арааллаа диэнтэн дьаһ
туһ. Кини [Саргы аҕата], төһө да сыспай сиэллээҕи сырыырҕаппыт, адаар муостааҕы арааллаппыт ааттаах баай буолбатар, син бэйэтин бэйэтэ кыанан олорор ыал этэ. Софр. Данилов

даҕ. Сиэл баайыллыбыт, ыйаммыт. ☉ Увешанный пучками конской гривы
Алгыыр киһи сиэллээх ибиир хамыйаҕы ылар. Саха нар. ыр. II
Симэхтээх сири иһиттэри Сиэллээх ситии быанан Сиэттиһиннэри, ситимник ыйаатылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тоҕус сэргэ анньыллыбыт, сиэллээх сэлэ оҥоһуллубут, араҕас чэчир анньыллыбыт. П. Ойуунускай
♦ Сыспай сиэллээх көр сыспай
Хонууларга да баппат Хороҕор муостаах үксүөҕэ, Сыһыыларга да баппат Сыспай сиэллээх үөрдүөҕэ. Л. Попов
Сыспай сиэллээх халыҥ үөрүн Көрөн олус сөҕүөҕүҥ. И. Гоголев
◊ Сиэллээх дьарҕаа түөлбэ. — дьарҕаа балык саамай улахана. ☉ Самый крупный хариус
Ефрем үрэххэ күөгүлээн, үс-түөрт сиэллээх дьарҕааны хаптаран, балык буһаран будуулуу сылдьара. Сэмээр Баһылай
«Көрүҥ эрэ, уолаттар, бу сиэллээх нырыы (түөлбэ.: дьарҕаа) дэнэр, саамай бөдөҥө», — диир Сиэнньэ балыгы тутан туран. В. Миронов

сыспайдыыра сиэллээхпит поэт. — сыспай диэн курдук
Сыспайдыыра сиэллээхпит Сыһыыларга баппатын. Күннүк Уурастыырап
Сыһыы, алаас муҥунан Сыспайдыыра сиэллээхпит Сыл таҕыстар дуу диэммит Сыймаарыта сылдьабыт. С. Тарасов

барсымахтаа диэнтэн холб. туһ. Кини, Бахсырыйа даҕаны, таҥара көмөтүнэн хороҕор муостааҕын, сыспай сиэллээҕин ахсаанынан аатырбыт баайдары кытта барсымахтаһар ини. Софр. Данилов
Хара дьай, куһаҕан быһыы араас кубулҕатын ойуулааһыҥҥа үрүҥҥэ утары өйдөбүллээх хара өҥ барсымахтаһар буолуохтаах. ФЕВ ДьС

сырыырҕаа диэнтэн дьаһ
туһ. Сыһыы-сыһыы муҥунан Сыспа сиэллээҕи Сытаан сырыырҕат. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Бахсырыйа Баай] былыр былыргыттан сыһыы муҥунан сыспай сиэллээҕи сырыырҕаппытын, хонуу муҥунан хороҕор муостааҕы холбообутун да иһин, урукку өттүгэр кулут-чаҕар дьонун аһатан абыраабыта суоҕа. Софр. Данилов

ымсыыр диэнтэн атаах.-аччат. Сыһыы-сыһыы муҥунан Сыспай сиэллээхтэргэр Ымсыыраахтаан кэлбэтэҕим, Сырдык сыдьаан сирэйгэр Ымсыыраахтаан кэлбитим
Саха нор. ыр. II. Кыһалҕалаах бааһынай сордоох куттанара сүрдээх, харчыга ымсыыраахтыыра оннооҕор ордук. Н. Якутскай

сыһ. Улаханнык, быһыттаҕастык (саҥа таһаар, күл уо. д. а.). ☉ Громко, раскатисто, отрывисто (говорить, смеяться и т. д.)
Намыһах уҥуохтаах киһи суон, күүрбүт тымырдаах илиитинэн түөһүн тутта-тутта, баһыгыраччы күллэ. «ХС»
Сырдык сыһыыларга, сыспай сиэллээх сырсар, үөр атыыра баһыгыраччы кистиир. М. Тимофеев

даҕ. Муҥутуур элбэх, наһаа баар. ☉ В высшей степени достаточный, изобильный
Коммуна аайы, биитэр аҕа ууһун аайы дэри-дэлэгэй көтөр аал баар буолуоҕа, араас массыына барыта баар буолуоҕа. П. Ойуунускай
Сыһыыга баппатах сыспай сиэллээҕи, Сылгы сүөһүнү, миинэр миҥэни Дэри-дэлэгэй тэниттиннэр. П. Ойуунускай

I
хончоҥноо I диэнтэн холб. туһ. Баай-тот бөҕө этилэр: хороҕор муостаахтара хонуухонуу аайы хончоҥноһоллоро, сыспай сиэллээхтэрэ сыһыы-сыһыы аайы сырсаллара. Далан
[Албан:] Чэ, холобур, эһиэхэ — Бүлүүгэ үгүс сүүнэкэй күөллэр бааллар. Кус-хаас диэн бэйэкээннээх хончоҥнос дойдута. «ХС»
II
даҕ. Кыйма курдук эриллэ хамсыыр (үөнү этэргэ). ☉ Копошущийся (о множестве мелких насекомых). Хоҥчоҥнос үөн

даҕ.
1. Өрө үрдээн тахсыбыт. ☉ Высоко торчащий, высокий (напр., о причёске)
Солбуйааччы Нина хороҕор бүрүчүөскэтин өрө көрөн таһаарда. Софр. Данилов
[Микиитэ] — хороҕор хомунаарка бэргэһэтин сэгэччи кэттэ …… таһырдьа ыстанан таҕыста. Амма Аччыгыйа
2. Үрдүк, көнө уҥуохтаах (киһини этэргэ). ☉ Высокий и стройный (о ком-л.)
Кинигэ кыбыммыт хатыҥыр, хороҕор уолчаан-устудьуон быһыылаах. Софр. Данилов
Оҕотоойоп ис киирбэх, өйдөөх сирэйдээх-харахтаах, олохтоох тыллаах-өстөөх, курбалдьыйбыт хороҕор күтүөт уолу көрдө-көрөөт сөбүлээбитэ. «ХС»
♦ Хороҕор муостаах фольк. — ынах сүөһү. ☉ Рогатый скот (букв. имеющий высокие рога)
Өлгөм үүттээх хороҕор муостаах, сыалаах эттээх сыспай сиэллээх манна тоҕуоруйан үөскүүр. С. Данилов
Хотон муҥунан Хороҕор муостааҕы иитэрбит, Сыһыы муҥунан Сыспай сиэллээҕи үөрдүүрбүт. С. Васильев
ср. кирг. хорхоҕой ‘высокий и тощий’, бур. гурагор ‘стройный’