ахсаана билигин түөрт сүүстэн тахса тыһыынча. Н. Якутскай
    Тыһыынча тоҕус сүүс уон тоҕус сыллаахха Тыаллаахха, тымныыга, Муус күһүн, Хаардаах күн Төрөөбүт үһүбүн Биир дууһа, Биир киһи, Биир саха — Мин. П. Тобуруокап
    «Өйдөөбөтүм, чэ, быһата уонча тыһыынчаҕа тиэрдэн баран, аахпатаҕым», — диир Дьэллик, быыкаа тимир хамсатын оборо олорон. Н. Заболоцкай
  2. аат суолт. Тыһыынча солкуобай. Тысяча рублей
    «Ону оҥордоххутуна оччо тыһыынча, маны бүтэрдэххитинэ бачча тыһыынча», — диэн тылларын тамаҕар быһа барбах тыһыынчанан эрэ эҥсиллэр. Н. Лугинов
    «Улахан хара дьааһыкка тыһыынча түөрт мөһөөх суох этэ дуо?!» — диэн тойон кускуйан биэрэр. Эрилик Эристиин
  3. даҕ. суолт. Олус элбэх, ахсаана биллибэт. Многочисленный, неисчислимый
    [Борокуот аал] Тыһыынчанан биэрэстэни Тыынан көрбөтө, Сүүһүнэн көскө Сүүрэрин мөлтөппөтө, Эппит сиригэр иттэ, Анаабыт сиригэр аҕалла! Өксөкүлээх Өлөксөй
    Тыһыынчанан уу таммаҕа биһигини тула күн уотугар өрө чаҕылыйан күндү таас кыырпахтарын курдук бырдаҥаластылар. И. Данилов
    Тыһыынчанан киһини өлөрбүттэр уонна бааһырдыбыттар. В. Ленин (тылб.)
    Бэстилиэнэй тыһыынча көр бэстилиэнэй
    «“Бэстилиэнэй тыһыынча” туолара аҕыс уонча эрэ сыл хаалла», — диэн биир үөрэхтээх киһи эппит. Амма Аччыгыйа
    Тойон таҥара! Бэлиэр бэстилиэнэй тыһыынча туолан эрэр дуо? М. Доҕордуурап
    русск. тысяча
кэриэс

кэриэс (Якутский → Якутский)

аат.
1. Өлөр киһи хаалааччыларга тиһэх баҕатын, дьаһалын этиитэ. Завещание умирающего человека
Кэриэскин эт. Кэриэс кэс тыл.  Кэччэгэй кэриэһэ суох (өс ном.). Бааһырбыт бассабыык кэриэһин эппитэ, Барыбыт бааһырбыт сүрэхпит тэппитэ. П. Ойуунускай
Эн эппит киэҥ кэриэс тылларгын, Өйдүөҕүм, ийэкээним, өйдүөҕүм! П. Тулааһынап
Батыһааччыларга, үөрэнээччилэргэ, кэлэр көлүөнэҕэ анаммыт кэс тыл. Завет, заветы
Улуу өбүгэлэрбит кэриэстэрэ.  Хараҥа үйэлээх төрүппүт Хаалларбыт кэриэһэ диэн тугуй? Баал Хабырыыс
Өлүөх иннинэ оҥоһуллар бэстилиэнэй, тиһэх дьайыы. Какое-л. последнее, прощальное действие
Абдуркулла этэрээтин кэккэтиттэн …… тыыннара быстан эрэр дьон бэстилиэнэй кэриэс хаһыылара иһиллэр. Эрилик Эристиин
Сэриилэспит сирдэрбин Кырдьар сааспар, кэриэспин, Баҕарабын быйыл мин Баран, көрөн кэлиэхпин. М. Хара
2. Кимтэн эмэ хаалбыт, кими эмэ санатар, олус күндүтүк көрүллэр өйдөбүнньүк (мал, суол-иис). Свято хранимая, дорогая вещь, заветная вещь в память о ком-л.
Оҕом кэриэһин — сааны мин тыыннаахпар биэрэн ыыппаппын! Амма Аччыгыйа
Кинилэр Килбиэннээх ааттарын Кэлэр үйэлэргэ Кэриэс хааллаартара. Күннүк Уурастыырап
Ол баҕана уоһугар мин чаһым турар, туохха эмэ түбэһэн, кэлбэтэхпинэ кэриэс гынаар. А. Сыромятникова
Кэриэс ас (аһылык) — 1) киһи өлүөн иннинээҕи тиһэх аһа. Предсмертная пища
Тоойуом, дьэ бу кэннэ табах тардыбат, ас аһаабат киһи буоларым буолуо… Бу кэриэс тардыым, кэриэс аһылыгым. Н. Якутскай; 2) киһини көмүүгэ бырастыылаһар ас. Погребальная, поминальная, прощальная пища. Тэҥн. көҥсүү ас
ср. монг. гэрээс ‘завет, завещание’, алт. керес ‘завещание’

иитимньи

иитимньи (Якутский → Якутский)

аат.
1. Үлэни кыайбат буолан атын киһиэхэ иитиллэн, аһаансиэн олорор киһи (хол., ыарыһах, кырдьаҕас киһи). Иждивенец
Оттон кини утуйар ороно да суох, ол үрдүнэн атаҕар адаҕалаах, моонньугар чэҥкээйилээх - икки киһи иитимньилээх. Н. Якутскай
2. Аһынан-үөлүнэн хааччыйар туох эмэ (үксүгэр сүөһү). Источник существования (обычно о скоте)
Былыр-былыргыттан бырыһыанынан мунньуллубут иэскэр бэстилиэнэй иитимньибин туура туттардыҥ. А. Софронов
Иитимньитэ суох буолан, Илиитин көлөһүнүнэн иитиллибит. Эрилик Эристиин
Сүөһү диэн саха киһитин иитимньитин биир суол туллар тутааҕа. М. Доҕордуурап
Баар суох иитимньилэрэ - табалара өлөн-сүтэн хаалаллара. А. Сыромятникова
3. эргэр. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ: кыаммат буолан нэһилиэк көрүүтүгэр-харайыытыгар киирбит киһи. До революции: неимущие, иждивенцы (жившие за счет жителей своего наслега или становившиеся домашними рабами баев)
Туохтара да суох буолан, быстаран, иитимньигэ барар дьон буоллахтара. А. Софронов
Ол кэмтэн төгүрүк тулаайах хааламмын Ыал устун барбытым, - иитимньи буолбутум. А. Бэрияк
Улуус-улуус аайы быстан-дьадайан, нэһилиэк иитимньитигэр киирбит ыаллар, кумалааннар аҕыйаҕа суох этилэр. И. Аргунов. Тэҥн. кумалаан, умнаһыт

кэриэс-хомуруос

кэриэс-хомуруос (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Саамай тиһэх, кэриэс курдук этиллэр (кэс тыл). Последний, прощальный; заветный, сокровенный (о слове)
Тойонуҥ өлүнньүк таҥаһын таҥыннын, кэриэс-хомуруос тылы кэпсэттин, кур хоолдьуга кунанын булуннун! ПЭК ОНЛЯ II
Эһиэхэ, биһиги Эбэбит уонна эһэбит, Кэриэс-хомуруос кэс тылбытын Кэпсиир күммүт үүннэ. Р. Баҕатаайыскай
Киһи өлүөн иннинээҕи тиһэх, бэстилиэнэй дьайыыта. Последнее, прощальное (действие человека)
Бу дойдутугар [оҕонньор] ити булда, ама, кэриэс-хомуруос, тиһэх булда буолуох бэйэтэ дуо? В. Яковлев
2. Саамай күндүтүк саныыр, өйдөбүнньүк буолбут (мал); кимтэн эмэттэн, күндү киһиттэн хаалбыт, кинини санатар (ким, туох эмэ). Дорогой, заветный; памятный (о вещи)
Таҥара дьиэтин таһыгар кэриэс-хомуруос сирэ баар …… балтын уҥуоҕун итиннэ туппуттара. А. Сыромятникова
[Арыыса] Прокопий Чөрөктүүрэп баар-суох уруута. Эдьиийин, кэриэс-хомуруос киһитин, кыыһа. А. Сыромятникова
Кини [А.П. Мигалкин] бэлэхтээбит барабаана, горна кэриэс-хомуруос мал быһыытынан Тулуна оскуолатын пионерскай муннугар ууруллан тураллар. ПНИ ОСОТ
Оһуохай — өбүгэлэрбит ыччаттарыгар, удьуордарыгар кэриэс-хомуруос хаалларбыт …… духуобунай баайдара. «Кыым»