сыгынньахтаа диэнтэн бэй
туһ. Уйбаан киирэн сыгынньахтанан, саҥата суох, уокка аргынньахтыы чэй иһэ олордо. А. Софронов
Уолаттар сыгынньахтанан, саалаҕа киирэллэр. Суорун Омоллоон
Петя, саарбахтыы-саарбахтыы, сыгынньахтанна, тохтоон турда. И. Данилов

даҕ.
1. Харыстыыр, хаххалыыр таҥаһа суох, эт бэйэтинэн. ☉ Нагой, голый
Бу икки ардыгар мин сиргэ ууран олорор сыгынньах атаҕым аһый гына түстэ. Суорун Омоллоон
Кубарыйбыт уҥуох сирэйдээх, харбыччы хаппыт кыракый эмээхсин сыгынньах ньилбэгэр иҥиир сап хатан будьуктаһар. Болот Боотур
Биһигиттэн чугас икки быыкаайык, ырбаахы сыгынньах уолаттар сүр кыһамньылаахтык күөгүлүүллэр. Н. Заболоцкай
2. көсп. Туох да үүнээйитэ, маһа-ото суох, халтаҥ. ☉ Лишённый растительности, голый (о местности)
Күөл уҥуоргу өттүгэр чараас титирик тыа улаҕатыттан сыгынньах хайа төбөтө чөмчөйөн көһүннэ. Амма Аччыгыйа. Туоллума илин баһыгар Мохсоҕоллоох диэн сыгынньах сирэйдээх буор хайа. Күннүк Уурастыырап
Тула өттө барыта сыгынньах, халтаҥ сир. Н. Заболоцкай
3. көсп., кэпс. Хаатыттан, кыыныттан ылыллыбыт, таһаарыллыбыт (хол., быһах). ☉ Обнажённый, вынутый из футляра ножен (напр., о ноже)
«Эһиги бостуой күрээн, айдааны тардаҕыт», — Кыһыллаай бу Абыраамап сиэбигэр сыгынньах бэстилиэти тутан олорорун сэрэйдэ. Л. Попов
Полиция начаалынньыга, сыгынньах сааскатынан далбаатыы-далбаатыы, демонстраннары ытарга хамаанда биэрэр. Эрилик Эристиин
Полкуобунньук ойон туран Щедрини кэлгийтэрэн баран сыгынньах саабыланан таһыйбыт. П. Филиппов
♦ Ийэттэн төрүү сыгынньах көр ийэ
Ол туран өйдөнөн көрүммүтүм: ийэттэн төрүү сыгынньах турар эбиппин. Н. Неустроев
Кус сыгынньах — 1) көр кус I. Хойуу талах иһигэр, Үрэх үөһэ сыттахпына — Сол үрэхпэр тиийэн кэлэн, Суос-соҕотох, кус сыгынньах Суунан барда кэрэ кыыс. С. Руфов
Аҕам буолуохсут уолуйан, ийэттэн төрөөбүтүнэн кус сыгынньах оҕону сыыһа-халты харбаан хаалбытыгар, холумтан кэннинэн, хотон иһигэр түспүтүм. Н. Заболоцкай; 2) дьадаҥы, таҥнар таҥаһа суох. ☉ Неимущий, нищий, голый. Эллэй баайа-дуола суох, кус сыгынньах Омоҕой олохсуйбут сирин булар уонна …… Омоҕой көйгө кыыһын кэргэн ылан саха бииһин төрдө буолар. Саха сэһ
1977
Кус сыгынньах, туос аччык кулут-кумалаан аймаҕа өрөгөйдүөхтээх. С. Никифоров. Сыгынньах илиинэн — туох да сэбэ (хол., саата, быһаҕа) суох. ☉ Голыми руками, без оружия
Ол эрээри хорсун быһыыны оҥорууга мээнэ дьулуһан, ол-бу кутталлаах сырыыларга бэлэмэ суох, сыгынньах илиигинэн кииртэлиир улахан сэрэхтээх ээ. Р. Баҕатаайыскай
Сэрии өссө бүтэ илик, өстөөҕү сыгынньах илиигинэн ылбаккын. Н. Босиков
◊ Атах сыгынньах көр атах
Атах сыгынньах тахсан, мин сайылыгым оҕуруотун баата курдук кырсынан хаамыталыыбын. Далан
Киэсэ маайканан турар, бүрүүкэтин тобугар диэри ньыппарыммыт, атах сыгынньах. Н. Габышев
Бас (төбө) сыгынньах көр бас II. Дьөгүөрсэ ыалдьытын бас сыгынньах тахсан көрсүбүтэ, дьиэтигэр киллэрбитэ. Н. Якутскай
Остуорас Охоноос икки илиитэ кэдэрги кэлгиэлээх: бас сыгынньах, атах сыгынньах. Күндэ
Арай көрдөхпүнэ, бас сыгынньах эмээхсин уҥуоргу биэрэги одуулаһан хохоллон турар. Н. Габышев. Илии сыгынньах көр илии. Илии сыгынньах хаарынан оонньоото. Сыгынньах салыҥ биол. — моллюска көрүҥэ: уратыта диэн раковината суох. ☉ Род моллюска, не имеющего раковины. Үөрэх тиэрминин тылдьытыгар сыгынньах салыҥ диэн киирэ сылдьар. Сыгынньах сиэмэлээхтэр бот., э. ахс. — хахтаммат, соҕооччуга суох үүнээйилэр. ☉ Голосемянные
Сыгынньах сиэмэлээхтэр сиэмэлэригэр иҥэмтэлээх бэссэстибэлэр саппаастара баар. КВА Б
ср. ДТС чыҕан ‘бедняк, неимущий’, тув. чанагаш ‘нагой’

голый; нагой, обнажённый; сыгынньах оҕо голый ребёнок; атах сыгынньах босой, босиком; бас сыгынньах без головного убора; простоволосый; илии сыгынньах голыми руками (без рукавиц) # сыгынньах быһах обнажённый нож; сыгынньах илиинэн ылыаҥ суоҕа голыми руками не возьмёшь (т. е. без оружия не одолеешь); сыгынньах тиит голое дерево (без ветвей и листьев).

возвр.-страд. от сыгынньахтаа = раздеваться; быть раздетым; таҥаскын сыгынньахтан = раздеться, снять с себя одежду.