сылай киһи человек с плохим аппетитом.

год; ордук хонуктаах сыл високосный год; төгүрүк сыл круглый год; сэрии сыллара годы войны; сүүс сыл сто лет; столетие; сыл устатыгар в течение года; сыл аайы ежегодно; сылы сыллата из года в год; сылтан сыл аайы год от году # сыл таҕыс = перезимовать.

уставать, утомляться; ыарахан үлэттэн сылай = устать от тяжёлой работы; уһуннук ааҕартан сылай = утомиться от продолжительного чтения.

a. having a poor appetite

v. to tire, become tired; сылат v. to make tire, wear out

n. year

I
туохт. Тугунан эмэ өр дьарыктанан күүһүҥ-сэниэҥ эһин. ☉ Уставать, утомляться, терять силы от долгого занятия чем-л.
Күнү-күннүктээн соло булбакка мөхсөн тахсыбыт дьон илдьи сылайбыттара. Далан
Ити курдук сылаас дьиэни өҥөйбөккө, минньигэс аһылыгы аһаабакка, хара тыаны кэтэн, тоҥон-хатан иһэр дьон сылайдылар, аттар да салыннылар. П. Филиппов
Сэниэтэ букатын суох, бүгүҥҥү ыарахан үлэтиттэн дэлби сылайбыт, түүн тоҥон аанньа утуйбат буолан утуктуура да бэрт. Эрилик Эристиин
Ыттар күнү быһа хойуу хаары кэһэн, сылайан аат эрэ харата аалыҥнаһаллар. Н. Габышев
△ Тугу эмэ гынар дьоҕуруҥ (хол., хамсанарыҥ, көрөрүҥ) мөлтөө, устунан сааллан, ыалдьан бар (киһи, атын да тыынар тыыннаах уорганын этэргэ). ☉ Сдавать, терять способность делать что-л., уставать (напр., о глазах). Күнү быһа суруйарбыттан илиим сылайда
□ Баһылайап систэри, ойуурдары, маардары, хонуулары көрөрүгэр хараҕа сылайда. Күндэ
Көхсүм, хараҕым сылайан, Улам уубун кыаммаккабын Олоро түһээт утуйабын. С. Данилов
♦ Эт киһи (дьон) элэйдэ, (сыа ки- һи (дьон) сылайда — 1) салҕан хаалла, абааһы көрөн барда (олус өр эрэнэ кэтэспитэ туолбатаҕыттан). ☉ соотв. надоесть хуже горькой редьки
[Дириэктэр — Бөхтүүйэпкэ:] Эйигин кытта ньээҥкэлэһэрбиттэн эт киһи элэйдим, сыа киһи сылайдым. Түксү! В. Ойуурускай; 2) олус, аһара сылай. ☉ Сильно устать, изнемочь
Онтон дуоһуйан-астынан Эт дьон элэйэн, Сыа дьон сылайан Ходоҕойдор хонуктуу бардылар, Түҥүрдэр түлүк ууларыгар түстүлэр. С. Зверев
Эт киһи элэйдим, сыа киһи сылайдым, чэгиэн-чиргэл бэйэм эмэхсийдим. Н. Лугинов
ср. алт. чыла ‘измучиться, утомиться, изнемочь’, тув. шылагдаар ‘утомиться’, бур. һуларха ‘слабеть’
II
даҕ.
1. Кыра аһылыктаах, кылтах. ☉ Имеющий плохой аппетит. Сылай киһи. Сылай оҕо
□ Атаһым аһыырын аһары сөбүлүүр, мин куоска курдук сылайбын. Р. Кулаковскай
Кыра эрдэхпиттэн иринньэх, ыарыһах буоламмын, аһыырбар сылай этим. «Чолбон»
△ Мөлтөх, бытаан. ☉ Слабый, медлительный
Этэн иһэн уурайар сылай майгылаах. А. Софронов
Мин оһоҕум сылай, икки-түөрт көтөҕүнэн хонуоҕум. Ф. Постников
2. кэпс. Сууххай, түргэн. ☉ Быстрый, спорый
Биир саха дьахтарын сылай сырыытын сырытта ини, анаммыт айанын адаар арҕастарын туораата ини. Сэһэн Дьэрэмэй
3. нор. айымнь. Сымнаҕас, ньалҕаархай (сиэли этэргэ). ☉ Мягкий, гладкий (о гриве)
Сырдык ыраас түүлээх, Сыалынай сыттардаах, Сыбыдыал кутуруктаах, Сылай сиэллээх Сылгы сүөһүм Төлөрүйбэт төлкөтө диэн Түүлээх иһэҥэйи Сиэбигэр угунна. Саха фольк. Дойду иччитэ тоҕооһон, Айыыһыт суола айгыраан Дьөһөгөй суола төлкөлөөн Сылай сиэллээх сылгы сүөһү. С. Зверев
ср. ДТС силат ‘лошадь, которая ест мало корма’

аат.
1. Саас, сайын, күһүн, кыһын толору эргийэн бүтэр кэмэ (уон икки ыйга тэҥнэһэр). ☉ Год (временной цикл, в течение которого проходят четыре природных сезона)
[Намыын] оҕонньор Чүөчээскиттэн оруобуна сүүс эрэ сылынан аҕа. Суорун Омоллоон
Бөтүҥнэр бастаан утаа икки хас сылга диэри Дыгынтан сэрэнэн, куттанан көрөн баран, кэнники умнан-тэмнэн кээстэр. Эрилик Эристиин
Биирдии ынахтан сылга тыһыынчанан лиитирэ үүтү ыыллар. И. Данилов
2. Ханнык эрэ үлэ, тугунан эмэ дьарыктаныы түмүктэнэр кэмэ. ☉ Период времени, в котором завершается цикл каких-л. работ, занятий. Үөрэх сыла. Отчуот сыла
3. кэпс. Дьон олоҕор-дьаһаҕар, өйүгэрсанаатыгар айылҕа дьайыытын эбэтэр туох эмэ түбэлтэ түмүгэр олоҕуран хаалбыт уһулуччу бэлиэ кэм. ☉ Период времени, который остался в памяти, сознании людей как связанный с исключительными событиями, явлениями. Сут сыл. Кураан сыл. Кыайыы сыла
4. Хас да сылы хабар киһи сааһын түгэнэ, туох эрэ буолар (буолбат) кэмэ (э. ахс. тут-лар). ☉ Период времени, охватывающий ряд лет, на протяжении которого проходит какая-л. пора жизни, какие-л. события (употр. во мн. ч.). Эдэр саас сыллара. Оҕо саас сыллара. Гражданскай сэрии сыллара
□ Биһиги сэрии сылларыгар курааны утары охсуһууга дьоһуннаах үлэни ыыппатахпыт. М. Доҕордуурап
5. Кэрискэ ахсаан ааттары кытта холбоһон, уоннуу сылы хабан биир кэми бэлиэтиир (э. ахс. тут-лар). ☉ В сочетании с порядковыми числительными обозначает промежуток времени в пределах десятилетия (употр. во мн. ч.). 80-с сыллар. 90-с сыллар
□ Мин 70-с сыллар бүтэһик кэмнэригэр Петербург университетыгар үөрэнэ сылдьан Неустроевы сирэй билсибитим. П. Филиппов
50-с сыллардаахха Арҕаа Сибиирдээҕи дэхси сиринэн устар Объ өрүскэ олус бөдөҥ гидроэлектростанцияны тутуу бырайыага киллэриллэ сылдьыбыта. МНА ФГ
♦ Сыл (ый, дьыл) баһыгар-атаҕар көр бас-атах. Дойдутугар сыл баһыгар-атаҕар сылдьан ааһааччы
□ Кириллин арыыга эдэр эрдэҕинэ үөскээбит сир эҥин диэн соччо тардыспат буолара, сыл баһыгар-атаҕар күдээринэ соҕус санаан аһарара. Софр. Данилов
Манна …… сыл баһыгар-атаҕар дэҥ кэриэтэ биир эмит туора киһи сылдьан ааһааччы. «ХС». Сыл (дьыл) таҕыс — быстарбакка, өлбөккө-сүппэккэ, этэҥҥэ кыһыны туораа. ☉ Перезимовать
Бу табалартан биири эмэ өлөрөрө буоллар, быйыл туох да буолбакка сыл тахсыа эбиттэр. Эрилик Эристиин
Кини өссө быйыл дулҕата да, былаҕа да суох сыл тахсыа. Н. Заболоцкай
Өйдөрүн, сүбэлэрин холбоон олордохторуна, ууну-хаары суурайан сыл тахсыахтара. Н. Босиков. Сыл таһаар — ынах сүөһүнү, сылгыны аһатан-сиэтэн, көрөн-харайан кыһыны этэҥҥэ туорат. ☉ Обеспечивать перезимовку; продержать, прокормить всю зиму (обычно скот)
Чэ, оҕоҕо-дьахтарга дылы, тугун ньаҕайдаһа олоруохпутуй? Ынаҕы үстүү, борооскуну балтараалыы сыл таһаартаан кулу. Амма Аччыгыйа
Хата аҕа кылына аах икки сүөһүнү босхо иитэннэр ааспыт кыһын ынахтарын барытын сыл таһаарбыта. Болот Боотур
Сүөһүнү сыл таһаарыаҕы от тиийбэт, дьону өллөйдүөҕү ас тиийбэт кыһалҕата тирээбитэ. Софр. Данилов
Сылы туораа — сыл (дьыл) таҕыс диэн курдук. Кураан буолла, сутуур алдьархайа тирээтэ. Сити кэмҥэ ити күөл барахсан хомуһун сиэн кини [саха] этэҥҥэ сылы туораата. Багдарыын Сүлбэ. Сылын сыыйара — кыһын чугаһаан, халлаан тымныйан, тыалыран, отмас хагдарыйан барар кэмэ, күһүн. ☉ Осенняя пора, когда начинаются заморозки, увядание природы и дуют сильные ветры. Сылын сыыйара чугаһаата
◊ Ордук хонуктаах сыл — түөрт сылга биирдэ кэлэр (366 хонуктаах) сыл. ☉ Високосный год
[Гай Юлий Цезарь] саҥа дьылы кулун тутартан тохсунньуга көһөрбүтэ уонна ордук хонуктаах сыл систиэмэтин олохтообута. «Кыым». Сылы сыллаан сыһ. Биир сыл устата эбэтэр хас да сыл тухары. ☉ В течение года, целый год, годами
Ыйы ыйдаан, сылы сыллаан Айанныыллара былыр дьоннор. Н. Босиков
Санныбар иилинэр таҥаһа суох хас эмэ сылы-сыллаан сылдьарым. Тэки Одулок (тылб.). Сылы сыллатааҕы — биир сылынан быысаһар, биир сылынан араастаах (бииргэ төрөөбүттэр тустарынан). ☉ Родившийся с разницей в один год, погодок
Сылы сыллатааҕы убайдыы балыс Айсеннаах Маша адьас аҕаларын куоппуйата эбиттэр. Ааныс Бористаах Машаны, оччоҕо сылы сыллатааҕы быыкайкаан оҕолору көтөхпүтүнэн соҕотоҕун хаалаахтаабыта. Н. Лугинов
Эдьиийим сылы сыллатааҕы уолаттара, кус оҕолорунуу бытарыһан таҕыстылар. В. Иванов
Сылы сыллатааҕы биэстээх-алталаах ботоҕоно курдук уолаттар таһырдьаттан арахпаттар. Сэмээр Баһылай. Төгүрүк сыл — оруобуна биир сыл, сыл устатын тухары. ☉ Круглый год
Өлбөтөхпүнэ, төгүрүк сылынан кэлиэҕим, өллөхпүнэ, үөрүм ытаан ааһыаҕа, иккилээх оҕо саҕа барҕан дьэс эмэгэт буолан этэ дьиэһийэн ааһыаҕа. Саха фольк. Аны биир төгүрүк сылга диэри Көстөкүүммүтүн көрбөппүт дии. Күндэ. ДТС, тюрк. йыл, жыл, чыл, дьыл

туохт. Уһун айантан олус сылаарҕаа, күүһүҥсэниэҥ эһин. ☉ Утомляться, обессилевать (напр., от долгой изнурительной поездки). Айанньыттар сылайан-сындалыйан бардылар
□ [Балтым] кыҥкыйдыырын, кыыһыран тымтарын истибэт этим, хата, дьэ кэҥээн, үөрэн-көтөн барыбытыгар күүс-уох киллэрэн, сылайбытысындалыйбыты умуннарара. «Кыым»

туохт. Олус сылаарҕаа, илиһин. ☉ Сильно уставать, выбиваться из сил
Михаил Андреевич оскуолатыгар да, дьиэтигэр да түбүк бөҕөҕө сылдьыбыта, арыт күнүстэритүүннэри сылайары-элэйэри билбэккэ үлэлиирэ. И. Федосеев
Яков санаата сүөм түһэн, сылайан-элэйэн хаҕа эрэ истэ, атахтара соруйуу бөҕөнөн нэһииччэ бокуҥнаһаллар. Н. Заболоцкай
Сир баайын чинчийээччи-геолог ааттаах булчут, сылайбат-элэйбэт уол оҕо бэрдэ буолуохтаах. Т. Сметанин

туохт. Аһаабакка сылдьан аччыктаан, сылаарҕаан, эһин-быһын, илиһин. ☉ Валиться с ног от голода и усталости, сильно утомиться
Мин эрэйдээх эмиэ куорат устун соҕотоҕун халтайга хааман, …… ыран-сылайан, аччыктаан, кыйаханан, киҥим-наарым холлон кэлэрим. «ХС»